Silkitoppa

Nú er komið að einum þeirra fugla sem telst vera flækingsfugl á Íslandi. Vel getur verið að sú tíð komi að hann geti sótt um íslenskan ríkisborgararétt. Þetta er hin fallega silkitoppa eða Bombycilla garrulus.

Útlit

Silkitoppa er óneitanlega fallegur spörfugl og auðþekkt í návígi enda litskrúðug. Grunnlitur hennar er grábleikur eða kremaður og hún er með einkennandi, aftursveigðan topp á höfði og hlýtur nafn af honum. Svo er hún með áberandi svarta grímu sem sjálfur Zorró gæti verið stoltur af. Að auki er hún með svartan blett á kverkinni og í stéli og vængjum sést einnig í svart. Hún er með hvítt vængbelti og á lengstu flugfjöðrunum, sem kallast handflugfjaðrir, sjást áberandi hvítir og gulir litir þegar fuglinn er skoðaður í návígi. Stélendinn er líka gulur. Silkitoppa er með ryðrauðan lit á enni og undir stéli og á kverk. Rauðir blettir sjást líka í vængenda. Sigurður Ægisson (2022) hefur bent á að allt fiðrið sé mjúkt og slétt.

Ekki er mikill munur á kynjunum en kvenfuglinn og fuglar á fyrsta ári eru með daufari liti en fullorðnir karlfuglar. Hjá kvenfuglinum og ungfuglum er guli liturinn ekki eins áberandi og hvíta litinn vantar á handflugfjaðrirnar. Að auki eru skil svarta litarins á kverkinni ekki eins skörp eins og hjá karlfuglinum.

Þegar skoðaðar eru myndir af silkitoppum án stærðarviðmiða mætti ætla að fuglinn sé nokkuð stærri en hann er í raun og veru. Hann er ekkert mjög stór eða aðeins á stærð við skógarþröst og þar með minni en svartþröstur og gráþröstur svo dæmi séu nefnd. Til að vera ögn nákvæmari má nefna að á þessari síðu segir að fuglinn sé um 18 cm langur með vænghaf upp á 32 til 35 cm. Þyngdin er sögð um 45 til 70 g. 18 cm virðist vera lágmarksstærð því Gaukur Hjartarson (2025) hefur bent á aðrar heimildir þar sem sagt er að fuglinn sé 18 til 21 cm. Í bók sinni frá 2022 segir Sigurður Ægisson að fuglinn sé bústinn og 19 til 21 cm langur. Þyngdina segir hann vera 34 til 85 g. Hér að neðan segjum við frá því hversu mikið fuglinn getur étið af berjum. Það er hluti skýringarinnar á þessum mikla þyngdarmun fuglanna. Á flugi minnir fuglinn töluvert á stara sem er þó aðeins stærri en silkitoppa (Einar 2025). Vöxturinn er nokkuð áþekkur hjá þessum tegundum.

Myndun og gagn skrautbletta

Samkvæmt síðunni Birds of the World fjölgar skrautblettum á vængendum og þeir stækka þegar fuglarnir eldast. Litir á stéli verða einnig bjartari með hækkandi aldri en hvoru tveggja á aðeins við ef fuglarnir eru hraustir og vel nærðir. Talið er að liturinn í þessum skrautblettum komi úr litarefnum sem er að finna í berjum og ávöxtum sem fuglarnir éta. Reyndar eru ber þeirra helsta fæða stærstan hluta ársins og þeir éta mikið af þeim. Þess vegna hljómar það sennilega að þessir blettir tengist fæðu og heilbrigði fuglanna. Þannig geta aðrir fuglar sömu tegundar metið ástand félaga sinna. Það hentar vel þegar kemur að varpi og vali á maka. Skærir litir virðast vera mjög aðlaðandi í augum þessara fugla.

Skrautblettirnir í vængendunum þykja minna nokkuð á innsiglisvax sem halda mætti að hafi dropið á þá. Þaðan er enska heiti ættkvíslarinnar komið og kallast hún Waxwings vegna þessa. Okkar tegund kallast Bohemian Waxwings á ensku. Hugsanlega er það vegna þess hversu algent er talið að fuglinn flakki um. Var lengi litið á það sem sönnun einhvers konar bóhemalífs. Önnur tilgáta er að fuglinn sé á ensku kenndur við vestasta hérað Tékklands sem heitir Bóhemía. Sú tilgáta sést samt mun sjaldnar á prenti en sú fyrri.