Hvernig hefurðu það, í alvöru?

HEILSA – 24

September er gulur. Mánuður tileinkaður vitundarvakningu um geðrækt og sjálfsvígsforvarnir og áminning um mikilvægi þess að við tölum saman, hugum hvert að öðru og vitum hvert við getum leitað þegar við eða fólkið í kringum okkur þurfum á stuðningi að halda.

Mér finnst mikilvægt að þetta fari saman: Að við tölum um hvernig við getum hlúð að geðheilsunni og mikilvægi forvarna en líka um hvernig við getum tekist á við lífið þegar það verður erfitt. Því flest göngum við einhvern tímann í gegnum erfið tímabil sem við höfum ekki endilega mikla stjórn á. Við getum verið sterk og staðið okkur vel í lífinu og samt átt tímabil þar sem við þurfum á stuðningi annarra að halda. Stundum nægir samtal við góðan vin eða nærvera einhvers sem þekkir okkur vel. Stundum þurfum við meira og þá skiptir máli að vita hvert hægt er að leita og að upplifa það sem eðlilegan hluta þess að hugsa vel um heilsuna.

Andleg vanlíðan snertir okkur flest á einhverjum tímapunkti í lífinu, annaðhvort í eigin lífi eða hjá fólkinu í kringum okkur. Við sjáum hvert annað eins og við birtumst í dag en sjáum sjaldnast alla söguna sem liggur að baki. Róin sem við sjáum hjá einhverjum getur verið eitthvað sem viðkomandi hefur þurft að læra og styrkurinn orðið til í gegnum erfiða reynslu. Sá sem virðist hafa allt á hreinu getur verið að ganga í gegnum erfiðasta tímabil lífs síns og vinur sem hefur verið óvenju hljóður gæti þurft að heyra frá okkur.

Um helgina leiddi ég hugleiðslu og skógarbað í Kjarnaskógi á samverustund sem bar yfirskriftina Hver grípur þig? Viðburðurinn var haldinn í tilefni af Gulum september og að honum stóð fjölbreyttur hópur samtaka sem veita fólki gjaldfrjálsan stuðning og þjónustu á Akureyri og nágrenni. Séra Sindri Geir Óskarsson flutti þar fallega og einlæga hugvekju um bjargráð og skaðráð og deildi um leið af eigin reynslu.

Þegar ég hlustaði á hann varð mér hugsað til þess að þegar ég hitti Sindra fyrst var ég sjálf að ganga í gegnum mjög krefjandi tímabil. Á þeim tíma naut ég dýrmæts stuðnings fjölskyldu og vina, en ég þurfti líka á meiri aðstoð að halda og leitaði hennar hjá samtökum og fagaðilum. Innblásin af orðum Sindra deildi ég aðeins frá eigin reynslu, því við réttar aðstæður getur það gefið okkur von að heyra af krefjandi reynslu og því hvernig fólk hefur tekist á við hana.

Ég hef starfað lengi við heilsueflingu og kenni meðal annars hugleiðslu og núvitund. Ég fæ stundum að heyra að ég sé svo róleg og „zenuð“ að hugleiðsla hljóti að hafa legið einstaklega vel fyrir mér. Sannleikurinn er sá að ég fór að læra og iðka hugleiðslu vegna þess að ég þurfti svo mikið á henni að halda. Ég þurfti að læra leiðir til að róa hugann, vera með því sem var erfitt og finna aftur öryggi og fótfestu þegar lífið færði mér stórar áskoranir. Með tímanum varð hugleiðsla eitt af mínum dýrmætustu bjargráðum og er það enn í dag.

Bjargráðin okkar geta komið úr ýmsum áttum. Fyrir einhvern er það hreyfing eða náttúran, fyrir annan sköpun, trú, hugleiðsla eða samtal við fagaðila. Við getum þurft mismunandi hluti á mismunandi tímum, en eitt af því mikilvægasta sem við eigum eru tengslin við annað fólk.

Við þurfum á hvert öðru að halda

Oft getur það þó reynst okkur erfitt að segja við aðra manneskju að okkur líði ekki vel og við þurfum á henni að halda. Við svörum „allt gott“ nánast án þess að hugsa þegar einhver spyr hvernig við höfum það. Við viljum ekki íþyngja öðrum, vitum kannski ekki hvernig við eigum að koma orðum að líðaninni eða vonum að hún líði hjá. Þannig getur einföld spurning stundum skipt meira máli en við gerum okkur grein fyrir: Hvernig hefurðu það, í alvöru?

Rithöfundurinn Simon Sinek hefur sagt frá samtali við vinkonu sína sem hafði gengið í gegnum erfiðan tíma. Þegar hann spurði hvers vegna hún hefði ekki leitað til hans benti hún honum á að hún hefði í raun gert það. Hún hafði sent hversdagsleg skilaboð og spurt hvort hann vildi hitta hana eða fá sér kaffi, en hann áttaði sig ekki á því að á bak við skilaboðin var ósk um nærveru vinar. Í kjölfarið varð til einfalt samkomulag: „Áttu átta mínútur?“ sem þýðir einfaldlega: „Ég þarf á þér að halda.“

Ég kann að meta þessa hugmynd, því við erum ekki alltaf góð í að biðja um hjálp og erum heldur ekki alltaf góð í að sjá þegar aðrir eru að reyna að biðja okkur um hana. En við getum öll óskað eftir, eða gefið, átta mínútur og vitað að þá þarf einhver á nærveru okkar að halda. Við þurfum ekki að vera sérfræðingar í líðan annarra eða hafa réttu orðin og svörin þegar einhver treystir okkur fyrir því að sér líði illa. Við getum tekið eftir, spurt og hlustað. Stundum er nóg að vera til staðar og þegar þörf er á meiri hjálp getum við stutt viðkomandi í að leita hennar.

Gulur september á mikilvægt erindi við okkur öll. Vitundarvakning snýst ekki aðeins um að þekkja einkenni eða vita hvaða þjónusta er í boði. Hún snýst líka um menninguna sem við sköpum hvert með öðru. Hvort það sé pláss fyrir erfiðu samtölin, hvort við þorum að segja frá eigin reynslu og hvort við spyrjum aftur þegar „allt gott“ hljómar ekki alveg sannfærandi.

Við getum ekki komið í veg fyrir öll áföll, allan missi eða alla þá erfiðleika sem lífið færir okkur. En við getum átt þátt í að skapa samfélag þar sem það er eðlilegt að tala um líðan og leita eftir stuðningi. Á samverustundinni í Kjarnaskógi voru fulltrúar fjölmargra samtaka sem veita gjaldfrjálsa þjónustu á Akureyri og mér fannst dýrmætt að sjá þau svona mörg samankomin á einum stað. Á bak við nöfnin og úrræðin eru einstaklingar sem búa að fjölbreyttri reynslu og þekkingu, fólk sem er tilbúið að hlusta, styðja og hjálpa þegar á þarf að halda.

Gulur september er góð áminning um að við þurfum ekki að ganga ein í gegnum það sem reynist okkur erfitt. Við getum bæði leitað eftir stuðningi og verið til staðar þegar einhver annar réttir út höndina.

Hrafnhildur Reykjalín er heilsuráðgjafi, PCC vottaður kennari í markþjálfun með diplómu í jákvæðri sálfræði auk fjölbreyttrar menntunar í andlegri og líkamlegri heilsu og önnur eigenda Sjálfsræktar heilsumiðstöðvar. Pistlar hennar og Guðrúnar Arngrímsdóttur birtast annan hvern þriðjudag á akureyri.net.