Hvenær teljast tré dauð? Lífið finnur sér leið

Eða er það ekki?

Einkenni lífvera

Rétt er að skoða þessi einkenni aðeins nánar og máta þau við tré.

• Öll tré hreyfa sig. Þau hreyfa sig ef til vill ekki úr stað, nema með fræjum, rótarskotum eða einhverju sambærilegu ef við viljum telja það með. En þau hreyfa sig samt. Þau teygja sig eftir ljósi og snúa laufblöðum sínum eins og best hentar hverju sinni.
• Allar tegundir trjáa geta vaxið og þroskast. Það þarf ekki einu sinni að ræða það.
• Allar trjátegundir geta fjölgað sér ef skilyrði eru fyrir hendi. Það er reyndar óvíst að hvert og eitt geti fjölgað sér, en það er önnur saga og á einnig við um aðrar lífverur.
• Öll tré svara áreiti á einn eða annan hátt. Ljós og hiti geta til dæmis haft áhrif á hvenær vöxtur hefst á vorin og hvenær honum líkur að hausti.
• Öll tré stunda ákveðin efnaferli og er ljóstillífun þeirra þekktast.
• Öll tré eiga sér æviskeið. Þau byrja líf sitt gjarnan sem nýspírað fræ, vaxa og þroskast uns þau að lokum falla og drepast. Að minnsta kosti er vaninn að telja að svo sé.

Í þessum pistli beinum við sjónum okkar að þessu síðasttalda atriði. Við vitum að allt sem vex og lifir fölnar að lokum og deyr. Getur verið að til séu tré sem ekki fara eftir þessari alþekktu staðreynd? Hvenær er ljóst að tré sé dautt og hvað ákvarðar það? Hvenær hefst líf trjáa og hvernig metum við aldur þeirra? Getur tré verið eldra en elsti hluti þess? Þetta eru spurningar sem við veltum fyrir okkur í þessum pistli.

Hvenær teljast lífverur dauðar?

Það er ekki endilega alveg ljóst í öllum tilfellum hvenær lífverur teljast dauðar. Færa má rök fyrir því að það þurfi mismunandi skilgreiningar fyrir ólíka flokka lífvera. Einu sinni voru spendýr ekki talin dauð fyrr en tekið hafði fyrir alla líkamsstarfsemi. Sem betur fer hefur þeirri skilgreiningu verið breytt. Nú þurfa þau að vera „heiladauð“, sem kallað er. Þá getur hjartað enn slegið og pumpað blóði um líkamann eftir að spendýrin, þar með talið tegundin maður, teljast dauð - eða dáin. Þetta er mjög mikilvægt til að hægt sé að bjarga mannslífum með líffæragjöfum. Það er lítið gagn af henni ef lífærin eru dauð. Ef við notum þessa skilgreiningu eru öll tré dauð. Þau hafa enga heilastarfsemi. Auðvitað gengur þetta ekki upp. Því er ljóst að skilgreining á dauða er misjöfn eftir lífveruhópum.