Í minningu sláttumanna og línumerkjara

ORRABLÓT - 68

Sumarið er 2026. Það er hádegi í Safamýri í Reykjavík. 16 karlar, flestir miðaldra og jafnvel síðmiðaldra, eru að reyna með sér í þeim sígilda leik knattspyrnu á rennblautu náttúrulegu grasi á svæði stórveldisins Víkings. Sigurður Örn Ágústsson frá Geitaskarði er með knöttinn á miðjum vellinum, einu sinni sem oftar. Hann lítur upp og tekur síðan upplýsta og meðvitaða ákvörðun um að stinga honum upp kantinn – á mig. Leikmann sem verður 55 ára gamall í næsta mánuði. Nú ríður á að hugsa hratt. Einfaldast væri vitaskuld að nauðhemla og láta boltann bara fara en ég hlýt samt að þurfa að bregðast við þessari augljósu traustsyfirlýsingu frá Sigga. Ég rýk því af stað og ræsi um leið allskyns vöðva sem legið hafa í dvala svo misserum og árum skiptir. Og viti menn, ég næ tuðrunni á bláendamörkum vallarins og kem bara með þessa fínu sendingu fyrir markið. Takk fyrir. Nema hvað, boltinn rennur ótruflaður yfir vítateiginn og út af hinum megin. Hvurslax, hugsa ég með mér og lít gáttaður við. Eru þá ekki samherjar mínir, allir sem einn, á hraðri en öruggri leið til baka í vörnina.

Enginn hafði sumsé trú á því að ég myndi ná þessum bolta!

En djöfull er alltaf gaman að spila fótbolta á náttúrulegu grasi. Klúbburinn minn, Knattspyrnufélag Magnúsar Finnssonar, sem starfrækt hefur verið á Morgunblaðinu frá árinu 1976, spilar reyndar mest á gervigrasi þarna í Safamýrinni á sumrin en fyrir kemur að við fáum að spreyta okkur á grasinu. Fátt vekur með manni eins dásamlega þáþrá. Lyktin, áferðin, allt. Jafnast nokkuð í þessu lífi á við að renna sér fótskriðu á blautum grasvelli – og vinna boltann? Maður þarf svo sem ekkert endilega að vinna boltann. Tilfinningin er alltaf jafngóð. Ég gæti daglangt rennt mér fótskriðu á blautu grasi – án bolta. Vegfarendum kynni að vísu að þykja það svolítið skrýtið!

En alla vega. Þetta er tilfinning sem yngri kynslóðir íslenskra sparkenda hafa aldrei kynnst og munu mögulega aldrei kynnast – enda fara kappleikir í dag meira og minna fram á gervigrasvöllum. Orðatiltækið „að vaxa úr grasi” verður senn öllum framandi og gleymt. Þess í stað verður talað um „að vaxa úr gervigrasi”.

Maður skilur svo sem alveg rökin, betri nýting á völlum yfir árið og þar fram eftir götunum, en samt er þetta synd og skömm. Enda þótt gervigrasi hafi fleygt fram gegnum tíðina getur það aldrei staðið því náttúrulega á sporði.

Þegar ég var að alast upp voru engir gervigrasvellir á Akureyri, bara malar- og grasvellir, fyrir utan malbikuðu vellina við skólana. Fyrsta gervigrasið sem ég steig inn á, í Laugardalnum, var alls ekki svo frábrugðið malbikinu; bara grænt á litinn. Hálfgerður malarvöllur á sterum. Menn fótbrotnuðu þar hver um annan þveran, að mig minnir. Þetta var fyrsta gervigras landsins sem ekki minni menn en Steve Foster, Ricky Hill, Brian Stein og félagar í Luton Town komu gagngert til að vígja í fumbulfrosti í janúar 1985. Mættu Reykjavíkurúrvalinu og fóru með sigur af hólmi, 3:1. Athygli vakti að Bretarnir voru berleggjaðir, Íslendingarnir í föðurlandi.

Luton-liðar voru á þessum tíma hálfgerðir kunningjar mínir en hálfu öðru ári áður hafði ég séð þá glíma við Smálandaúrvalið í Svíþjóð. Við Lars frændi komum seint til leiks, fengum ekki sæti og urðum fyrir vikið að standa á hlaupabrautinni fyrir aftan varamannabekk gestanna allan leikinn. Það var bara strípaður bekkur, ekkert skýli enda heitt þarna í Smálöndunum á sumrin. Möllettið á Paul Walsh blakti fyrir vindi og slóst reglulega framan í okkur frændurna. Nær þessum kempum var ekki hægt að komast.

Hápunktur sparktíðarinnar í gamla daga var að komast (loksins) af mölinni yfir á grasið. Svona í kringum 17. júní. Þá vorum við félagarnir í Þór eins og kýr að vori. Fótskriðan tekin og allur pakkinn.

Eitt sumarið vann ég á Þórsvellinum og fólst starfið einkum og sér í lagi í tvennu: Að slá völlinn, annan hvern dag, og mála línurnar, einu sinni í viku. Nú sé ég ekki betur en að búið sé að útrýma þessum tveimur stéttum manna, sláttumönnum og línumerkjurum. Finn í öllu falli ekki stéttarfélögin á já.is. Hvað gera starfsmenn á knattspyrnuvöllum annars í dag? Kannski eru þeir bara alfarið róbótar; gervimenn á gervigrasi.

Baldvin Ólafsson vallarstjóri, Beggi skans, vann á við þrjá menn, ef ekki fjóra, en tvisvar á dag gerði hann samt stutt hlé á störfum sínum til að æfa golfsveifluna. Teigurinn var við vallarhúsið, það er gamla góða gáminn, og Beggi sló upp í stallana sem þá voru og hétu. Að því búnu vorum við strákarnir sendir að leita að boltunum. Nægur tími ætti að gefast til þess arna í dag.

Engum datt í hug að nota sömu skóna á grasi og möl; það voru sérstakir malartakkaskór og sérstakir grastakkaskór, þeir allra fínustu með skrúfuðum tökkum. Hugsa þurfti vel um það tau, fægja það og bóna. Þegar ég var í 2. flokki var í starfsliðinu náungi sem aldrei var kallaður annað en Böddi skófeiti. Það hafði ekkert með vaxtarlag kappans að gera, heldur hitt að hann rak grjótharðan og grímulausan áróður fyrir því á hverjum degi sem Guð gaf yfir að við notuðum skófeiti á skóna. Þannig myndu þeir endast best og gott ef við vorum ekki líka allmörgum prósentum líklegri til að skora mörk. Við smurðum að vonum feitinni á skóna í akkorði. Veit þó ekki hvort það skilaði einhverju. Eftir á að hyggja er ekki hægt að útiloka að Böddi hafi átt hlut í einhverju skófeitisframleiðslufyrirtæki. Hann vildi þó ekki kannast við það á þessum tíma.

Veit einhver stöðuna á pyngjunni hjá honum í dag?

Það er tímanna tákn að mun minna mál er að fá aðgang að náttúrulega grasinu í Safamýrinni nú en áður. Enda er afskaplega lítið orðið um alvöru æfingar þar (og það segi ég að sjálfsögðu með fullri virðingu fyrir okkur KMF-liðum). „Afreksstarfið gengur fyrir,” segir íþróttastjóri Víkings, áður en hann vísar okkur milli valla.

Við látum að sjálfsögðu eins og að við séum helsárir og djúpmóðgaðir en röltum svo alsælir inn á grasið – þar sem við eigum auðvitað best heima.

Orri Páll Ormarsson er fæddur 1971. Hann ólst upp á Akureyri, er Þorpari, Þórsari, og blaðamaður á Morgunblaðinu. Pistlar hans fyrir Akureyri.net birtast hálfsmánaðarlega, á föstudögum.