Eyðum tómlæti í garð Hámundar heljarskinns!

ORRABLÓT - 71

Multum absurdum in capite vaccae est. Þetta var fyrsta setningin sem ég lærði á latínu, alltént í þessu lífi. Margt er skrýtið í kýrhausnum. Menn voru steinhættir að kenna latínu í MA þegar mig bar að garði en pabbi kenndi mér að segja þetta eitt kvöldið yfir soðinni ýsu, glænýju smælki og hömsum heima í Smárahlíðinni. Man ekki hvert tilefnið var, sjálfsagt hafði þessi vitleysa sem við köllum líf bara brugðið á leik – enn eina ferðina.

Seinna lærði ég fleiri setningar á þessu ágæta tungumáli en engin þeirra rifjast eins oft upp fyrir mér og sú sem hér hefur verið nefnd. Nú síðast gerðist það í sjálfri heimsborginni Lundúnum, fyrr á þessu sumri.

Forsaga málsins er sú að við fjölskyldan höfðum leigt okkur íbúð í borginni af handahófi í nokkra daga og nætur gegnum alþjóðlega leigumiðlum. Þegar við mættum á svæðið reyndist íbúðin standa vel undir væntingum, hún var rúmgóð, hlýleg og allt til alls. Meira að segja þrekhjól við rúmstokkinn fyrir gamla.

Hitt sætti þó stærri tíðindum, í öndvegi á bókahillu í betri stofunni var að finna bókmenntalegt þrekvirki. Og giskið nú? Var það Shakespeare eins og hann leggur sig? Dickens, Austen, Orwell, Chaucer, Woolf? Nei, ekki aldeilis, heldur Sturlunga saga. Segi ég og skrifa. Sturlunga saga. Í handahófskenndri íbúð í Lundúnum. Og það á íslensku en ekki í enskri þýðingu.

Nú dámar mér, gall stundarhátt í blótara. Og liði hans öllu. Ekkert okkar trúði sínum eigin augum. Hvað eru Sturlungar að vilja hér upp á dekk?

Dóttir mín, sem pantað hafði íbúðina og átt í samskiptum við leigusalann, lagðist í rannsóknir og í ljós kom að gestgjafi okkar var af íslensku bergi brotinn. Svaraði þó fyrirspurnum á ensku. Er betur var að gáð voru þarna fleiri íslenskar bækur, bókin vandaða um Louisu Matthíasdóttur sem við eigum heima og skáldverk eftir Hallgrím Helgason, Yrsu Sigurðardóttur og fleiri menn.

En Sturlungar? Af öllum ungum – og öldnum. Sú saga hefur lifað með mér frá því að ég var lítið barn. Sturlunga var minn Andrés önd, minn Tarzan. Afi á Grund hafði gríðarlegt dálæti á verkinu og las Sturlungu aftur á bak og áfram og á hvolfi undir það síðasta. Í mínum nánasta frændgarði eru Snorri, Þórður, Sighvatur, Sturla og annar Sturla.

Af hverju sitja Sturlungar fyrir mér hér? hugsaði ég meðan ég reyndi að skilja aðstæður og ná áttum. Eru þetta skilaboð frá afa? Frá Sturlu frænda, frá Sighvati frænda? Þeir eru nú allir horfnir inn í aðra vídd, afi fyrir heilum 35 árum.

Ég tók í ofboði mynd af bókunum og sendi pabba heim til gamla landsins. Hann sló sér á lær en botnaði ekkert meira í þessu en við hin. Hafði þó orð á því að ég ætti sjálfur merkari útgáfu af verkinu en leigusalinn. Hún kom úr bókasafni afa á Grund. Þið minnið mig á að fara með hana beint í bankahólfið, fyrst þessu hefur nú verið ljóstrað upp!

Ég sá að vonum sæng mína upp reidda og morguninn eftir, meðan mannskapurinn var að gera sig kláran í daginn, settist ég niður með Sturlungu í stofunni. Fyrstir á vegi mínum urðu tvíburabræðurnir Geirmundur og Hámundur heljarskinn, synir Hjörs konungs Hálfssonar. Þið þekkið söguna af þeim.

Bræðrunum er þannig lýst:

En þessi er frásögn til þess að þeir voru heljarskinn kallaðir að einn tíma er Hjör konungur skyldi sækja konungastefnu var drottning hans ólétt og varð hún léttari meðan konungur var úr landi og fæddi hún tvo sveina. Þeir voru báðir ákaflega miklir vöxtum og báðir furðulega ljótir ásýndum. En þó réð því stærstu um ófríðleik þeirra á að sjá að engi þóttist hafa séð dökkra skinn en á þessum sveinum var.

Haldiði að sé nú. Svo hressilega varð móður þeirra, Ljúfvinu dóttur Bjarmakonungs, um að hún skipti á bræðrunum, sem henni þótti óástúðlegir, og syni Loðhöttar, sem var yfirþræll við hirð Hjörs, og konu hans, sem bar af um fegurð, en hann kom í heiminn um þær sömu mundir. Þóttust menn ekki sjá lýti á sveininum sem drottning gaf nafnið Leifur.

Þannig að, þetta varð úr:

En ambáttin tekur við þeim drottningarsonum, og fæðast þeir upp í hálmi sem önnur þrælabörn, þar til þeir eru þrevetrir. En Leifur leikur á lófum og hefir virð- ing, sem von var, að konungsbarn myndi hafa. — En svo sem aldur færist á sveinana alla jafnt saman, þá guggnar Leifur, en þeir Hámundur og Geirmundur gangast við því meir, sem þeir eru eldri, og bregzt því meir hver til síns ætternis.

Nafn Geirmundar hefur lifað lengur og betur með þjóðinni en eins og fleiri Eyfirðingum er Hámundur mér kærari enda nam hann land fyrir norðan, þegar hann kom til Íslands með tengdaforeldrum sínum, Helga magra og Þórunni hyrnu.

Hámundur var fyrst giftur Ingunni dóttur þeirra og var sonur þeirra Þórir bóndi á Espihóli. Þegar Ingunn dó kvæntist Hámundur annarri dóttur Helga og Þórunnar, Helgu (sem áður hafði átt Auðun rotinn Þórólfsson landnámsmann). Dóttir þeirra var Yngvildur allrasystir, kona Örnólfs sonar Þórðar slítanda landnámsmanns í Hörgárdal. Mergjaðri verða viðurnefnin víst ekki – allrasystir.

Ég hef lengi verið hugsi vegna tómlætis þjóðarinnar í garð Hámundar. Fyrir réttum fimm árum fjallaði ég stuttlega um kappann í Morgunblaðinu og prófaði af því tilefni að fletta okkar manni upp í greinasafni blaðsins og fékk ekkert svar. Ekki eitt. Ef marka mátti vefinn tímarit.is hafði hans í tvígang verið getið í fjölmiðlum á þessari öld. Tómas M. Tómasson bassaleikari nefndi Hámund á nafn í samtali við Fréttablaðið árið 2010 en hann var að eigin sögn afkomandi Hjörs. Sem skýrir yfirburði Tómasar heitins í íslensku tónlistarlífi. Þar á undan bar Hámund á góma í Fréttabréfi Ættfræðifélagsins 2001.

Ég lauk skrifum mínum á þessum orðum sumarið 2021: Ég lýsi hér með herferð hafna til að gera veg Hámundar heljarskinns í fjölmiðlum sem mestan!

Til að gera langa sögu stutta þá hafa undirtektir verið engar. Nákvæmlega engar.

Ég ítreka því orð mín.

Orri Páll Ormarsson er fæddur 1971. Hann ólst upp á Akureyri, er Þorpari, Þórsari, og blaðamaður á Morgunblaðinu. Pistlar hans fyrir akureyri.net birtast hálfsmánaðarlega, á föstudögum.