Vínviður Vínlands hins góða

Frá Marklandi sigldu þeir suður í tvö dægur, gerðu sér þar hús og sátu þar um veturinn og þóttu landkostir góðir. „Meira var þar jafndægri en á Grænlandi eða Íslandi. Sól hafði þar eyktarstað og dagmálastað um skammdegi.“ Þetta merkir vitanlega að landið er sunnar en Ísland þar sem munur daglengdar er miklu meiri eftir því sem norðar dregur. Svo koma merkilegar lýsingar frá vorinu sem fylgdi. Með í för var suðurmaður einn og hét hann Tyrkir. Kemur fram í sögunum að móðurmál hans var þýska. Það var hann sem kom úr könnunarleiðangri með vínvið. Í Grænlendinga sögu er þessu lýst svona:

„Kann eg nokkur nýnæmi að að segja. Eg fann vínvið og vínber.“

„Mun það satt fóstri minn?“ kvað Leifur.

„Að vísu er það satt,“ kvað hann, „því að eg var þar fæddur er hvorki skorti vínvið né vínber.“

Nú sváfu þeir af þá nótt en um morguninn mælti Leifur við háseta sína: „Nú skal hafa tvennar sýslur fram og skal sinn dag hvort, lesa vínber eða höggva vínvið og fella mörkina svo að það verði farmur til skips míns.“

Þetta varð úr. Skipið var fyllt af timbri en eftirbátur þeirra af vínberjum áður en siglt var heim. Leifur var ánægður með landkosti og gaf landinu nafnið Vínland. Rétt er að nefna að hér er farið eftir útgáfunni sem finna má á slóðinni snerpa.is.

Hið týnda Vínland

Kveikjan að þessum pistli er spurningin: Hvernig litu vínberin út sem uxu á Vínlandi Leifs Eiríkssonar? Til að svara því verðum við fyrst að vita hvar Vínland er – eða var.

Svo er að sjá sem nafnið hafi lifað lengi með Íslendingum þótt í seinni tíð hafi ekki allir verið sammála um hvar landið hafi verið. Má nefna að í Eiríks sögu rauða fara þeir Þorfinnur Karlsefni og Snorri Þorbrandsson að leita Vínlands og lenda í ýmsum ævintýrum og hremmingum en ekki er þess getið að þeir hafi rambað á réttan stað. Þó hefur lesandinn á tilfinningunni að svo hafi verið og ef til vill var það svo sjálfsagt að ekki þótti ástæða til að splæsa skinni í að segja frá því. Því til sannindamerkis fór bróðir Leifs, Þorvaldur, til Vínlands í Grænlendinga sögu og virðist ekki hafa átt í vandræðum með að finna búðirnar sem Leifur reisti og voru við hann kenndar. Ef marka má sögurnar vitum við að norðan við Vínland voru miklir skógar og hvítar strendur. Við vitum líka að minni munur var á daglengd sumars og vetrar á Vínlandi en á Grænlandi og Íslandi. „Meira var þar jafndægri“ segir í Grænlendinga sögu. Þetta merkir að Leifur og félagar voru komnir á suðlægari breiddargráður. Svo er staðháttum lýst að þarna sé á sem hægt sé að draga skip upp í. Hún renni í vatn eða ós sem varinn sé af eyjum. Lýsingar í bæði Grænlendinga sögu og Eiríks sögu nefna þetta síðasta þótt ekki séu þær samhljóða.

Búðir norrænna manna

Nú er til þess tekið að snemma á sjöunda áratug síðustu aldar fóru norsku hjónin Helge og Anne Ingstad til Nýfundnalands í Kanada og fundu þar leifar ótrúlega stórra búða á stað sem nú kallast L'Anse aux Meadows. Þar fundu þau leifar af húsum og munum sem talið var að hefðu verið algengir á Íslandi á söguöld.

L'Anse aux Meadows er á 51°N og því má segja að meira sé þar jafndægri en á okkar slóðum. Þarflaust er að fara sunnar til að þetta gangi upp.

Það þarf samt ekkert að vera að Leifur hafi reist sínar búðir þar. Ef til vill voru þessar búðir reistar síðar af norrænum mönnum því ef marka má sögurnar sigldu þeir þangað áfram eftir að Leifur fann Vínland. Hvernig sem því var varið taka fornminjarnar af allan vafa um að þarna var norræn byggð. Jónas Kristjánsson skrifaði grein í Lesbók Morgunblaðsins árið 2001. Hana má sjá hér. Hann telur að lýsingar í Eiríks sögu rauða eigi við um ána Gambó og Gambóvatn, sem það rennur í, við ströndina. Það svæði passar prýðilega við lýsingarnar í sögunni. Þar er fjörðurinn, eða vatnið, nefndur Straumsfjörður. Margir hafa nefnt þann augljósa galla að á þessu svæði vaxa engin vínber eins og við þekkjum þau. Það passar illa við söguna af Tyrki suðurmanni. Aftur á móti vaxa þar rifsberjategundir og margar aðrar berjategundir í stórum stíl.