- Vikulega birtist pistillinn Tré vikunnar á vef Skógræktarfélags Eyfirðinga. Akureyri.net birtir hluta hvers pistils í því skyni að vekja athygli á skrifunum.
Skógarjaðrar
![](/static/news/lg/1711536500_sigurdur-ljosari.jpg)
TRÉ VIKUNNAR - LXIV
Fáir hlutar skóganna eru jafn áberandi í landslagi og skógarjaðrarnir. Þegar við bætist að þeir verja skógana, auka fjölbreytni og gera þá fallegri og náttúrulegri í útliti er mesta furða hversu lítið hefur verið fjallað um þá. Nú reynum við að setja lítið lóð á vogarskálarnar til að leggja okkar af mörkum til að bæta örlítið úr því.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_afd2ca4b12de4a24a2cfca63b5c136bb~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_543,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_afd2ca4b12de4a24a2cfca63b5c136bb~mv2.jpg)
Jaðar í Kristnesskógi. Birki í jaðri og þar hefur reynir sáð sér út. Lerki og greni mynda hærri skóg innan við jaðarinn. Á fyrstu áratugum skógræktar var nánast regla að margfalt birkibelti væri meðfram öllum jöðrum. Í Eyjafirði má sjá slík belti í Kjarnaskógi, Vaðlaskógi, Garðsárreit og víðar. Líklega hefur hugsunin verið sú að birkið ætti að mynda skjól fyrir viðkvæmari tegundir. Mynd og upplýsingar: Helgi Þórsson.
Gildi staðsetningar
Mismunandi skógarjaðrar kalla á mismunandi gróður. Venja og smekkur hefur líka mikið að segja svo og það pláss sem fyrir hendi er.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_9fd446207e6e4053a45c7c2e86c2a335~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_542,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_9fd446207e6e4053a45c7c2e86c2a335~mv2.jpg)
Skógarjaðrar myndast við vötn eins og hér má sjá við Mývatn. Sumar plöntur kjósa helst svona staði til að vaxa. Mynd: Sig.A
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_9d21b2de7e694c8088e153367d48cfe7~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_542,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_9d21b2de7e694c8088e153367d48cfe7~mv2.jpg)
Glæsilegur skógarjaðar á Suðurlandi með fjölbreyttum trjám og runnum. Mynd: Sig.A.
Líffjölbreytni
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_8003504bd8b9422c9a9a85d06f44aa16~mv2.jpg/v1/fill/w_404,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_8003504bd8b9422c9a9a85d06f44aa16~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_a3b11ed7b50b4870809dc3f63f56cb2e~mv2.jpg/v1/fill/w_405,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_a3b11ed7b50b4870809dc3f63f56cb2e~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_f609e2220f4842f288ab78731a627615~mv2.jpg/v1/fill/w_404,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_f609e2220f4842f288ab78731a627615~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_fbd96c3338bf4c60b1a5512b215a5ff9~mv2.jpg/v1/fill/w_405,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_fbd96c3338bf4c60b1a5512b215a5ff9~mv2.webp)
Mismunandi skógarjaðrar í Skriðdal. Þarna lagði ábúandinn sig fram við að búa til fjölbreytta skógarjaðra á móts við þjóðveginn í gegnum dalinn. Svo var þjóðvegurinn færður þannig að hinir vel hönnuðu jaðrar gleðja fáa. Nú liggur þjóðvegurinn í gegnum skóg þar sem aldrei var hugað að því hvernig jaðrar ættu að líta út. Myndir: Sig.A.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_e55f0acdd4404831a85795ea00c5a5b9~mv2.jpg/v1/fill/w_267,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_e55f0acdd4404831a85795ea00c5a5b9~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_bf7eed30fa1c4612ba106e489f5440b2~mv2.jpg/v1/fill/w_268,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_bf7eed30fa1c4612ba106e489f5440b2~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_792fd339e88d4e06b3fcbe4d76bcc666~mv2.jpg/v1/fill/w_267,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_792fd339e88d4e06b3fcbe4d76bcc666~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_04eed47673804850a900cc0c82d0cfe2~mv2.jpg/v1/fill/w_267,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_04eed47673804850a900cc0c82d0cfe2~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_b952e44e01d0408b97c0af93ebb8d6a7~mv2.jpg/v1/fill/w_268,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_b952e44e01d0408b97c0af93ebb8d6a7~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_d91b45d3e1e3434dac27d711076be5a6~mv2.jpg/v1/fill/w_267,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_d91b45d3e1e3434dac27d711076be5a6~mv2.webp)
Skógarjaðrar Salzburgarlandi í Austurríki. Alls staðar eru lauftré í jöðrum. Myndir: Sig.A.
Skógarjaðrar geta hýst bæði gróður og dýr sem kunna best við sig einmitt þar. Þegar horft er til líffjölbreytni má hafa í huga að eftir því sem landið er meira skipulagt þá eykst þörfin fyrir vel hannaða skógarjaðra. Við getum tekið einsleitan skóg og einsleitt tún sem dæmi. Alveg er tilvalið að huga að fjölbreyttum jöðrum á mörkum slíkra svæða.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_04a72ea8986449f793288bb548d9fbe7~mv2.jpg/v1/fill/w_728,h_485,al_c,lg_1,q_80,enc_auto/5e2689_04a72ea8986449f793288bb548d9fbe7~mv2.jpg)
Mynd eftir Samson B. Harðarson sem sýnir skipulag skógarjaðra. Myndin er gerð eftir fyrirmynd úr bókinni Det nyja landskapet eftir Roland Gustavson og Torleif Ingelög.
Verndun skógarins - snjófangarar
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_86224bf32d414935a561bba626c84949~mv2.jpg/v1/fill/w_404,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_86224bf32d414935a561bba626c84949~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_fef5cc1a47844ef8a1f90a63c4c094f4~mv2.jpg/v1/fill/w_405,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_fef5cc1a47844ef8a1f90a63c4c094f4~mv2.webp)
Þegar vindur lendir á fyrirstöðu á hann það til að lyftast upp yfir hana og falla svo niður handan hennar. Þetta sést stundum í skógum. Vandinn verður verulegur á vetrum þegar vindurinn ber með sér snjó. Þá er eins og hann hlaðist upp skammt innan við skógarjaðarinn og brjóti þar allt og bramli. Því má oft sjá snjóbrot í skógi um 20 metrum innan við skógarjaðarinn. Ef vindurinn lendir á hrjúfu yfirborði getur dregið úr krafti hans. Skógarjaðrar þurfa að vera þannig. Þeir eiga að draga úr vindálagi þannig að snjórinn lyftist ekki upp heldur stoppi í jaðrinum eða berist inn í neðri lög skógarins án þess að valda tjóni. Meðfylgjandi skýringarmyndir eiga að sýna þetta. Lauftré nýtast mjög vel í þessum tilgangi því á veturna eru þau lauflaus og miklu gisnari en á sumrin. Þau draga því úr styrk vindsins og safna snjónum í lægri lögin í jöðrunum.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_0fc69df867494973b290508fd1cc639f~mv2.png/v1/fill/w_530,h_262,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_0fc69df867494973b290508fd1cc639f~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_ab29f05e2a7b4a29b323d0b22346f411~mv2.png/v1/fill/w_496,h_262,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_ab29f05e2a7b4a29b323d0b22346f411~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_2270708283fe476690469fd62bb43e1b~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_542,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_2270708283fe476690469fd62bb43e1b~mv2.jpg)
Skógarjaðar í Skriðdal. Handan við þessi tré og runna eru meðal annars grenitré og þinir sem vaxa í góðu skjóli. Mynd: Sig.A.
Þess má geta að hönnun skjólbelta og skjólveggja á einnig að taka tillit til þessa. Má sem dæmi nefna að þéttleiki skjólbelta er sagður réttur ef við sjáum að það er bíll á hreyfingu handan við þau án þess að við getum greint tegundina. Skjólveggir eru einnig þannig að þeir eiga að hægja á vindi en eru ekki það þéttir að vindurinn lyftist yfir þá og skelli niður handan þeirra. Hrjúfast verður yfirborðið ef blandað er saman fjölbreyttum gróðri af lauf- og barrtrjám.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_61dcd58bce584caab42791afa7be7e3a~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_664,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_61dcd58bce584caab42791afa7be7e3a~mv2.jpg)
Mynd sem sýnir muninn á skjóli sem veggir og trjágróður veitir. Skógarjaðrar mega ekki vera svo þéttir að þeir minni á vegginn á efri myndinni. Myndin er úr bókinni: The Complete Book of Garden Design, Construction and Planting (1991).
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_623075d486ef40a0b5fc26a3d113369d~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_542,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_623075d486ef40a0b5fc26a3d113369d~mv2.jpg)
Skógarjaðar í síðsumarssólskini. Birkið og víðirinn kom upp við friðun en var ekki plantað. Mynd: Sig.A.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_1fbc0c82020f4304845914075cc76e9d~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_542,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_1fbc0c82020f4304845914075cc76e9d~mv2.jpg)
Um að gera að hafa fjölbreyttar tegundir í jöðrum. Vel getur farið á að láta barrtré ná sums staðar að jaðrinum. Það eykur fjölbreytni. Hvað sérðu margar tegundir á myndinni? Mynd: Sig.A.
Lög skógarins
Í skógarjöðrum má finna öll þessi sömu láréttu lög en að auki má segja að þeir hafi lóðrétt lög. Um þau fjöllum við í næsta kafla.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_b003bbb7afa4428eb62182bf4fa05a3f~mv2.jpg/v1/fill/w_267,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_b003bbb7afa4428eb62182bf4fa05a3f~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_acf5c570f7ec44fa8f9f871020363649~mv2.jpg/v1/fill/w_268,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_acf5c570f7ec44fa8f9f871020363649~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_ac886d33c55941149f772c1e5226de8d~mv2.jpg/v1/fill/w_267,h_267,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_ac886d33c55941149f772c1e5226de8d~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_36a8c7c240af4b86b819191b10a11f59~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_543,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_36a8c7c240af4b86b819191b10a11f59~mv2.jpg)
Skógarjaðar í Vaglaskógi. Mynd: Sig.A.
Mismunandi lög
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_8bb2690a554f49909c0d1c53627b72fd~mv2.jpg/v1/fill/w_404,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_8bb2690a554f49909c0d1c53627b72fd~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_82265843e9c348309aee3f4e866d9f59~mv2.jpg/v1/fill/w_405,h_270,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_82265843e9c348309aee3f4e866d9f59~mv2.webp)
Skógarjaðrar að vetri til. Myndir: Sig.A.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_2cc2c97efe304b2ab73cfde94d62fcbf~mv2.jpg/v1/fill/w_814,h_542,al_c,q_85,usm_0.66_1.00_0.01,enc_auto/5e2689_2cc2c97efe304b2ab73cfde94d62fcbf~mv2.jpg)
Fjölbreyttur skógarjaðar við þjóðveg númer 1. Mynd: Sig.A.
Svo kemur runnalag. Það einkennist af lágvöxnum runnum og inn á milli má gjarnan finna hærri runna eða smávaxin tré. Þetta samsvarar runnalagi skóganna og við getum kallað svæðið „runnajaðar“ eða „miðjaðar“. Á þessu svæði má oftast finna allskonar lauftré og -runna og þar eru gjarnan íslenskar tegundir eins og birki, gulvíðir, loðvíðir og jafnvel reynir og blæösp. Einnig má planta þarna erlendum, blómsælum runnum svo sem kvistum, sýrenum og lágvöxnum reynitegundum. Þegar frá líður getur verið gaman að planta allskonar skrautrunnum í þennan hluta og ýmsir sígrænir runnar geta vaxið þarna líka. Rétt eins og í skóginum sjálfum er graslagið þarna líka.
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_581a0e398b644c1d98316cbae73ffc49~mv2.jpg/v1/fill/w_397,h_282,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_581a0e398b644c1d98316cbae73ffc49~mv2.webp)
![](https://static.wixstatic.com/media/5e2689_ee10956346aa4b5499ba6bc60fa2b2e9~mv2.png/v1/fill/w_411,h_282,fp_0.50_0.50,q_90/5e2689_ee10956346aa4b5499ba6bc60fa2b2e9~mv2.webp)
Tvær myndir sem Samson Bjarnar Harðarson teiknaði og notar til að sýna nemendum sínum áhrif skógarjaðra á veður og lífsskilyrði.
![](/static/news/xs/1725069208_stefoslo24.jpg)
![](/static/news/xs/lind2384-2-2x.jpg)
Hver er þín fyrirmynd?
![](/static/news/xs/johann-areliuz-pistlar.jpg)
Stelpustrákur
![](/static/news/xs/1724840294_1-sigurdur-nota.jpg)
Þyrniættkvíslin
![](/static/news/xs/1724754154_1713889706_rakel.jpeg)
„Friðurinn heltekur mig alltaf“
![](/static/news/xs/1724748714_olafur-thor-pistlar.jpg)