Pistlar

Birkið í Trjáræktarstöðinni afhjúpað - Haustið kjaftar frá

Helgi Þórsson skrifar 04. nóvember 2026 | kl. 10:00

TRÉ VIKUNNAR - 189

Pistill í röðinni Tré vikunnar birtist vikulega á vef Skógræktarfélags Eyfirðinga, alla miðvikudaga. Akureyri.net birtir brot úr hverjum pistli til að vekja athygli á skrifunum og hvetur fólk til að lesa meira á vefsíðu félagsins.
_ _ _

Þann áttunda október á því herrans ári 2026 átti ég leið í Vaglaskóg. Veðrið var bjart og fagurt og hver einasta birkihrísla í skóginum hafði fellt laufið.

Á heimleiðinni fékk ég hugboð. Því hefur verið fleygt að hið glæsilega staka birkitré í Trjáræktarstöðinni, sem í dag heitir Minjasafnsgarður, sé ættað frá Vöglum. Skyldi svo vera? hugsaði ég. Þá væri það búið að fella laufið. Þá lá leiðin í Trjáræktarstöðina (sem sagt Minjasafnsgarðinn) og þar við hliðið stóð stærðarinnar allaufguð björk. Með öðrum orðum: Þetta tré er ekki ættað úr Vaglaskógi og það sem meira er, líklega ekki einu sinni frá Íslandi.

Birkið í Minjasafnsgarðinum stóð allaufgað 8. október 2026 þegar allt birki frá Vöglum var orðið lauflaust. Sjá má að garðurinn er þakinn laufi annarra trjáa. Mynd: Helgi Þórsson.

Heimildavinna

Í Ársriti Ræktunarfélags Norðurlands (R.N.) árið 1916 er grein eftir Jakob H. Líndal framkvæmdastjóra. Greinin heitir Um trjárækt. Þessari grein gerðum við nokkur skil í þessum pistli þar sem fjallað var um skógrækt fyrir 100 árum.

Í greininni er þrisvar sinnum minnst á norskt birki. Fyrsta tilvísunin er svona:

„Þarna í suðvestur horninu stendur stór birkirunni. Hann er þroskamestur og hæstur af öllu birki í trjáræktarstöðinni, 4,10 mt. að hæð og 25 cm. að stofn-ummáli alin frá jörð. Hefi ég það fyrir satt að Sigurður Sigurðsson skólastjóri hafi haft fræið út með sér frá Noregi í vestisvasa sínum, en þar tók hann það á risavaxinni björk, er felld var á landbúnaðarskólanum á Steini. Mætti þetta benda til þess að trjáplöntum kippir ekki síður í kyn, en mönnum og málleysingjum“.

Næsta tilvísun er á þessa leið:

„Ilmbjörk (Betula odorata) . . . Alin upp nær því árlega, bæði af íslensku og norsku fræi. Hefi ekki getað gert uppá milli hvort vex betur“.

Næst er talað um birkitegund þá sem yfirleitt er kölluð hengibjörk, Betula pendula, í dag.

„Skógarbjörk (Betula verrucosa) . . . Hefir reynst vandfýsnari með vaxtarstaði en ilmbjörkin. Toppkal enn meir. Skýtur þó löngum sprotum af og til, er best lætur í ári.“

Í Ársriti Ræktunarfélagsins 1919–20 er skýrsla eftir Guðr. Þ. Björnsdóttur frá Veðramóti. Þar er tafla yfir ársvöxt sumarið 1919:

Íslenskt birki: Mest 33 cm. Meðaltal 19 cm.

Norskt birki: Mest 45 cm. Meðaltal 36 cm.

Í Ævisögu Sigurðar Sigurðssonar er þessa klausu að finna um upphaf Trjáræktarstöðvarinnar (Minjasafnsgarðsins):

„Til gróðursetningar og fræsáningar valdi hann meðal annars tré og fræ úr Vaglaskógi. Ennfremur hafði hann með sér heim fræ úr Þrændarlögum í Norvegi.“

Helgi Þórsson er formaður Skógræktarfélags Eyfirðinga.

Smellið hér til að sjá allan pistilinn: Birkið í Trjáræktarstöðinni afhjúpað – Haustið kjaftar frá

Til baka í yfirlit pistla