Öskubuska, Elle Woods og Sandy í Grease

LEIKHÚS

Hvað ef við myndum ekki dæma fólk eftir útliti og hegðun?

Legally blonde er bíómynd frá 2001 sem fjallar um útlitsfordóma, þar sem aðalsöguhetjan er stórglæsileg ljóshærð kona. Þar sem hún fellur fullkomlega að fegurðarstöðlum nútímans, klæðir sig í litla, bleika kjóla og talar ótæpilega um tísku, mætir hún miklum fordómum í snobbuðu fræðasamfélagi Harvard-háskóla. Hún getur ekki verið annað en heimsk, finnst fólkinu þar, sem klæðir sig í jarðliti og mætir tilverunni með stóískri ró, rökhugsun og yfirvegun. Svo kemur hins vegar á daginn að ljóskan var dæmd og dregin með fordómafullum hætti í dilk heimskunnar, og við fáum Öskubusku-endinn okkar þegar hún sýnir dug sinn og snilli í verki.

Munurinn á Öskubusku og Elle Woods er hinsvegar sú, að Elle var ekki í neinum lörfum í byrjun sögunnar. Hún var í Prada.

Fordómarnir eru víða.

Sagan um ljóskuna Elle Woods var upphaflega rituð af Amöndu Brown, bandarískum rithöfundi sem gaf út bókina Legally blonde árið 2001. Sama ár kom samnefnd kvikmynd út, sem sló rækilega í gegn og heldur enn stöðu sinni sem ein af vinsælli aldamótagamanmyndum. Árið 2007 var Elle svo mætt á leikhúsfjalir í Legally blonde: The musical. Leikgerðin er mjög trú söguþræði kvikmyndarinnar, en jafnvel mætti færa rök fyrir því að sumir karakterarnir fái meiri dýpt í leikritinu.

Í stuttu máli er sagan um unga konu sem eltir ástina, eða hugmyndina um hina einu sönnu ást, á vettvang sem enginn bjóst við að hún myndi láta sjá sig á. Félagslífsdrottning sem skipuleggur blautbolakeppnir og útskrifast af tískumálabraut í menntaskólanum, en tekst svo að komast að í hina virtu lagadeild Harvard-háskóla og mætir þangað með bleika búslóð og dverghund. Jafnvel foreldrar hennar eru steinhissa og segja að lögfræði sé bara fyrir leiðinlegt og óaðlaðandi fólk, og hún sé hvorugt.

Sagan er hetju- og þroskasaga í grunninn, þar sem sögupersónan nær að mölbrjóta staðalímyndir og koma öllum á óvart. Ekki síst sjálfri sér.

Enginn söngur er í kvikmyndinni, og frumsamin tónlist spilar stórt hlutverk í söngleiknum. Tónlistin er áhugaverð, og alls ekki það sem ég hefði giskað á miðað við söguna sem ber keim af því að vera mjög amerísk í eðli sínu, og ég bjóst eiginlega við poppaðri tónlist. Þarna koma fordómar enn og aftur sterkt við sögu, en við erum meira og minna allan daginn að dæma, vega og meta og ákveða ólíklegustu ósannindi innra með okkur. Svona er mannsheilinn oft ófullkomið verkfæri. Tónlistin er meira í ætt við jazz og big-band fíling, sem hentar hæfileikaríkri hljómsveit nemendanna vel. Þau spila undir og eru meira og minna allt verkið með fingur á strengjum, tökkum og kjuðum, sem er virkilega aðdáunarvert þar sem verkið er 3 klukkustundir með hléi.

Íslenska þýðingin á söngleiknum ber heitið 'Ljóska í gegn', en Orri Huginn Ágústsson og Þór Breiðfjörð íslenskuðu. Verkið er mannmargt, tónlistin er gríðarlega fyrirferðarmikil og mikið um dýrðir á sviðinu. Þetta verk tók Leikfélag Menntaskólans á Akureyri upp á arma sína í ár, og frumsýndi síðustu helgi í Hamraborg í Hofi.

LMA hefur sýnt það undanfarin ár, að það er algjörlega óþarfi að leita út fyrir veggi Menntaskólans eftir fagmennsku þegar kemur að leikhúsinu. Nemendur skólans eru hæfileikabúnt, hvert með sína styrkleika og leikfélaginu hefur tekist með eindæmum vel að virkja þessa hæfileika og koma saman í glæsilegum leiksýningum. 120 nemendur koma að sýningunni í ár, sem er alveg magnað.

Það er oft á tíðum bara leikstjórnin sem er utanaðkomandi í verkefnum LMA, en fyrrum Menntskælingurinn og LMA meðlimurinn Benóný Arnórsson leikstýrir verkinu ásamt kærustunni sinni Birtu Sól Guðbrandsdóttur, en þau eru nýbúin að útskrifast sem leikarar frá Danmörku. 

Ég hef farið á sýningar LMA undanfarin ár, og eins og þeirra er von og vísa, er krafturinn og leikgleðin á sínum stað í 'Ljóska í gegn'. Ég er alltaf jafn hrifin af dansatriðunum, og ég veit ekki hverju ber að þakka, en danshæfileikar krakkanna eru með eindæmum! Stórglæsileg dansatriði margra einstaklinga í fullkomnum takti, hönnuð og samin af nemendum, fylltu sviðið aftur og aftur. Á Akureyri eru náttúrulega tvö mjög öflug dansfélög, Steps Dancecenter og Dansstúdíó Alice, og ef til vill er þeirra öfluga starf undanfarin ár að skila sér. Þó man ég eftir því, frá mínum Menntaskólaárum, að dansfélagið Príma var með mjög flotta og fjölmenna starfsemi, og það var fyrir tíð dansfélaganna.

Leikararnir eru öruggir og flottir, en það var aðdáunarvert að sjá þau fara með flóknar rullur sem eru textaþungar, á meðan þau brustu í söng og dans með mjög stuttu millibili í ofanálag. Sem áður sagði, er verkið 3 klukkustundir, sem mér fannst frekar langt, fyrir gamansöngleik. En ég skemmti mér mjög vel og er orðlaus yfir kraftinum í þessum krökkum. Ég hlakka mikið til að sjá sýningu LMA ár hvert, og varð ekki fyrir vonbrigðum með Ljóskuna.

Eftir stendur flott sýning þar sem allt kemur heim og saman í áþreifanlega kraftmiklu samstarfi hæfileikaríkra nemenda Menntaskólans. Boðskapur sögunnar um Elle er líka eitthvað sem við þurfum öll að taka snúning á á hverjum einasta degi. Hvað er ég að gefa mér, að annað fólk hugsi og geri? Getur verið að mín upplifun af manneskju samhljómi bara alls ekkert við það sem hún sér sjálf? Eða næsti maður?

Alltaf er gott að kjarna sig og líta í spegil. Sama hver á í hlut. Hugsanir okkar endurspegla okkur sjálf. 

Það sem er líka áhugavert að skoða, þegar kemur að fordómum, er að oft eru sjálfsfordómarnir verstir. Elle hafði ekki alltaf trú á sjálfri sér, og var oft nálægt því að trúa efasemdarröddum samfélagsins. Hún fór ekki í Harvard upphaflega til þess að sanna sig, heldur til þess að elta karlmann og vinna ástir hans á ný. Hún reyndi að breyta sjálfri sér í það sem hún taldi vera gáfulega konu sem fólk tekur alvarlega, eða 'konu sem fer í svart þó að engin sé jarðarförin'. 

Eitt eftirminnilegasta dæmið um svona sjálfsniðurrif konu í bíómynd er þegar Sandy í Grease kastar góðu stelpunni sem hún er í lok myndarinnar til þess að vera loksins nógu góð fyrir Danny. Nokkrar kynslóðir kvenna eru ennþá að reyna að vinda ofan af þeim epíska heilaþvotti. Svo keyrðu þau náttúrulega upp í himininn í einhverju sýrutrippi, sem kannski var bara viðeigandi endir eftir þetta atriði. Symbólískt fyrir það að fórna eigin gildum og sjálfi fyrir aðra manneskju. 

En aftur að Elle. Sagan af henni endar ekki þegar hún reynir að breyta sjálfri sér fyrir karlmann. Þarna vorum við komin lengra árið 2001 heldur en 1978 þegar Grease kemur út. Það er ekki fyrr en Elle jarðar þessa fölsku útgáfu af sjálfri sér og sér karlinn í réttu ljósi sem grunnhygginn asna, að hún virkilega fer að blómstra og sýnir öllum að það er vel hægt að klæða sig í bleikt og vera klár á sama tíma.

Henni tekst, með öðrum orðum, að vera sigurvegari án þess að fórna sjálfri sér.

Rakel Hinriksdóttir er blaðamaður á akureyri.net.