Tímamót og krossgötur

Tímamót og krossgötur eru áhugaverð hugtök, skyld en vísa þó í raun til tveggja mismunandi hluta.

Tímamót verða þegar einhverju lýkur eða eitthvað nýtt hefst: Nýtt samband, starf, æviskeið, búseta, veikindi, starfslok eða nýtt hlutverk. Við lítum til baka og metum hvað hefur verið, en um leið fram á við og reynum að meta áhrif breyttra aðstæðna.

Þegar við stöndum á krossgötum eru fleiri en ein leið möguleg og við þurfum að velja. Vandinn er að við vitum sjaldnast með vissu hvert leiðirnar síðan liggja. Lífið er sjaldnast þannig. Við tökum ákvörðun út frá takmörkuðum upplýsingum og verðum síðan að lifa okkur inn í þann veruleika sem valið skapar og reyna að gera okkar besta.

Frá sjónarhóli heilans eru tímamót og krossgötur sérstaklega áhugaverð því slíkar aðstæður eru einmitt megin hlutverk hans. Heilinn er stöðugt að spá fyrir um framtíðina.

Og svo kemur mótsögnin: við viljum gjarnan taka ákvörðun sem tryggir góða framtíð, en framtíðin verður ekki þekkt fyrr en eftir að ákvörðunin hefur verið tekin. Á krossgötum býr hann því til nokkrar mögulegar útgáfur: Hvað gerist ef ég geri þetta? En ef ég vel hitt? Þess vegna getur stór ákvörðun verið svo furðulega orkukrefjandi og tekið mikið á.

Heilinn vinnur með upplýsingar og fyrri reynslu og beitir rökhugsun. Og hann notar og ekki síður tilfinningar. Ótti, óvissa og valkvíði hafa áhrif en einnig von og hugrekki. Umbunarkerfi heilans og sjálfsvitund eru að störfum og þau eru fyllilega starfi sínu vaxin.

Kannski er því mikilvægasta spurningin á kosningadaginn ekki: Hvaða leið er örugglega rétt? Heldur: Hvaða leið samræmist best þeim manni sem ég vil vera og því lífi sem mig langar til að lifa.

Þannig erum við líklegri til að, með valinu í kjörklefanum, búa til merkingu fyrir eigin ævisögu í stað þess að hugleiða stöðuna eingöngu út frá pólitík eða peningum, já eða skoðun annarra.

Ólafur Þór Ævarsson er geðlæknir