Gróður á lóðarmörkum

„Það væri gaman að fá pistil um gróður sem skjól í görðum, t.d. á lóðarmörkum, hvaða tegundir henta hvar, blöndun á t.d. há- og lággróðri. Það er svo mikið um víggirðingu garða með skjólveggjum þar sem gróður væri heppilegri og jafnvel auðveldari í hirðingu en tréverkið.“

Þessi orð eru rituð af Maríu Rut Dýrfjörð eftir að hún hafði svarað getraun rétt á Facebooksíðu Skógræktarfélagsins. Í verðlaun fékk hún að stinga upp á umfjöllunarefni fyrir tré vikunnar. Okkur þykir efnið forvitnilegt og því er okkur bæði ljúft og skylt að verða við þessari ósk. Því miður hefur það dregist nokkuð að efna þetta loforð en betra er seint en aldrei.

Lög og reglur

Áður en lengra er haldið er rétt að skoða þau lög og þær reglur sem gilda um gróður á lóðarmörkum. Þessar reglur eru nokkuð líkar á milli sveitarfélaga. Á Akureyri er miðað við ákvæði byggingarreglugerðar númer 7.2.2. Hún nefnist Tré og runnar á lóðum og er svohljóðandi: 

„Ekki má planta hávöxnum trjátegundum nær lóðarmörkum aðliggjandi lóða en 4,0 m. Við staðsetningu trjáa á lóð sem ætlað er að vaxi frjáls skal taka tillit til skuggavarps á viðkomandi lóð og nágrannalóðum. Sé trjám eða runnum plantað við lóðarmörk samliggjandi lóða skal hæð þeirra ekki verða meiri en 1,80 m, nema lóðarhafar beggja lóða séu sammála um annað. Ef lóðarmörk liggja að götu, gangstíg eða opnu svæði má trjágróður ná meiri hæð, enda komi til samþykki veghaldara eða umráðaaðila viðkomandi svæðis.

Lóðarhafa er skylt að halda vexti trjáa og runna á lóðinni innan lóðarmarka. Sinni hann því ekki og þar sem vöxtur trjáa eða runna fer út fyrir lóðarmörk við götur, gangstíga eða opin svæði er veghaldara eða umráðamanni svæðis heimilt að fjarlægja þann hluta er truflun eða óprýði veldur, á kostnað lóðarhafa að undangenginni aðvörun.“

Auðvitað er sjálfsagt að fara eftir þessum reglum eins og hægt er, enda eru þær settar með hag íbúanna í huga. Þess má geta að til er samþykkt um verndun trjáa á Akureyri sem undirrituð var árið 2002. Hún byggir á lögum frá 1997 en þar sem þau lög hafa verið felld úr gildi er samþykktin marklaus og gildir ekki lengur. Við viljum þakka Jóni Birgi Gunnlaugssyni fyrir að benda okkur á þessar reglur.

Hraðvaxta eða hægvaxta

„Mig vantar einhverja plöntu í skjólbelti sem er bæði hraðvaxta og þéttvaxin. Áttu ekki einhverja plöntu sem er svoleiðis?“

Þetta er spurning sem fjöldi afgreiðslufólks í garðyrkjustöðvum fær árlega frá viðskiptavinum. Stutta svarið er sennilega: „Nei. Þær eru ekki til.“ Annað hvort eru tegundir hraðvaxta eða þéttvaxnar. Ekki hvoru tveggja. Að vísu er hægt að halda hraðvaxta tegundum þéttum með klippingu en þá verða þær ekki eins fljótar að verða hávaxnar. Ef þörf er á að skýla stórum svæðum eða annars staðar þar sem plássið er nægilega mikið getur verið heppilegt og hentugt að planta hraðvaxta tegundum eins og alaskaösp, Populus balsamifera ssp. trichocarpa, og sumum víðitegundum, Salix, til að fá skjól. Sumar tegundir víðis, eins og til dæmis alaskavíðir, Salix alaxensis, geta verið mjög þéttar ef þær eru klipptar reglulega eða hafa nægilega mikið pláss og fá að dreifa úr sér. Aftur á móti vex alaskavíðir fremur fljótt úr sér og þá þarf að klippa hann niður eða endurnýja hann. Óhætt er að segja að hann henti ekkert sérstaklega vel á lóðarmörkum lítilla lóða nema þar sem hann er klipptur reglulega. Þegar vel tekst til eru fáar plöntur eins fallegar og sjá má í vel klipptu alaskavíðilimgerði í vindi. Þá sjást til skiptis grænt efra borð laufblaðanna og ljósgrátt neðra borðið.

Tilgangur og staðsetning

Þegar gróður er settur á lóðarmörk er rétt að hafa tilganginn í huga. Gróðurinn þarf væntanlega að veita okkur skjól fyrir vindi en jafnframt að hlífa okkur fyrir forvitnum augum. Gróðurinn má samt ekki vera það hávaxinn að hann kasti of miklum skugga á lóðina og alls ekki á lóð nágrannanna. Hann má heldur ekki vera þannig að hann vaxi inn í gönguleiðir utan lóðarmarka. Oftast getur fullfrískt fólk með góða sjón komist hjá því að ganga á greinar en öðru máli gegnir með sjónskerta og erfitt getur verið að ferðast um gangstéttir með barnavagna eða í hjólastól ef gróður vex inn á þær. Einnig þarf að hafa í huga að gróður valdi ekki hættu með því að skyggja á umferð eða skilti við gatnamót. Ætíð ætti að kappkosta að haga gróðursetningu þannig að gróður valda ekki umferð fólks og farartækja neinum vandræðum. 

Meira á vef Skógræktarfélagsins. Smellið hér til að sjá allan pistilinn