Tré vikunnar

Knappareynir

Sigurður Arnarson skrifar 15. apríl 2026 | kl. 09:30

TRÉ VIKUNNAR - 160

Pistill í röðinni Tré vikunnar birtist vikulega á vef Skógræktarfélags Eyfirðinga, alla miðvikudaga. Akureyri.net birtir brot úr hverjum pistli til að vekja athygli á skrifunum og hvetur fólk til að lesa meira á vefsíðu félagsins.
_ _ _

Um austurhluta Norður-Ameríku vex reynitegund sem reynd hefur verið hér á landi. Hún er kennd við álfuna alla og heitir Sorbus americana Marshall á fræðimálinu. Ekki er annað að sjá en tegundin þrífist hér prýðilega eins og svo margar reynitegundir sem reyndar hafa verið á Íslandi.

Fyrri myndin er af korti frá World Flora Online sem sýnir útbreiðslu tegundarinnar. Á síðu Wikipedia er annað kort og ber þeim ekki alveg saman eins og sjá má. Kortin hjá WFO eru þannig uppbyggð að þau sýna fylki, ríki eða lönd þar sem tegundina má finna, jafnvel þótt þau séu ekki á öllu svæðinu. Því er munurinn minni á milli kortanna en ætla mætti við fyrstu sýn.

Knappareynir að fara í haustliti. Hann er þakinn stórum klösum af berjum. Mynd: Sig.A.

Lýsing

Á heimaslóðum myndar knappareynir oftast um tíu metra hátt tré en í sumum tilfellum allt að fimmtán metra hátt. Sums staðar myndar hann frekar runna en tré. Mikill kvæmamunur er á stærð trjánna og fer það fyrst og fremst eftir uppruna hvort tegundin myndar tré eða runna segir McAllister (2005) í sinni bók.

Á heimasíðu World Flora Online (WFO 2024) segir að oftast myndi tegundin 1 til 4 stofna. Þeir eru að jafnaði gráir en í sumum tilfellum dálítið út í rautt eða jafnvel í átt að bronslit. Greinar eru stífar og oftast rauðbrúnar.

Í heimkynnum knappareynis er talað um að tegundin vaxi helst í röku eða jafnvel blautu landi. Hér á landi er að jafnaði nægileg úrkoma til að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þessu. Öll venjuleg, frjó garðamold dugar ágætlega. Aftur á móti getur mjög sendinn jarðvegur verið óheppilegur ef hann þornar auðveldlega.

Blóm og ber knappareynis. Báðar myndirnar eru teknar í rigningu. Hér á landi rignir nægilega mikið til þess að óþarfi er að finna sérstaklega raka staði fyrir tegundina. Myndir: Björgvin Steindórsson.

Ekki er alltaf auðvelt fyrir almenning að þekkja þessa tegund frá íslenska ilmreyninum, S. aucuparia. Knappareynir blómstrar að jafnaði seinna, þroskar ber seinna en líkur vexti fyrr og fer fyrr í haustliti en íslenski reynirinn. Að vísu er íslenski reynirinn svo fjölbreyttur að vandi er að treysta á þessi atriði í blindni. Samt sem áður má segja að þetta geri það að verkum að ef knappareynir er ræktaður með öðrum reynitegundum þá eykst fjölbreytnin og tími blómgunar, berjaþroska og haustlita lengist. Þegar grannt er skoðað má þekkja tegundina á nokkrum atriðum og verður frá þeim greint hér að neðan.

Sami knappareynirinn í Lystigarðinum á mismunandi tímum ársins. Hann þekkist á því að stofninn er nokkuð skakkur. Á öllum myndunum er tréð með töluvert af berjum. Sumt af knappareyni á Íslandi nýtir sumarið ekkert allt of vel til vaxtar. Lokamyndin var tekin 25. september 2017. Þá eru flest tré enn nær allaufguð þótt mörg séu komin í haustliti en þetta tré var nær alveg lauflaust eins og sjá má. Myndir: Sig.A.

Brum

Vetrarbrum knappareynis geta verið nokkuð mismunandi á litinn milli einstaklinga. Þau eru keilulaga en geta verið allt frá því að vera græn eða rauðgræn yfir í fjólublátt en oftast eru þau djúprauð. Þau eru glansandi og geta verið nokkuð stór. Að jafnaði eru þau um sjö til tuttugu millimetra löng. Oftast má sjá nokkur hár á milli brumhlífapara og í enda þeirra vaxa alltaf rauðbrún hár. Þau eru auðþekkt frá brumum ilmreynis sem alltaf eru töluvert hærð. Hárin eru gráhvít á ilmreyninum.

Lauf

Miðað við aðrar reynitegundir sem hér vaxa er þessi með fleiri, lengri og mjórri smáblöð en flestar þeirra. Helst er það fjallareynir, Sorbus commixta, sem líkist honum að þessu leyti. Þessar tvær tegundir eru reyndar taldar náskyldar og stundum er erfitt að greina þær í sundur (McAllister 2005). Að auki má segja að smáblöðin séu dálítið leðurkennd. Má greina knappareyni á því einkenni frá mörgum asískum tegundum sem hér þrífast. Þær hafa ekki leðurkennd laufblöð. Svo má nefna að blöð knappareynis eru ljósari á litinn en almennt gerist hjá reynitrjám og smáblöðin mynda að jafnaði hvassari odd en aðrar reynitegundir.

Laufin eru allt að 33 cm löng og oftast með sjö til átta pör af gagnstæðum, lensulaga smáblöðum á hverju blaði auk endasmáblaðs. Smáblöðin verða fimm til tíu cm löng og frá einum upp í rúmlega 2,5 cm breið. Þau eru fínlega tennt næstum alveg frá blaðfæti og til enda. Smáblöðin enda alltaf í oddi en eru ekki rúnuð eins og hjá ilmreyni (McAllister 2005, WFO 2024).

Sigurður Arnarson er í stjórn Skógræktarfélags Eyfirðinga.

Meira á vef Skógræktarfélagsins. Smellið hér til að sjá allan pistilinn.

Til baka í yfirlit