Laxness í norska Amaróhúsinu

Svo heppinn var ég núna fyrr í vor að ég eignaðist eitt stykki Laxness. Á Facebook hópnum, Íslendingar í Osló, var verið að gefa nokkrar bækur og þar á meðal Barn náttúrunnar, fyrstu bók hans. Ég tók mig til og skrifaði undir færsluna að ég væri til í að taka þær. Það þýddi svolítið ferðalag: ég þurfti að taka neðanjarðar lestina alveg hinum megin í borgina, labba inn í gamla blokk og fara upp í lyftu, sem aðeins ég einn rúmaðist fyrir í, upp á tíundu hæð til þess að nálgast mínar nýju bækur.

Mér fannst ég vera eins og einhver karakter í byrjun á nýjum krimma eftir Jo Nesbø, að mæta í gamla blokk austan megin í borginni í leit að því sem ekki er hægt að fá annars staðar. Ég vonaði bara að ég væri ekki fórnarlambið sem byrjar eftirför rannsóknarlögreglumanns eftir einhverjum raðmorðingja.

Þegar ég kom út úr lyftunni fannst mér ég vera kominn aftur í tímann. Stigagangurinn leit út eins og hönnuðurinn hefði tekið allan sinn innblástur af grænu flísunum úr Amaróhúsinu – handriðin voru líka alveg eins.

Íslendingurinn sem ég var kominn til þess að hitta kíkti út um dyrnar til þess að láta mig vita hvaða íbúð ég ætti að labba upp að. Ég hafði búist við stuttu spjalli; hvað við værum að gera í Osló o.s.frv. en ekkert sagði hún nema bara gjörðu svo vel og lokaði svo – hún virtist í flýti við að losa sig við þennan fjársjóð.

Ég hélt á bókunum heim, var ekki með neinn poka eða tösku utan um þær svo ég fór að glugga í þær. Ég byrjaði að lesa fyrstu blaðsíðurnar í Barni náttúrunnar, vagninn var þó varla kominn á fullan hraða þegar ógleði, sú sama og ég fékk ávallt sem barn ef ég reyndi að lesa í bíl, fór að gera vart við sig.

Ég hef aðeins eina Laxness bók lesið áður, Atómstöðina, og gerði ég það í menntaskóla. Eins og flest sem einhver annar lætur mig lesa gerði ég það með hálfum hug og kunni ef til vill ekki að meta töfrana sem ég er viss um að standa bak við hana.

Eftir stóru Laxness-les-leysis umræðuna í haust fékk ég þá hugmynd að reyna að lesa allt Laxness safnið. Sú hugmynd fæddist einkum úr þeim ótta að hafa það ekki á samviskunni að ég væri með í þeirri klíku sem væri að gleyma einum helsta menningararfi þjóðarinnar með því að lesa ekki Nóbelsskáldið.

Ég er lestrarhestur í þjálfun, ég er með ákveðna kaupfíkn þegar kemur að bókum, en í gegnum tíðina hef ég ekki endilega alltaf lesið þær bækur sem ég hef keypt. Í fyrra setti ég mér það markmið að kaupa ekki bók fyrr en ég klára þá sem ég var að lesa á undan. Einnig hef ég lítið lesið af skáldskap undanfarin ár, ýmist vil ég lesa fræðibækur um það sem ég hef áhuga á og ég er algjör sökker fyrir góðri ævisögu. Þó ákvað ég í haust að taka aftur upp skáldskap. Ég las Intermezzo eftir Sally Rooney og Jötunstein eftir Andra Snæ – báðar bækur gripu mig svo að ég gat ekki annað en kyngt þeirri fullyrðingu sem ég hafði trúað svo lengi; að ég sæi ekki tilgang með því að eyða tíma í skáldskap þar sem ég læri ekkert af honum.

Ef ekki hefði verið fyrir þá reynslu hefði það ef til vill tekið mig lengri tíma að taka upp Laxnessinn sem nýkominn var í hilluna.

Ég byrjaði á Barni náttúrunnar seint eitt kvöldið í síðustu viku, ég ætlaði að taka eins og einn kafla til þess að byrja bókina. Ég las hálfa bókina það kvöld – svo fastur var ég við lesturinn. Þolinmæði mín yfir sögunni var meiri en ég hafði búist við, ég hafði ákveðna hugmynd um hvernig ég myndi ná að tengja við söguna – hún er auðvitað skrifuð fyrir meira en hundrað árum síðan. En viti menn, mér fannst ég strax kominn í sveitina þar sem Randver hittir Huldu og náði að tengja við tíma þeirra. Þó fann ég mig oft ímynda mér söguna í hausnum í nútíma umhverfi og þurfti að minna mig á hvernig sveitabærinn, fötin og þau sjálf hefðu litið út á þeim tíma sem sagan gerist.

Ég held að margir á mínum aldri, þar á meðal ég, telji sig kannski of klára til þess að lesa gamlar skáldsögur, við teljum okkur ekki hafa tíma til þess og sjáum ekki tilganginn í því. Ég held að við séum að blekkja okkur með þessum hugmyndum, ég held að þetta sé skortur á þolinmæði. Við höfum vanist stöðugu áreiti, stöðugum skömmtum af örvun sem krefst ekki neins af okkur. Við þurfum aftur að læra að upplifa hversu mikil sæla fylgir því að lesa síðustu blaðsíðuna í bókinni, loka henni og setja hana upp í hillu, lesna.

Birgir Orri Ásgrímsson er háskólanemi