Friðartákn – Um ólífur í goðsögum, trúarbrögðum og menningu
![](/static/news/lg/1703076006_sigurdur-ljosari.jpg)
TRÉ VIKUNNAR - L
Í táknfræði eru ólífugreinar þekktar sem friðartákn og því viðeigandi að fjalla aðeins um þær í aðdraganda gleði- og friðarjóla.
Eitt af fjölmörgum málverkum eftir Vincent van Gogh af ólífutrjám málað 1889. Ólífur tengjast menningu á margan og mismunandi hátt.
Friður sé með yður
![](/static/files/_blob/qw1wzzmb9mee4cixule1yn.png)
Friðardúfa eftir Picasso. Takið eftir að laufin eru gagnstæð (nema endablaðið). Þannig á það að vera ef greinin er af ólífutré. Um það fjöllum við frekar í næsta ólífupistli.
Salómon konungur og ólífutrén
![](/static/files/_blob/6zseo7asi6n5vpd3mp1c.jpg)
Akur af ólífutrjám í Palestínu. Myndin fengin frá Wikipediu en hana tók بدارين
Það vita það ef til vill ekki margir en Salómon konungur var svo merkilegur að hann gat talað öll tungumál heimsins. Þar á meðal hafði hann á valdi sínu tungumál trjáa. Það hefur reyndar alveg steingleymst að geta þessa hæfileika í Biblíunni en þó eru ýmiss afrek Salómons tiltekin í þeirri ágætu bók. Þegar Salómon konungur að lokum andaðist þótti öllum trjám í heiminum það afar sorglegt og til að sýna sorg sína létu þau lauf sín falla. Öll nema ólífutrén. Þessu tóku hin trén eftir og spurðu ólífutrén hverju þetta sætti og af hverju þau sýndu ekki sorg sína eða hvort þau væru ekki jafn sorgmædd og aðrar lifandi verur? Ólífutréð svaraði að það væri alveg jafn sorgmætt og önnur tré en héldi sorginni í hjarta sér en þætti óþarfi að sýna hana. „Ég mun lifa lengur en þið öll“ sagði ólífutréð „og á þeim tíma mun ég búa til góð aldin til að heiðra minningu Salómons konungs.“
Þessi saga mun ættuð frá Druze fólkinu (Spadea 2022) sem er trúarhópur innan Abrahamstrúarbragðanna eins og gyðingar, múslimar og kristnir. Til þeirra tilheyra um 800.000 til ein milljón iðkanda ef marka má Wikipediu. Það þarf ekki að koma á óvart að enn þann dag í dag planta bæði múslimar og kristnir menn ólífutrjám við grafir ættingja sinna sem tákn um eilíft líf.
Fáni Sameinuðu þjóðanna sýnir jörðina þar sem norðurpóllinn er í miðju. Utan um heiminn eru tvær greinar af ólífum til að tákna frið.
Ólífur í Kóraninum
Akur af ólífutrjám í Yanoun á Vesturbakkanum í Palestínu. Myndin fengin héðan.
Ólífur í Biblíunni
![](/static/files/_blob/izy9y0o2r8e304806ftpln.jpg)
Gabríel erkiengill er stundum sýndur með ólífugrein i höndunum eins og hér má sjá. Sennilega er þó algengara að sjá hann með liljur eða sverð. Myndin fengin héðan.
Í 30. kafla, 2. Mósebókar er uppskrift að smurningarolíu. Hún er svohljóðandi: „Taktu þér hinar ágætustu ilmjurtir, fimm hundruð sikla af fljótandi myrru, helmingi minna, eða tvö hundruð og fimmtíu sikla, af ilmandi kanel, tvö hundruð og fimmtíu sikla af ilmandi kalmus og fimm hundruð sikla miðað við þyngd helgidómssikils af kassía og eina hín af ólífuolíu. Úr þessu skaltu gera heilaga smurningarolíu, ilmsmyrsl, að hætti smyrslagerðarmanna. Þetta skal verða heilög smurningarolía.“
Einföld leit á biblían.is segir okkur að fjallað sé um ólífur eða ólífuolíu í 35 köflum Gamla testamentisins. Þetta má sjá hér. Í Nýja testamentinu er víða talað um olíu án þess að nefna sérstaklega að hún sé úr ólífum en sennilega er það samt þannig samanber uppskriftina hér að ofan. Þetta hefur bara verið svo augljóst að óþarfi var að nefna það sérstaklega. Það má líka nefna að samkvæmt Nýja testamentinu varði Jesús sinni síðustu nótt á jörðinni í bænahald í garðinum Getsemane. Samkvæmt Wells (2010) merkir nafnið Olíupressugarðurinn eða eitthvað álíka. Í Lúkasarguðspjalli er í þessu sambandi talað um Olíufjallið. Þarna er greinilega vísað í ólífutré þótt þau séu ekki nefnd sérstaklega. Svo er að sjá sem samkvæmt kristinni trúfræði njóti ólífuolía sérstakrar guðsblessunar ásamt brauði og víni. Bæði tréð og ávöxtur þess tákna „frið og velsæld, hollustu og farsæld, ódauðleika“ samkvæmt bók Sölva Sveinssonar frá 2011 sem heitir Táknin í málinu. Til að undirstrika mikilvægi olíunnar má nefna að Messías merkir hinn smurði.
Næturmynd af ólífutrjám við Betlehem. Myndin fengin úr þessu myndbandi.
Aþena og ólífurnar
![](/static/files/_blob/4pq7v5jvltb9cvajrzhk.jpg)
Ólífutré á Akrapólishæð í Aþenu. Myndin fengin héðan.
Lundurinn Akademe
Ólífutré sem stofublóm (nema þetta sé eldhúsblóm). Það væri vel viðeigandi að koma slíkri plöntu fyrir í húsakynnum AkureyrarAkademíunnar. Myndin fengin héðan.
Herkúles og ólífutrén
Önnur grísk sögn segir frá dálæti Herkúlesar á ólífutrjám. Hann kunni vel að meta hversu sterkur viður þeirra trjáa er. Hann lét sér ekki muna um að dauðrota ljón og önnur dýr með spýtu úr ólífutré og þótti ljómandi gott að berja frá sér með kylfum úr ólífuvið.
Gömul skreyting á grískum vasa sem sýnir Herkúles með kylfu úr ólífuvið berjast við marghöfða hýdru. Myndin fengin héðan.
Í pistli okkar um sigurtáknið lárvið sögðum við frá því að sigurkransar hafa lengi verið búnir til úr lárviðargreinum. Sá siður þekkist líka að búa til sigurkrans úr ólífugreinum og er það talið tengjast Herkúlesi. Sigurkransar í kraftaíþróttum voru því oft úr ólífugreinum. Ekki hefur alltaf verið gerður greinarmunur á þessu tvennu í sögum og myndum. Þá getur verið heppilegt að minna á það sem stendur hér ofar með laufin á ólífutrjám. Þau eru alltaf gagnstæð. Ef þú, lesandi góður, skoðar myndir af alnetinu af sigurkrönsum má greina hvort þeir eru úr lárvið eða ólífum með því að athuga hvort laufin eru gagnstæð eða ekki. Oft er það svo að þegar talað er um lárviðarkransa eru þeir hreint ekki úr lárvið, heldur ólífugreinum.
Krýning sigurvegari á Ólympíuleikum til forna. Kransinn er með gagnstæðum blöðum. Því er þetta krans úr ólífum en ekki lárvið.
Mars og ólífur
Ólífur og börn
Gömul grísk hefð mælir svo fyrir að þegar barn fæðist skuli planta ólífutré. Tréð og barnið munu svo vaxa upp saman. Þegar barnið verður sex ára gamalt mun tréð fara að gefa af sér aldin. Það mun vaxa með fjölskyldunni, lifa í gleði og sorg fjölskyldunnar og enn standa þegar barnið verður gamalt og kveður að lokum þennan heim. Þá mun tréð halda áfram að gefa ávöxt og vera óður til lífsins og minning um hinn fallna (ABEA 2015). Sölvi Sveinsson (2011) nefnir líka þennan sið en tengir það aðeins sonunum. Hann segir að feður hafi gjarnan plantað ólífutrjám þegar synir þeirra fæddust. Þá gætu þeir farið að njóta ávaxtanna um það leyti sem börn þeirra komust á legg ef friður ríkti í landinu. „Ef hernaður ríkti í landinu gerðu menn sér far um að eyðileggja ólífutré og þótti það grimmilegt“ segir Sölvi.
Smellið hér til að sjá allan pistil Sigurðar
- Vikulega birtist pistillinn Tré vikunnar á vef Skógræktarfélags Eyfirðinga. Akureyri.net birtir hluta hvers pistils í því skyni að vekja athygli á skrifunum.
![](/static/news/xs/1725069208_stefoslo24.jpg)
![](/static/news/xs/lind2384-2-2x.jpg)
Hver er þín fyrirmynd?
![](/static/news/xs/johann-areliuz-pistlar.jpg)
Stelpustrákur
![](/static/news/xs/1724840294_1-sigurdur-nota.jpg)
Þyrniættkvíslin
![](/static/news/xs/1724754154_1713889706_rakel.jpeg)
„Friðurinn heltekur mig alltaf“
![](/static/news/xs/1724748714_olafur-thor-pistlar.jpg)