Frelsisást og feigðarþrá

Á SPJALLI MEÐ AÐALSTEINI ÖFGAR – 2

„Finnst þér ekki einkennilegt, Stefán, að reynt sé að troða nikótíni með góðu eða illu í nánast öll göt á krökkunum okkar og gera þau háð þessu eitri ævilangt meðan stjórnvöld dorma og dilla sér meðal stórveldanna? Sjáðu til, allir samfélagsmiðlar og margir áhrifavaldar auglýsa nikótínpúða og veip, enda þurfa innflytjendur efnanna að græða sem mest, og svo kveikir maður á sjónvarpinu til að horfa á leik á HM og þá er verið að auglýsa nikótínsprey til að losna við reykingalöngun eða nikótínlausa púða til að herma eftir nikótínpúðum. Hvert er þetta þjóðfélag komið?“

Ég horfði á kjálkana á Aðalsteini Öfgar, vini mínum, ganga út og suður þar sem hann lét móðann mása og kjamsaði á nikótíntyggjóinu sem hann hefur tuggið stanslaust í þennan áratug sem hann hefur hætt að leika Marlboro manninn. Jú, vissulega hafa nikótínvörur verið afskaplega áberandi í fjölmiðlum og umræðunni undangengin ár. En er ekki bara sniðugt að nota púða, veip, sprey, töflur, plástra og tyggjó frekar en að reykja og hala inn tvö þúsund eiturefni?

„Akkúrat,“ sagði Aðalsteinn og hvolfdi í sig Braga-kaffinu sem hann átti enn birgðir af í frystikistunni. „Þannig erum við blekkt. Málið er bara það að um og upp úr 2000 voru reykingar komnar niður í 10% hér á landi, nánast enginn unglingur reykti og ekki var heldur mikið um að fólk brúkaði neftóbak. Flottar forvarnir og vitundarvakning höfðu gjörbreytt landslaginu. Sumir höfðu hætt að reykja með aðstoð nikótíntyggjós eða munnsogstaflna en stóra málið var að nánast aðeins þeir sem glímdu við fíknsjúkdóma eða geðraskanir reyktu. Við vorum framúrskarandi meðal Evrópuþjóða og talað var um íslenska módelið með virðingu og stolti.“

Já, mig rámaði í þetta. Ég var sjálfur á kafi í forvörnum á þessum tíma og þetta er alveg rétt hjá Aðalsteini. Reykingar voru að fjara út, einhverjir voru að setja íslenskt neftóbak í klósettpappír og troða í vörina en nikótín var almennt dottið úr tísku og skynsemin virtist hafa náð yfirhöndinni. Nemendum mínum datt varla í hug að nota nikótín, nema kannski smá á djamminu. En svo hvað?

„Jú, veistu, ég man þetta eins og gerst hafi í gær. Það var viðtal á RÚV við lækni sem var að mæla heilshugar með að fólk notaði rafsígarettur eða veip, þetta væri lausn á öllum vandamálum þjóðarinnar, miklu betra en reykingar og gjörsamlega skaðlaust. En kommon, það voru nánast allir hættir að reykja! Og þetta reyndist bara viðbót. Í stað þess að byrja ekki að reykja, eins og langflestir höfðu valið, fóru margir að prófa þessar rómuðu rafsígarettur og svo veipið og þegar byrjað var að amast við íslenska ruddanum sem menn tróðu í vörina sprakk út ný gróðaleið fyrir hina svokölluðu athafnamenn og nikótínpúðar, margfalt sterkari en sígarettur, flæddu yfir landið og slógu svo rækilega í gegn með bragðefnum, auglýsingum, áhrifavöldum, ónýtum stjórnvöldum, frelsisást og feigðarþrá þjóðarinnar.“

Úps, ekki var þetta bermileg upptalning hjá vini mínum. Vissulega skýtur skökku við að þessir athafnamenn skuli stjórna ferðinni, græða tugi og hundruð milljóna á því að búa til nýja nikótínfíkla með ilmandi, fallegum, bragðgóðum og vel kynntum vörum. Ég hef sjálfur verið kominn á fremsta hlunn með að prófa en með reynsluna af reykingum og svo nikótíntyggjófíkn í farteskinu hef ég lofað sjálfum mér því að festast aldrei aftur í neti nikótíns. Síðan eru liðin mörg ár.

„Mér skilst að tölfræði nikótínfíkla hafi rokið úr 10% í 40% á örfáum árum og þetta bitnar hvað harðast á ungmennum þessa lands,“ hélt Aðalsteinn áfram. „Ánauð, fíkn, streita, fjárútlát, einbeitingarleysi, svefntruflanir, þunglyndi, kvíði, skapsveiflur, dalandi námsárangur… allt til þess að styrkja hina dugmiklu innflytjendur ósómans í því að byggja upp veldi sitt með vitund og vilja stjórnvalda á hverjum tíma. Auðvitað styður maður athafnasemi og einstaklingsfrelsi upp að vissu marki en þarna er allt farið fjandans til. Ég man eftir að hafa séð auglýsingar frá því í gamla daga þar sem læknar auglýstu t.d. Camel eða Winston sem hinar prýðilegustu sígarettur fyrir almenning en svo kom stóri sannleikurinn. Þess vegna skil ég ekki þennan lækni sem fór að prédika rafsígarettur og nú er svo komið að ég lít á marga lækna sem handbendi lyfjarisa og heildsala og verð því miður að gefa skít í þá – án þess að fordæma stéttina í heild.“

Jæja, nú verð ég að skrúfa niður í Aðalsteini áður en slaufun, skautun, kúgun, þöggun, bugun, örmögnun, kulnun og fleiri -un nafnorð gera sig gildandi. Það getur verið strembið að hafa skoðanir og enginn þarf að vera sammála Aðalsteini Öfgar en nú sem oftar verð ég hugsi yfir Íslendingum, þessari þjóð sem hefur fóstrað mig í meira en sextíu ár. Höfum við gengið til góðs?

Stefán Þór Sæmundsson er íslenskukennari og rithöfundur