Innra með okkur öllum er Birtíngur

LEIKHÚS

Breytist aldrei neitt? Erum við aldrei hamingjusöm? Þó að við séum í besta heimi allra heima? 

Refsingar, rétttrúnaður, kúgun, fordómar og ofbeldi. Brenndur á báli þá – slaufaður í dag.

Sagan endurtekur sig í sífellu, þó að aðstæður mannanna breytist. Þung viðfangsefni og ýkt hræðileg lífsreynsla sögupersóna Birtíngs hjá Leikfélagi Akureyrar eru vissulega til staðar. En það undarlega er, að þrátt fyrir morð, ofbeldi, aftökur, aflimanir, nauðganir og ég veit ekki hvað og hvað - þá er verkið fullt af bjartsýni. Fyrst og fremst, vill undirrituð óska Leikfélagi Akureyrar til hamingju með sigur og stórkostlegt verk sem ristir djúpt. Á alla kanta, í vinstri kviðinn og upp í kok.

Kómíkin er eldrauður þráður í verkinu, sem er algjörlega heimatilbúin leikgerð Bergs Þórs Ingólfssonar á heimsfrægri sögu Voltaire, Candide. Halldór Laxness þýddi verkið á sínum tíma og kallaði það Birtíng, en nafn aðalpersónunnar er í raun lýsingarorð. Hann er sá bjartsýni. Innræting hans frá æsku, frá heimspekilæriföðurnum Altúngu, er sú - að alltaf leiði allt til hins betra. Og þeir tveir halda dauðahaldi í þá möntru þrátt fyrir að allar heimsins hörmungar dynji á þeim.

Birtíngur ferðast um heiminn eftir útskúfun úr kastala vellystinga fyrir að kyssa dóttur barónsins, hina fögru Kúnígúnd sem hann þráir af öllu hjarta. Kossinn örlagaríki er táknrænn, vegna þess að ástin er snaran sem dregur hann áfram. Áfangastaður hetjuferðar hans er í raun ekki eiginlegur staður, heldur í örmum hinnar yndislegu Kúnígúndar, sem hann ólst upp með í kastala og hefur alltaf elskað. 

Leikverkið er ótrúlegt. Ég veit eiginlega ekki hvað annað er hægt að segja. Frásagnargleðin og kómíkin er alltumlykjandi, atburðarrásin er hröð, frumsamin tónlist Þorvalds Bjarna Þorvaldssonar er stórkostleg og flutt beint á sviðinu af 10 hljóðfæraleikurum Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands. Búningarnir og leikmunirnir eru eitthvað ótrúlegt listaverk af öðrum heimi, niður í hin minnstu smáatriði, og ég myndi vilja að LA fái að sýna þá á Listasafninu þegar sýningum er lokið.

Leikararnir eru magnaðir. Orkan sem þau sendu yfir okkur í bylgjum örvæntingar, ástríðu og lífsþrá, er svakaleg og ég finn ennþá seiðing af henni innra með mér daginn eftir. Níels Thibaud Girerd leikur titilhlutverkið. Birtíngur mætir til leiks í barnslegri einlægni, sem mannveran sem vill alltaf trúa því besta um aðra, og reynir að gera sitt besta í öllum aðstæðum. Níels leikur ekki, hann er Birtíngur. Bjartur, einlægur og þó hann sé strá í ógurlegum vindum eða laufblað í ólgandi flúðum, þá stendur hann uppi sem sigurvegari. Níels hélt Birtíngi hátt á lofti og var stórkostlegur.  

Sólveig Guðmundsdóttir er algjörlega frábær, en hún leikur Kellínguna aðallega, þó að henni bregði fyrir í fleiri hlutverkum. Frásagnarhæfileikarnir, kómíkin og eldræðurnar eru eitt, og svo á hún einn svakalegasta einsöng sem ég hef nokkurntíman heyrt held ég, algjört rothögg! Þessi kona er náttúruafl! 

Talandi um söng, þá verð ég að nefna Hjalta Rúnar Jónsson næst. Þvílík söngrödd! Beint í stúdíó með þennan mann að taka upp ástar- eða baráttusöngva og okkur er öllum borgið! Hjalti leikur mörg hlutverk eins og flestir leikarar sýningarinnar, en aðallega er hann Marteinn, ferðafélagi Birtíngs í síðari hluta verksins. Hjalti hefur sannað sig sem eitt mesta kamelljón sem sést hefur norðan heiða, en hann getur brugðið sér í allra kvikinda líki. Svo er hann algjör A-klassa grínleikari og gjörsamlega stórkostlegt að sjá hann í gervi uppskafningsins Barón Van Túndentronkbonk eða hvað sem hann nú hét, og svo sem annar óþolandi uppskafningur í Búenos Aires. Upp úr stendur samt söngröddin, og mér er alvara með stúdíóið. 

Annað svakalegt kamelljón í sýningunni er Urður Bergsdóttir. Rófið af karakterum sem hún glæðir lífi er svakalegt. Allt frá Geitinni - stórglæsilegri, rólegri og yfirvegaðri konu sem er leiðtogi hins goðsagnakennda Eldóradó, yfir í eina af aðalpersónum sögunnar, heimspekikennarann Altúngu, og allt þar á milli. Karlar eða konur, vondir eða góðir, syngjandi eða öskrandi, allt steinliggur. Ég leyfði mér að efast, þegar ég sá að hún ætti að leika Altúngu, þar sem ég gat engan veginn séð hann fyrir mér leikinn af konu, eftir að lesa þýðingu Halldórs Laxness á Birtíngi. En hún er frábær! Jafnvægið á milli hins ofursannfærandi boðbera heimspekilegrar jákvæðni, yfir í örvæntingarfullan sýfilissjúkling á síðustu metrunum, er beint í mark. Já, og svo er Altúnga bara ógeðslega perralegur, og hún nær að skapa hann þannig að maður veit ekki hvort maður á að hlæja eða fyllast klígju.

Búningadeildin og förðunarteymið fá líka hrós fyrir útganginn á Altúngu. Held að fólk verði bara að mæta til þess að skilja hvað ég á við, en það er eflaust ekkert einfalt að láta manneskju flagna, sem er almennt ekki að flagna. 

Hólmfríður Hafliðadóttir leikur Kúnígúnd, perlu allra ungra kvenna, og ástina einu sem Birtíngur þráir. Hún bregður sér líka í fleiri hlutverk og er alltaf algjör orkubomba, skörp og kómísk. Kúnígúnd túlkar hún mjög skemmtilega, en ég man eftir að hafa látið persónuna fara svakalega í taugarnar á mér þegar ég las Birtíng á sínum tíma. Kannski er það femínistinn sem logar innra með manni, en ég er orðin þreytt á þessari fallegu, en aumu og heimsku kvenpersónu sem kann ekkert sjálf og einhver karl þarf að bjarga. Kúnígúnd er í raun mjög snilldarlega sköpuð persóna, sem ádeila á þennan vel þekkta karakter. Hólmfríður tók það alla leið og lék hana nákvæmlega eins og ég sá hana fyrir mér. Hún er frábær grínleikari eins og hópurinn allur, og svipbrigði Kúnígúndar eru stórbrotin. 

Tónlistin er algjör negla. Gríðarlega stór og kraftmikil á köflum, en líka næm og fögur inn á milli. Þorvaldur Bjarni situr svo sjálfur á sviðinu og stjórnar og spilar sjálfur með. Þvílíkur hæfileikablómvöndur sem hann og hljómsveitin eru, en ég er ennþá með stefin í höfðinu. Bíllinn okkar fór ekki strax í gang þegar við ætluðum að keyra heim eftir sýninguna, en við sungum bara "Alltaf er allt í allrabesta lagi", hlógum og á endanum fór kagginn í gang. Því alltaf leiðir allt til hins betra! Það er að minnsta kosti hægt að fullyrða það, þegar Þorvaldur Bjarni sér um tónlistina. 

Sviðsetningin á skilið hrós líka, en grafíski hönnuðurinn í mér var einstaklega hamingjusamur að fylgjast með stórkostlegum teikningum og hreyfigrafík í teiknistíl í bakgrunninum. Þannig varð umhverfinu snögglega breytt úr þýskum kastala, til jarðskjálfta, borgarmyndar eða stórfljóts, svo eitthvað sé nefnt. 

Bergur Þór Ingólfsson fær síðasta hrósið. Mér finnst það bókstaflega vera þrekvirki, að taka þessa frægu sögu og þýða hana upp á nýtt úr ensku, og búa til þessa leikgerð. Sagan þvælist um hálfan heiminn, atburðarásin er fáránlega hröð og textinn er rosalegur. Öll orðin úr hörmungarorðabókinni eru notuð, og húmorinn er leiftrandi. Birtíngur hefur lifað í gegn um kynslóðirnar síðan hann var skrifaður árið 1759, fyrst og fremst vegna þess að sagan af ævintýrum hans er skemmtileg. En ekki síður vegna þess að Voltaire tekst á við klassísk og endurtekin stef í mannlegu samfélagi. Löngu eftir dauða hans er Birtíngur enn á ferðalaginu endalausa.

Bergur leikur sér með þetta í leikgerð sinni, og þó að yfir sögusviðinu sé miðaldabragur og hún gerist í raun á þeim tíma, þá eru alltaf að detta inn tilvísanir til nútímans og þessi speglun dýpkar verkið um óravíddir. 

Það verða alltaf til valdagræðgi, misrétti og fordómar. Um alla tíð munu einhverjir reyna að misnota sér aðstöðu sína, níðast á öðrum og reyna að stjórna því hvernig tilveran á að vera. Birtíngur kemst að því, að það eina sem er hægt að gera, er að huga að eigin sjálfi og rækta garðinn sinn.

Þegar allt kemur til alls, á einhvern óskiljanlegan máta, þá langar okkur þrátt fyrir allt að lifa. Innra með okkur öllum er lífsneisti sem verður seint útbrunninn.

Innra með okkur öllum er Birtíngur, og von um betri heim. 

Rakel Hinriksdóttir er blaðamaður á akureyri.net