Erlingur fær ekki endurhæfingu

SÖGUR ÚR HEILBRIGÐISKERFINU – 4

Bræðurnir Atli og Erlingur voru alla tíð samrýmdir og góðir vinir. Atli er fimm árum eldri og þegar Erlingur byrjaði að veikjast um fermingu þá sótti hann stuðning til stóra bróður. Fyrstu árin komu veikindin í tímabilum, í einhvers konar köstum, með mikilli angist og depurð og rofi á rauntengslum og geðrofi. Tvisvar sinnum þurfti að leggja Erling inn á geðdeild. Það voru fremur stuttar innlagnir og þar hófust lyfjameðferðir. Atla fannst þær hafa góð áhrif á Erling. Honum leið betur, depurðin minnkaði, svo og spennan og kvíðinn og það varð auðveldara að umgangast hann. Grunnlíðan hans varð augljóslega betri. En Erlingi var illa við lyfin og hafði af þeim ýmis vandamál. Eftir útskrift fékk hann litlar leiðbeiningar um þau vandamál sem upp komu með lyfin þó að heimilislæknirinn hans gerði sitt besta til að aðstoða. Stundum hringdi heimilislæknirinn í geðlækni sem gaf ráð í símann en Erlingi fannst það ekki traustvekjandi að fá aldrei að hitta þann lækni og fór því ekki eftir ráðunum. Að lokum sótti heimilislæknirinn um hjá geðteymi heilsugæslunnar. Það vakti báðum bræðrunum von.

Það tók nokkra mánuði að komast að hjá geðteyminu og þá hófst nýtt ferli. Erlingur hitti ýmsa sérfræðinga í heilbrigðisfræðum og fyllti í marga spurningalista. Niðurstaða matsins var að hann væri kominn í nokkuð stöðuga líðan en gott væri að virkja hann meira og vinna gegn einangrun. Engar breytingar voru gerðar á flókinni lyfjameðferðinni enda hitti hann lækninn aðeins einu sinni á fjögurra mánaða meðferðartímanum. Síðan var hann útskrifaður með þau tilmæli til heilsugæslulæknisins að sækja um starfsendurhæfingu hjá Virk. Heimilislæknirinn brást skjótt við og skrifaði beiðni til Virk. Eftir tveggja mánaða bið var Erlingur kallaður til viðtals hjá ráðgjafa. Við tók nokkurra vikna matsferli. Honum voru þá boðin nokkur viðtöl hjá sálfræðingi sem hann þáði, fríkort í ræktina sem hann hafði ekki burði til að sinna og á tvö námskeið. Hann var ánægður með það sem honum var boðið en Atli bróðir hans sá ekki mikinn mun á líðan hans hvað þá getu. Eftir hálfsárs stuðning var hann útskrifaður og tjáð að ekki væri meira i boði fyrir hann. Þegar Atli bróðir hans sat með honum lokafund hjá ráðgjafanum var þeim sagt að hann hefði verið metinn að hluta til vinnufær og færi því ekki á örorku. Þetta fannst Atla sérstakt í ljósi þess að Erlingur hafði aldrei lokið námi og ekki komist út á vinnumarkaðinn fyrir utan þessi tvö sumur þegar hann vann i garðræktinni.

Ef þetta gengur ekki getið þið sótt um endurhæfingu á Reykjalundi sagði ráðgjafinn.

Þegar heilsugæslulæknirinn frétti þetta sótti hann strax um á Reykjalundi. Tveimur mánuðum síðar barst neikvætt svar. Hann væri ekki velkominn. Og þar sem bið eftir endurhæfingu væri lengri en eitt ár kæmi til greina að senda aftur beiðni að ári liðnu til að virkja erindið aftur.

Atli spurði lækninn út í veikindi bróður síns, einu sinni þegar hann var hjá honum vegna eigin heilsu. Læknirinn tjáði honum áhyggjufullur að upplýsingar úr vísindaheimi geðlækninganna bentu til þess að árangur endurhæfingar við geðklofasjúkdóm væri mestur ef hún væri markviss, samfelld og hæfist snemma i veikindaferlinu.

Nú var Atli kominn með konu og tvö börn og það var orðin honum erfitt að styrkja bróðir sinn fjárhagslega eða halda honum uppi eins og hann hafði í raun gert. Hann spurði því lækninn hvort mögulegt væri að sækja um örorku. Læknirinn sagði að kerfið væri þannig að fyrst þyrfti að sækja um endurhæfingarlífeyri og láta reyna á endurhæfingu. Hann sendi beiðni um endurhæfingalífeyri til Tryggingastofnunar en fékk afsvar nokkrum vikum síðar með ábendingu um að til þess að fá lífeyrinn þyrfti hann að vera í virkri endurhæfingu, helst hjá Virk eða á Reykjalundi. Læknirinn skrifaði þá aftur umsókn til Virk og fjórum vikum síðar kom afsvar með skýringum um að starfsendurhæfing hefði verið reynd áður en teldist fullreynd.

Bæði Atli og Erlingur hafa gefist upp á kerfinu en heimilislæknirinn þeirra er þrjóskur og skrifaði enn eitt vottorðið. Og nú skrifaði hann læknisvottorð til Tryggingastofnunar Ríkisins með umsókn um örorku og færnimat upp á margar blaðsíður sem tók hann þrjátíu og fimm mínútur að skrifa. Nú bíða allir í spenningi eftir niðurstöðu en geðlæknirinn sem hefur verið til ráðgjafar, hefur gefið í skyn að ekki væri óalgengt að svona vottorði sé svarað: Ekki er hægt að veita orörku þar endurhæfing er ekki fullreynd.

• Sögur úr heilbrigðiskerfinu er pistlaröð Ólafs Þórs fyrir akureyri.net. Hann er geðlæknir til áratuga og vill með sögunum skrifa uppbyggilega gagnrýni á heilbrigðisþjónustuna.
• „Ég vil nýta þá þekkingu sem ég hef eftir að hafa starfað svo lengi innan kerfisins og tjá athugasemdir sem ég heyri frá læknum og sjúklingum,“ segir Ólafur.
• „Ég vona að þetta örvi uppbyggilega umræðu meðal almennings, hagsmunasamtaka, allra heilbrigðisstétta, stjórnmálamanna og stjórnvalda sem geti stuðlað að úrbótum.“