Ef ekki núna, hvenær?

HEILSA – 9

Að taka ábyrgð á eigin heilsu og velferð með sjálfsumhyggju að leiðarljósi

Nýlega sat ég með hópi kvenna á Sjálfsræktarhelgi og talaði um sjálfsumhyggju sem felur m.a. í sér að koma fram við sig eins og maður kemur fram við góðan vin. Að læra að staldra við og taka eftir eigin líðan, mæta sér með mildi og grípa sig í erfiðum aðstæðum. Að geta sagt við sig „þetta er erfitt, ég er hér“. Í rauninni að vera öryggisnet fyrir sjálfan sig og geta treyst því að vera til staðar fyrir sig þegar á reynir. Við ræddum um það af hverju við erum svona gjörn á að setja okkar þarfir aftarlega í forgangsröðina og sinna ekki grunnþörfum okkar. Það er hollt og fræðandi að sitja í hópi og ræða þessi mál því niðurstaðan er yfirleitt sú að við erum ekki ein um það að upplifa að vera að halda of mörgum boltum á lofti, gera aldrei nóg en samt of mikið og vera almennt þreytt.

Út frá þessari umræðu ræddum við þá sérstaklega um það sem við myndum kalla ákveðna sjálfsumhyggju (fierce self compassion). Þá nálgun sjálfsumhyggju sem snýst um að taka ábyrgð á eigin heilsu og velferð. Sem ýtir okkur í átt að því sem er gott fyrir okkur. Þá sem segir „þú átt betra skilið, gerum eitthvað í því“. Ákveðin sjálfsumhyggja kemur sterk inn þegar við þurfum að gera eitthvað sem við erum ekkert sérstaklega spennt fyrir en er gott fyrir okkur til lengri tíma litið. Það getur til dæmis átt við um heilsutengda hegðun eins byrja að stunda hreyfingu, að breyta því hvernig maður er að æfa og hreyfa sig, að velja hollari kosti í mataræðinu, að bæta svefnvenjur og að hugsa almennt vel um sig.

Það er sláandi hversu lengi við hunsum merkin sem líkaminn sendir okkur. Höfuðverkur verður að daglegum fylgifiski. Þreyta verður nýja normið. Við kennum hækkandi aldri um stirðleika, verkir eru hunsaðir og maður segir við sig: Þetta lagast þegar ég fæ frí. Þetta er bara stress. Ég þarf bara að klára þetta fyrst.

Og þá kemur spurningin: Ef ekki núna, hvenær?

Líkaminn er ekki að senda skilaboð að ástæðulausu. Hann er ekki að reyna að gera okkur lífið erfitt, hann er að reyna að vernda okkur. Og þegar við hlustum ekki, hækkar hann bara hljóðið. Það sem byrjar sem hvísli getur orðið að öskri.

Þetta er kannski óþægilegt að heyra og erfitt að horfast í augu við af því að þá þarf maður að fara að gera eitthvað í málunum. En að hunsa stöðugt merki líkamans er auðvelt um tíma en bara frestun. Fyrr eða síðar kemur punktur þar sem við fáum ekki lengur val um að stoppa, við erum neydd til þess.

Lífið róast sjaldnast af sjálfu sér. Ekkert breytist nema að maður taki ákvörðun um að breyta því. Ekkert gerist af sjálfu sér og enginn ber ábyrgð nema maður sjálfur.

En hvers vegna er svona erfitt að stoppa áður en við neyðumst til þess?

Kannski vegna þess að við höfum lært að virði okkar tengist framleiðni. Að hvíld sé eitthvað sem þarf að vinna sér inn. Að það að gera minna sé merki um leti frekar en skynsemi. Við erum ekki vélar sem geta gengið á fullu gasi allan sólarhringinn og við getum ekki ætlast til þess af okkur. Nútímalíf býður okkur upp á allt og meira til. Það er togað í okkur úr öllum áttum og það er auðvelt að finnast maður þurfa að vera alls staðar. En við þurfum að velja vel með okkar velferð og hagsmuni að leiðarljósi. Í stærra samhengi þurfum við sem samfélag að hugsa okkar gang og huga að því hve lengi við komumst upp með að hrærast í þessum hraða takti samfélagsins. Við getum gert allt … við getum bara ekki gert þetta allt á sama tíma!

En hvernig kemur sjálfsumhyggja inn í þetta? Í þessu samhengi snýst hún um að hætta að bíða eftir rétta tímanum og byrja þar sem við erum. Með litlum skrefum sem hægt er að endurtaka aftur og aftur. Ekki dramatískum breytingum eða nýrri byrjun á hverjum mánudegi, heldur stöðugri ákvörðun um að standa með sjálfum sér. Hlusta á sig, huga að þörfum sínum og mæta sér á þann hátt sem maður þarf á að halda hvort sem það er að draga úr einhverju eða ýta sér áfram.

Við hugsum oft um sjálfsumhyggju sem eitthvað mjúkt og þægilegt. En í raun felst í henni mikill styrkur og hugrekki. Styrkur til að hægja á þegar allt í kringum okkur hvetur okkur til að halda áfram. Hugrekki til að setja mörk þegar auðveldara væri að segja já. Styrkur til að velja það sem styður heilsuna til lengri tíma, jafnvel þegar það er ekki auðveldasta valið í augnablikinu. Þessi hlið sjálfsumhyggjunnar snýst um að hlúa að eigin orku, líkama og taugakerfi með langtímahugsun í huga. Hún byggir á því að eigin velferð skipti máli, ekki síður en velferð annarra. Það er þetta með að setja súrefnisgrímuna fyrst á sig.

Þegar við byrjum að sjá sjálfsumhyggju á þennan hátt breytist eitthvað. Hún verður ekki lengur munaður eða umbun sem þarf að vinna sér inn. Hún verður grunnstoð sem við byggjum á. Ábyrg ákvörðun um að hugsa vel um sig í dag til að styðja við líðan og heilsu til lengri tíma.

Ef við gefum okkur ekki tíma fyrir heilsuna, neyðumst við til að gefa okkur tíma fyrir veikindi síðar meir. Þarna kemur ábyrgðin aftur inn. Ekki sem pressa eða skömm, heldur sem áminning um að við getum valið að hlusta fyrr. Við getum brugðist við áður en við erum neydd til þess. Við getum byrjað núna.

Normalíserum það að hugsa vel um okkur, hættum að tala um það sem veikleika að þurfa að hægja á eða breyta taktinum. Lítum á það sem styrk og hugrekki að þora að breyta um takt í umhverfi sem biður okkur stöðugt um að hlaupa því ef ekki núna, hvenær?

Guðrún Arngrímsdóttir er þjálfari og markþjálfi með diplómu í jákvæðri sálfræði ásamt því að vera önnur eigenda Sjálfsræktar heilsumiðstöðvar. Pistlar hennar og Hrafnhildar Reykjalín Vigfúsdóttur birtast annan hvern þriðjudag á akureyri.net.