Forsendan jafn aðgangur að miðunum

Forsenda þess að umsókn Íslands um inngöngu í Evrópusambandið var samþykkt af ráðherraráði þess á sínum tíma var meðal annars sú að landið samþykkti meginreglur sambandsins um algert vald (exclusive competence) þess yfir sjávarútvegsmálum og um jafnan aðgang að fiskimiðum ríkjanna. Þetta kemur til að mynda skýrt fram í umsögn ríkisstjórnar Evrópusambandsins (framkvæmdastjórnarinnar) sem lá til grundvallar ákvörðun ráðsins.

„Ísland mun þurfa að samþykkja meginreglurnar um algert vald Evrópusambandsins [í sjávarútvegsmálum] og jafnan aðgang að fiskimiðum innan þess. Samkvæmt 17. grein reglugerðar Evrópusambandsins um sameiginlega sjávarútvegstefnu þess (reglugerð ráðherraráðsins númer 2371/2002) hefur fiskiskip frá hvaða ríki sambandsins sem er rétt á aðgengi að miðum annars ríkis í samræmi við samþykktar reglur,“ segir þannig í henni.

Kveðið er á um það í Lissabon-sáttmála Evrópusambandsins, æðstu löggjöf þess, að sambandið fari með algert vald yfir „líffræðilegum auðlindum sjávar“. Sú skilgreining þýðir að einungis Evrópusambandinu er heimilt að setja lög um þá málaflokkar sem falla undir hana í sáttmálanum. Ríkin mega það ekki. Í öðrum málaflokkum geta bæði ríkin og sambandið sett lög en vald ríkjanna er hins vegar ávallt víkjandi gagnvart valdi þess.

Tal um að miðað sé við sögulega veiðireynslu innan Evrópusambandsins vísar til svonefndrar reglu sambandsins um hlutfallslega stöðugar veiðar. Hins vegar breytir reglan engu um það að valdið yfir sjávarútvegsmálum fer til Evrópusambandsins, hún á sér enga stoð í Lissabon-sáttmálanum og breyta mætti henni eða afnema án samþykkis Íslands þó landið væri í sambandinu enda krefst það ekki einróma samþykkis.

Hjörtur J. Guðmundsson er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur