Fara í efni
Umræðan

Við eigum að vera við stýrið!

Við getum eytt næstu misserum í að velta því fyrir okkur hvort gervigreind sé ógn eða tækifæri. Hvort hún muni taka af okkur störfin, gera börnin okkar ófær um að hugsa sjálfstætt eða gjörbreyta samfélaginu eins og við þekkjum það.

Eða við getum spurt okkur miklu áhugaverðari spurningar: Hvernig ætlum við að nýta þessa tækni til að byggja upp enn betra samfélag?

Ég kýs að við einbeitum okkur að seinni spurningunni. Við eigum ekki að sitja í aftursætinu og bíða eftir að sjá hvert tæknin fer með okkur. Við eigum að vera við stýrið!

Stærsta tækifærið felst ekki endilega í tækninni sjálfri

Þegar við ræðum gervigreind er auðvelt að festast í tækninni. Nýjum forritum, ótrúlegri getu tölvukerfa og endalausum fréttum af því sem nú er orðið mögulegt. En fyrir mér liggja stærstu tækifærin annars staðar. Þau felast í því sem við getum gert með tækninni.

Hvað ef lítið fyrirtæki í Eyjafirði gæti nýtt gervigreind til að þróa vöru sem ætti erindi á alþjóðamarkað? Hvað ef frumkvöðull gæti prófað hugmynd á nokkrum dögum sem áður hefði tekið marga mánuði? Hvað ef starfsfólk í opinberri þjónustu gæti varið minni tíma í skriffinnsku og meiri tíma í að sinna fólki?

Og hvað ef vísindafólkið okkar gæti nýtt gervigreind til að greina flókin gögn, koma auga á áður óþekkt tengsl og flýta fyrir rannsóknum sem geta haft raunveruleg áhrif á líf fólks?

Þetta eru ekki loforð um að tæknin muni leysa öll okkar vandamál. Þetta eru möguleikar sem við getum rannsakað, prófað og þróað áfram. Þar kemur nýsköpunin til sögunnar.

Nýsköpun snýst nefnilega ekki bara um að finna upp nýja tækni. Hún snýst um að koma auga á tækifæri, hugsa hlutina upp á nýtt og finna betri leiðir til að leysa verkefni og skapa verðmæti. Gervigreind getur orðið gríðarlega öflugt verkfæri í þeirri vinnu.

Rannsóknir sýna bæði tækifæri og takmarkanir

Við erum þegar farin að sjá áhugaverðar niðurstöður úr rannsóknum á áhrifum gervigreindar á störf og þekkingarsköpun. Í rannsókn sem birtist í vísindatímaritinu Organization Science árið 2026 kom fram að sérfræðingar sem nýttu gervigreind náðu betri árangri og unnu hraðar við ákveðin verkefni. Niðurstöðurnar sýndu hins vegar einnig að við önnur verkefni gat gervigreind leitt fólk af réttri braut og jafnvel dregið úr árangri þess.

Í þessu felst mikilvæg áminning. Gervigreind er ekki töfralausn. Hún er verkfæri sem við þurfum að læra að nota af skynsemi. Þess vegna verða rannsóknir, menntun og gagnrýnin hugsun ekki síður mikilvæg í framtíðinni. Háskólar gegna þar lykilhlutverki. Þeir þurfa að rannsaka áhrif tækninnar, skapa nýja þekkingu, mennta fólk til framtíðar og vera vettvangur þar sem hugmyndir geta orðið að lausnum.

Við Háskólann á Akureyri er þessi vinna þegar hafin. Sem dæmi má nefna að Rannsóknamiðstöð Háskólans á Akureyri hefur hlotið styrk til að rannsaka kynjamun í notkun gervigreindar meðal háskólanema á Norðurlöndum. Slíkar rannsóknir skipta máli. Ef við ætlum að nýta tæknina samfélaginu til góðs þurfum við líka að skilja hverjir hafa aðgang að henni, hvernig hún er notuð og hvort hætta sé á að einhverjir verði út undan.

Við höfum alla burði til að láta til okkar taka

Við tölum oft um að við þurfum að vera samkeppnishæf á alþjóðavettvangi. En stundum finnst mér við gleyma að horfa á þá styrkleika sem við höfum hér heima. Í Eyjafirði er öflugt háskólasamfélag, fjölbreytt atvinnulíf, framsæknir frumkvöðlar og metnaðarfullt rannsóknarstarf. Hér er fólk með þekkingu, reynslu og hugmyndir sem geta skipt sköpum fyrir framtíð samfélagsins.

Við höfum líka einn stóran kost sem stundum vill gleymast: Hér eru boðleiðirnar stuttar. Það getur verið ómetanlegur styrkur þegar kemur að nýsköpun. Ímyndum okkur að háskólinn, fyrirtæki og sveitarfélög tækju höndum saman um að velja nokkrar raunverulegar áskoranir í samfélaginu og kanna hvernig gervigreind gæti hjálpað okkur að takast á við þær. Kannski í heilbrigðisþjónustu. Kannski í ferðaþjónustu, sjávarútvegi, menntun eða stjórnsýslu. Kannski á sviði sem okkur hefur ekki einu sinni dottið í hug enn þá.

Við þurfum ekki að hafa allar lausnir á reiðum höndum. Við þurfum hins vegar að skapa aðstæður þar sem fólk getur prófað sig áfram, lært af reynslunni og þróað nýjar hugmyndir í sameiningu. Þannig verður nýsköpun til. Ekki með því að bíða eftir fullkomnum aðstæðum, heldur með því að þora að byrja.

Ekki bíða eftir að einhver annar ákveði framtíðina

Í október skilaði starfshópur stjórnvalda skýrslunni Gervigreind til góðs. Þar eru lagðar fram 69 tillögur um hvernig Ísland geti nýtt gervigreind með markvissum og ábyrgum hætti. Ein af þeim áherslum sem mér finnst sérstaklega áhugaverðar er að Ísland þurfi ekki endilega að vera leiðandi í þróun tækninnar sjálfrar til að geta orðið í fremstu röð þegar kemur að því að nýta hana. Þetta finnst mér mikilvægt.

Við þurfum ekki öll að verða tæknisérfræðingar. En við þurfum að vera forvitin, tilbúin að læra og óhrædd við að endurskoða hvernig við gerum hlutina. Um leið megum við ekki gleyma ábyrgðinni. Hver hefur aðgang að tækninni? Hvernig verndum við persónuupplýsingar? Hvaða áhrif mun hún hafa á störf fólks? Og hvernig tryggjum við að tæknin þjóni samfélaginu en ekki öfugt? Þetta eru ekki ástæður til að stíga á bremsuna og gera ekki neitt. Þetta eru einmitt ástæður til að taka virkan þátt í þróuninni og hafa áhrif á það hvernig tæknin verður nýtt.

Við eigum ekki að láta tæknina ráða því hvernig samfélag okkar þróast. Við eigum sjálf að ákveða hvers konar samfélag við viljum byggja og nýta tæknina til að ná þeim markmiðum.

Hvernig viljum við að samfélagið okkar líti út eftir fimm ár?

Mig langar að sjá Eyjafjörð sem samfélag þar sem við erum óhrædd við að hugsa stórt. Þar sem rannsóknir og nýsköpun eru órjúfanlegur hluti atvinnulífsins, þar sem fyrirtæki og stofnanir þora að prófa nýjar leiðir og þar sem háskólinn gegnir öflugu hlutverki í samfélagsþróun.

Ekki vegna þess að við þurfum að elta hverja einustu tækninýjung, heldur vegna þess að við höfum tækifæri til að skapa ný verðmæti, efla atvinnulífið og bæta lífsgæði fólks. En það gerist ekki af sjálfu sér. Það krefst samtals, samstarfs, hugrekkis og þess að einhver taki fyrsta skrefið.

Og af hverju ætti það ekki að vera við?

Tökum samtalið 25. nóvember

Miðvikudaginn 25. nóvember kl. 9–11 bjóðum við í Háskólanum á Akureyri í samstarfi við Drift EA til opins viðburðar í Hátíðarsal háskólans undir yfirskriftinni „Gervigreind: Hver mótar framtíðina?“

Þar mun Hjálmar Gíslason, frumkvöðull og fjárfestir sem leiddi starfshóp stjórnvalda um gervigreind, draga upp stóru myndina og ræða tækifærin og áskoranirnar sem fram undan eru Í kjölfarið munu Hjálmar, Áslaug Ásgeirsdóttir rektor Háskólans á Akureyri og Berglind Ósk Guðmundsdóttir bæjarstjóri ræða hvernig við getum nýtt þessi tækifæri í háskólasamfélaginu, atvinnulífinu og samfélaginu hér fyrir norðan. Sesselja Barðdal Reynisdóttir hjá Drift EA stýrir umræðunum.

Ég vona að sem flest sjái sér fært að mæta. Ekki bara þau sem hafa brennandi áhuga á gervigreind, heldur líka þau sem láta sig varða menntun, rannsóknir, atvinnulíf, nýsköpun og framtíð samfélagsins okkar. Komið með spurningar, efasemdir og hugmyndir. Það er einmitt þannig sem gott samtal byrjar.

Framtíðin er ekki eitthvað sem við eigum bara að bíða eftir. Hún er eitthvað sem við getum tekið þátt í að skapa.

Sjáumst 25. nóvember!

Svava Björk Ólafsdóttir er nýsköpunarstjóri Háskólans á Akureyri

Nánari upplýsingar um viðburðinn

Ingvexit?: Þegar þingmenn gleyma kjósendum sínum

Axel Björnsson skrifar
18. nóvember 2026 | kl. 11:45

Erum við ekki í sama liði?

Þorleifur Ananíasson skrifar
16. nóvember 2026 | kl. 06:00

Tíu milljarða halli

Njáll Trausti Friðbertsson skrifar
15. nóvember 2026 | kl. 11:45

Tenerife í stað Kaupmannahafnar – eru áherslurnar réttar?

Þórhallur Jónsson skrifar
10. nóvember 2026 | kl. 15:45

Icelandair ætti að horfa norður

Birgir Orri Ásgrímsson skrifar
09. nóvember 2026 | kl. 19:30

Mikilvæg skref í átt að samþættingu þjónustu við eldri borgara

Guðbjörg Anna Björnsdóttir skrifar
05. nóvember 2026 | kl. 12:30