Söguleg aftaka Hóla í Hjaltadal

Kirkjuklukkan á Hólum, Líkaböng, hringdi af sjálfsdáðum í þrígang þegar lík Jóns Arasonar biskups og sona hans voru flutt norður frá Skálholti. Fyrst þegar líkfylgdin kom í Vatnsskarð, aftur þegar hún kom á Hrísháls, þaðan sem sést upp Hjaltadalinn heim til Hóla, og loks látlaust frá því komið var í túngarðinn þar til líkin höfðu verið borin inn í kirkjuna. Hringdi hún þá svo ákaflega og lengi að hún rifnaði.

Ekki kæmi mér á óvart að Líkaböng muni aftur hefja upp hljóm sinn og láta ófriðlega ef Hólar í Hjaltadal, þetta sögufræga biskups-, mennta- og menningarsetur íslenskrar þjóðar, verður tekið af lífi með köldu blóði stjórnvalda. Og mér þætti það heldur ekki ólíklegt að stórmennin og fyrrum biskupar á Hólum, Jón Arason, Guðmundur góði og Guðbrandur Þorláksson, myndu af sömu ástæðu snúa sér við í gröf sinni og ganga jafnvel aftur í þokkabót.

Uppgjöf ráðamanna ríkisstjórnarinnar og heimamanna í Skagafirði er óskiljanlegur aumingjadómur. Landbúnaðarskólinn á Hólum fékk þremur stórum verkefnum úthlutað árið 1991 þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn fengu skólanum í morgungjöf kennslu og fræðastörf á sviði ferðaþjónustu, fiskeldis og íslenska hestsins. Þessar þrjár afar mikilvægu greinar atvinnu-lífsins hafa sprungið út síðan. Halldór Blöndal fylgdi í fótspor annarra landbúnaðarráðherra og varð þeirra ákveðnastur um kennsluverkefni. Jón Bjarnason sparaði ekki krafta sína í skólastjórastarfinu.

Mitt hlutverk varð svo að færa Hólaskóla upp á háskólastig og byggja staðinn upp með öflugu skólafólki og Skagfirðingum. Þá munaði miklu um Kaupfélag Skagfirðinga. Nú er Þórólfur vinur minn orðinn friðsamur eins og Njáll forðum, grípur ekki til vopna. Þar er skarð fyrir skildi. Enginn tók við keflinu.

Ég hef aldrei gleymt því, enda þótt langt sé um liðið, hvað bróðir Skúla rektors Hólaskóla, Páll Skúlason, fyrrverandi rektor Háskóla Íslands, sagði eitt sinn við mig. Þar reiði ég mig samt eingöngu á minni mitt og set orð hans því ekki í gæsalappir: Landsbyggðarháskólar og litlir háskólar eru þekktir um allan heim. Þeir gegna miklu hlutverki sem ekki má vanmeta og í þeim er fólgin besta byggðastefna landsins. Þeir eru ekki að afli eins og Háskóli Íslands en þeir kalla til landsbyggðarinnar menntað fólk og nemendur sem síðan setjast að í byggðunum. Þessir litlu háskólar eru besta byggðastefnan. Þeir eru brunnur þekkingar og skjóta rótum í öflugra mannlífi. Svo taldi hann upp Hvanneyri, Bifröst, Hóla og Háskólann á Akureyri og taldi að fleiri slíkir háskólar ættu rétt á sér.

Háskóli Íslands gleypti fyrir nokkrum árum Kennaraháskóla Íslands og Íþróttakennaraskólann á Laugarvatni með húð og hári. Röksemdin var sparnaður með fyrirheitum um að halda gömlu merkjunum áfram hátt á lofti. Raunveruleikinn var endanleg aftaka. Útför þessara gömlu mennta-stofnana fór svo fram í keyrrþey. Sagan er týnd og tröllum gefin.

Nú skal Háskóli Íslands yfirtaka allt á Hólum og um sinn er Skagfirðingum sagt að kennslan fari fram á Sauðárkróki. Það kitlar hégómann. Hestakennslan verði áfram á Hólum en byggingarnar verði seldar hæstbjóðanda frá einkaframtakinu eins og slátur að hausti.

Háskóli Íslands mun söðla gæðingana og flytja reiðkennsluna suður á Fáksvæðið innan fimm ára. Guð hjálpi trúgjörnum Skagfirðingum og Hólavinum. Enn platar ríkistjórnin, Alþingi og sveitar-stjórnin sómafólk. Ætli Brúnastaðahesthúsinu verði ekki breytt í kjúklingabú og hænsn taki við af hestinum?

Skýrslum sérfræðinga er alltof ætlað að sannfæra grunlausa þingmenn sem í hraða leiksins kyngja hverri vitleysunni á fætur annarri. Hítin vex, sparnaður er enginn, tjónið blákalt og landsbyggðinni blæðir út. Búið er að leggja ljósleiðarann og gervigreindin gæti sagt Skagfirðingum hvað vakir fyrir stjórnvöldum. Spyrjið hana. Svarið er augljóst: Hólum verður fórnað á altari miðlægrar græðgisvæðingar að sunnan. Eyðileggingin er öllum ljós sem vilja sjá. Fæstir þora að tjá sig. Sannleikurinn er undir feldinum og grætur Hólastað, auðnina og þögnina. Frá henni mun svo kvikna spurningin um hverjir tróðu sögusetrið Hóla í Hjaltadal svona fótum,

Ég hvet Skagfirðinga, bæði heimamenn og brottflutta, til þess að fylkja liði til varnar þessu feigðarflani. Einnig alla aðra sem unna og virða stolt þjóðarinnar í gegnum árhundruðin. Það er ekki eingöngu verið að taka staðinn af lífi heldur söguna líka. Slík forsmán yrði ljótur blettur sem aldrei verður tekinn til baka.

Guðni Ágústsson er fyrrverandi ráðherra