Gagnrýndi yfirvöld menntamála harðlega

Karl Frímannsson, skólameistari Menntaskólans á Akureyri, segir aðgerðaleysi og úrræðaleysi menntamálayfirvalda hefur ráðið för varðandi framhaldsskólastigið á þessari öld og það þarf að breytast „ef ekki á allt að enda í skrúfunni“. Þetta sagði hann í ávarpi við brautskráningu stúdenta frá skólanum í morgun. 

„Einn af ráðherrum mennta- og barnamála á þessu kjörtímabili orðaði það þannig að framhaldsskólinn væri týnda skólastigið í kerfinu sem segir margt um hver staðan er. Ég vil á hinn bóginn benda á að ef einhver hefur týnt skólastigi þá er það ráðherra og ráðuneytið sjálft. Með sanni má segja að framhaldsskólastigið sé frekar vanrækta skólastigið þar sem ráðherra ber mikla ábyrgð. Aðgerðaleysi og úrræðaleysi menntamálayfirvalda hefur ráðið för á þessari öld sem þarf að breytast ef ekki á allt að enda í skrúfunni,“ sagði Karl Frímannsson.

Þjónustuskerðing og minna námsframboð

Fyrir það fyrsta þá er framhaldsskólakerfið van fjármagnað og höfum við í MA fengið að reyna það á eigin skinni. Uppsafnaður rekstrahalli skólans síðastliðin 5 ár nemur nú 160 milljónum þrátt fyrir að gripið hafi verið til ýmissa hagræðingaraðgerða á síðustu árum. Krafa ráðuneytis er sú að skólinn greiði niður hallann á næstu fjórum árum. Það mun leiða af sér þjónustuskerðingu við nemendur og minna námsframboð en þrátt fyrir það munu framlög til skólans ekki duga fyrir lágmarks kennslu og þjónustu. Við erum sannarlega tilbúin að leggja okkar af mörkum til að fara vel með opinbert fé en það breytir ekki þeirri staðreynd að framlög ríkisins til framhaldsskólans eru einfaldlega of lág.

Karl sagði að á núgildandi fjármálaáætlun dragist framlög til framhaldsskólastigsins saman um 4 milljarða á ári. „Ég vil ekki trúa því að óreyndu að það sé vilji stjórnvalda að rýra menntun í landinu með þessum hætti og hvet núverandi stjórnvöld til að skapa öllum framhaldsskólum ásættanleg rekstrarskilyrði. Allt tal um mikilvægi menntunar eða þörfina fyrir aukna þjónustu verður hjóm eitt við núverandi aðstæður.“

Framtíðarsýnin sem rifið segl

Skólameistari sagði menntamálayfirvöld hafa látið undir höfuð leggjast að veita heilu skólastigi forystu. „Framtíðarsýn ráðherra er sem rifið segl, kröfur um inntak náms eru hverfandi, námskrá úrelt og í engu samræmi við hæfni nemenda sem koma til okkar úr grunnskóla. Þá er námsmat víða komið á þann stað að kröfuleysi ræður för og einnig má sjá að lögbundinn réttur nemenda til 180 daga skólaárs er ekki alls staðar virtur.“

Von er ekki aðferð

Skólameistari MA sagði það ekki mega vera umsemjanlegt „hvort við lærum að lesa eða ekki eða höfum góðan orðaforða og málskilning. Því traustari grunnur sem skólastjórnendur, kennarar og foreldrar byggja með börnum og ungmennum því betra. Oft hefur verið bent á hin almennu sannindi að við notum ekki það sem við höfum ekki. Ef ég lýk stúdentsprófi með brotkenndan grunn þá mun ég ólíklega byggja ofan á hann. Smiðurinn notar ekki verkfærin sem hann hefur ekki. Hið sama má segja menntunina. Ef þú hefur enga eða slaka menntun þá muntu ekki nota hana frekar en nokkuð annað. Enn er tækifæri til að rétta af kúrsinn en umbætur mega ekki byggja á innantómum frösum eins og að það sé á ábyrgð samfélagsins að tryggja góða menntun eða að við þurfum að láta þúsund blóm blómstra. Taka þarf ákvarðanir um hvað skuli gera í stað þess að vona að allt fari vel. Von er ekki aðferð.“

Menntun mun hraka hratt

„Menntun mun hraka hratt ef ekkert verður að gert,“ sagði Karl Frímannsson. „Í MA erum við meðvituð um þessa þróun en viljum gera allt hvað við getum til að auka þekkingu, skilning og hæfni nemenda og að þeir þurfi að standa skil á því námi sem átt hefur sér stað. Réttmætt og áreiðanlegt námsmat verður að fylgja vönduðum kennsluháttum en ég hef raunverulegar áhyggjur af því að verið sé að gefa svo mikið eftir af námslegum kröfum í öllu kerfinu að það styttist í að ekki verði aftur snúið.“

Karl sagði að þrátt fyrir þessi þungu orð í garð menntamálayfirvalda beri ekki að skilja orð sín svo að allt sé í kaldakoli. Svo sé ekki. Víða í framhaldsskólum landsins sé boðið upp á vandaða menntun en sú vinna byggi á vönduðum starfsháttum einstaka kennara „frekar en sameiginlegri stefnu sem unnið er eftir hjá örþjóð eins og okkur. Við þurfum vandaða menntun, skarpa dómgreind og skýran vilja til að velja hvaða leið við viljum fara með skólakerfið, hvenær skal synt á móti straumnum og hvenær ekki.“

Ekki má gera minni kröfur

„Þessi misserin heyrast oft þær gagnrýnisraddir að hæfni nemenda fari minnkandi. Við þurfum hins vegar að minna okkur á að ungt fólk í dag er jafn gott fólk og fólk var fyrir 50 eða 100 árum. Það væri það síðasta sem ég myndi gera að vera dæmandi í garð ungs fólks,“ sagði Karl Frímannsson. „Ungt fólk hefur hins vegar aðra hæfni en við sem eldri erum enda er farið að krefjast annarrar hæfni víða í samfélaginu en áður var gert. En önnur hæfni þýðir samt ekki að gera eigi minni kröfur. Við getum, svo dæmi sé tekið, ekki samþykkt að gerðar verði minni kröfur til flugmanna þrátt fyrir að tækninni fleygi fram. Það er augljóst. Það ætti að vera jafn augljóst að ekki megi gera minni kröfur um lestrarfærni, málskilning og hugtakaskilning en áður. Það er á okkar vakt sem fullorðin erum sem samfélagið og skólakerfið hefur þróast sem raun ber vitni. Því er það okkar og þá sérstaklega yfirvalda að láta ekki undan kröfum samfélagsins um að nám eigi að vera auðvelt og við sættum okkur við að grunnstoðir þess veikist.“

Skólameistari hvatti því menntamálayfirvöld „til að taka forystuhlutverk sitt alvarlega, móta sýn, stefnu og aðgerðir sem leiða okkur inn á aðra braut en við erum á.“