Hvorki einföldun né aukin skilvirkni

Í framhaldi af frétt um breytingar á fyrirkomulagi heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga leitaði akureyri.net viðbragða hjá Leifi Þorkelssyni, framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra. Í tengslum við þessar breytingar og sameiningar stofnana liggja nú fyrir drög að breytingum á 57 reglugerðum í samráðsgátt stjórnvalda, þar á meðal niðurfelling á grein sem heimilar heilbrigðisnefnd að láta fjarlægja lausamuni, númerslausar bifreiðar, bílflök og sambærilega hluti að undangenginni viðvörun

„Verði þessi reglugerðarpakki samþykktur óbreyttur er það mitt mat að um verulega afturför verði að ræða og að stjórnsýsla þessara mála muni flækjast umtalsvert,“ segir Leifur og bendir jafnframt á að reglugerðabreytingarnar hafi verið lagðar til samráðs á sumarleyfistíma og í kjölfar sveitarstjórnakosninga. Því sé viðbúið að mörg sveitarfélög hafi ekki náð að kynna sér hvað þessar breytingar hafa í för með sér.

Leifur útskýrir málið nánar og bendir á af hverju þetta ákvæði er mikilvægt:

„Til stendur að fella niður þá skýru heimild sem heilbrigðisnefndir hafa nú, samkvæmt 3. mgr. 18. gr. reglugerðar um hollustuhætti, til að láta fjarlægja númerslausar bifreiðar að undangenginni viðvörun með áminningarmiða. Reglugerðin byggir á lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, en á þeim lögum byggir jafnframt samþykkt sveitarfélaga um umgengni og þrifnað sem HNE hefur einnig stuðst við við úrlausn mála er varða númerslaus ökutæki og ófullnægjandi umgengni á lóðum og lendum.“

Heimildin verði veikari eftir breytingar

Leifur segir að bent hafi verið á að sambærilega heimild sé að finna í reglugerð um meðhöndlun úrgangs og að sveitarfélög muni geta beitt henni eftir fyrirhugaðar breytingar. Sú reglugerð byggi hins vegar á samnefndum lögum nr. 55/2003. Samkvæmt þeim lögum teljist úrgangur vera „hvers kyns efni eða hlutir sem handhafi úrgangs ákveður að losa sig við, ætlar að losa sig við eða er gert að losa sig við.“

„Að mínu mati er því vafasamt hvort númerslausar bifreiðar falli yfir höfuð undir hugtakið úrgangur í skilningi laganna. Reynslan sýnir að eigendur slíkra ökutækja hafa oft hvorki ákveðið að losa sig við þau né hyggjast gera það. Þá er óljóst hver hefur heimild til að gera eiganda að losa sig við ökutæki einungis vegna þess að það er án skráningarmerkja. Meðal annars af þessum sökum tel ég að lagastoð úrgangslöggjafarinnar gagnvart númerslausum ökutækjum sé mun veikari en sú heimild sem heilbrigðisnefndir hafa haft til þessa,“ segir Leifur og bætir við að sú heimild sem sveitarfélög muni fá samkvæmt reglugerð um meðhöndlun úrgangs virðist aðeins ná til lóða í eigu eða umsjón sveitarfélaga.

Ábyrgðin sett á lóðaeigendur

Á fundi Umhverfis- og orkustofnunar (UOS) með sveitarstjórnafólki á Norðurlandi eystra og fulltrúum heilbrigðisnefndar síðastliðinn föstudag komu fram að sögn Leifs afar athyglisverð sjónarmið stofnunarinnar varðandi númerslausa bíla, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að númerslausar bifreiðar innan lóða fyrirtækja sem eru skráningar- eða starfsleyfisskyld gagnvart stofnuninni væru á ábyrgð viðkomandi fyrirtækja. Fyrirtækin þyrftu þannig sjálf að hafa upp á eigendum ökutækjanna og sjá til þess að þau yrðu fjarlægð. Ef slíkur bíll væri á lóð við reglubundið eftirlit UOS myndi það leiða til athugasemdar í eftirlitsskýrslu.

Leifur segir að miðað við þessa túlkun UOS megi gera ráð fyrir að eigendur og rekstraraðilar hótela, hárgreiðslustofa, heilbrigðisstofnana og fjölmargra annarra fyrirtækja verði að bera ábyrgð á því að hafa upp á eigendum númerslausra ökutækja sem hafa verið skilin eftir á lóðum þeirra og nefnir sem dæmi þegar ökutæki eru skilin eftir á bílastæðum við MA og VMA, en lóðir við skóla munu vera vinsæll viðkomustaður slíkra ökutækja yfir sumartímann. Þegar starfsemi skólanna hefst að nýju að loknum sumarleyfum hefur verið nóg fyrir skólastjórnendur að hafa samband við heilbrigðiseftirlitið, sem límir þá viðvörunarmiða á viðkomandi ökutæki og gefur viku frest til að fjarlægja þau. Með áformuðum breytingum virðist því meiri ábyrgð sett á lóðarhafa, til dæmis skólastjórnendur, að leysa málið í stað þess að þurfa eingöngu að kvarta til heilbrigðiseftirlits.

Spurning hver hefur heimild, ef einhver

„Jafnframt vaknar sú spurning hver, ef nokkur, hefur heimild til að grípa til aðgerða vegna númerslausra bíla á lóðum fjölbýlishúsa, svo ég haldi áfram að taka raunveruleg dæmi,“ segir Leifur. Eigandi númerslausra ökutækja sem heilbrigðiseftirlitið hefur iðulega þurft að hafa afskipti af hefur orðið uppvís að því að koma númerslausum ökutækjum fyrir á bílastæðum við fjölbýlishús.

Leifur bendir á að markmið þessara breytinga hafi verið einföldun og aukin skilvirkni. „Í dag geta hóteleigendur, húsfélög sem og aðrir sett sig í samband við heilbrigðiseftirlitið. Fljótt á litið er hvorki um einföldun né aukna skilvirkni að ræða í þessum málaflokki,“ segir Leifur Þorkelsson, framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra.