Etatsráð Havsteen veiðir hval á Pollinum
SÖFNIN OKKAR – 109
Frá Héraðsskjalasafninu á Akureyri_ _ _
Akureyri.net heldur áfram að opna dyr safnanna í bænum lesendum til fróðleiks og skemmtunar. Það er gert vikulega, á fimmtudögum.
Jakob V. Havsteen (1844-1920) etatsráð og kaupmaður á Akureyri var áhugamaður um hvalveiðar og vildi að Íslendingar væru a.m.k. þátttakendur í þeim veiðum.
Á Héraðsskjalasafninu er varðveitt skjal þar sem J.V. Havsteen lýsir ferð sinni og átta manna út á Pollinn, höfn Akureyringa, til þess að veiða hval. Þetta var í júní 1882 en það sumar hefur komist í sögubækur fyrir að vera eitt það kaldasta síðan mælingar hófust. Það skýrir hafísinn í frásögn Havsteens.
Skjalið hefst svona:
Þann 13. þessa mánaðar fór jeg undirskrifaður á hvalveiðar með 8 menn á báti. Strax um morguninn sama dag hitti jeg hval hjer á höfninni, og setti jeg þegar í hann með handafli járnlensu með 5 álna löngu trjeskapti, þarnæst skaut jeg í hann 3 járnum, nefnil. 1 lensu 1 ½ al á lengd (öll úr járni) og 2 kúlum hjerumbil 1 [pund] að þýngd, einnig úr járni. Auðsjáanlegt var strax að hvalurinn lamaðist mikið af skotum þessum, og leitaðist lítið við að komast út höfnina [það er af Pollinum]. Jeg sjálfur og menn þeir er með mjer voru skiptumst til að vaka yfir hvalnum á nóttunni, til þess að við skyldum ekki missa af honum, og heppnaðist þetta okkur vel. Við fórum stöðugt í 5 sólarhringa út, til að elta hvalinn, og reyna að drepa hann, og skaut jeg á hann yfir 20 járnum smærri og stærri, þangað til sunnudagskveldið hinn 18. þ.m. er jeg lagði afstað í síðasta skipti með sömu 8 menn á bátnum, þar við sáum hvalinn kl 7 í ísnum utan við Oddeyrina. Klukkan 8-9 um kveldið komumst við að honum og sá jeg strax að hann var mjög sár og dasaður; við hittum hann hjerumbil 150-200 faðma undan landi út af Oddeyrinni, og þar fleygði jeg í hann skutli með færi við, rjett á eptir kl 9 skaut jeg úr hvalabyssu minni 2 álna járnskutli, og hafði jeg í honum 70 faðma langa trássu nýja. Skutullinn fór á kaf inní hol á hvalnum svo hjerumbil ½ alin af honum stóð inní inniflin. Hvalurinn kenndi undireins svo mikils sársauka við þetta banaskot hans, að hann tók á harða rás, og þaut þvert yfir um fjörðinn, rakst hann opt á hafísjaka sem fyrir honum urðu á leiðinni, og það svo hart að hartnær skíðastóllinn losnaði í hausnum, hann dró ýmist bátinn sem við vorum á, eptir sjer, ellegar þá dufl þau sem við höfðum fest við skutulfestarnar, sem við fleygðum út þegar ísjakar urðu í veginum. Við sáum að hvalurinn linaðist alltaf meir og meir, og gátum við vel fylgt honum eptir þó við opt þyrftum að krækja fyrir ísjaka, en hvalurinn fór alltaf sama beina strikið, opt með hægri ferð seinast, þangað til hann kenndi grunns á förunni í Sigluvíkurlandi. Þar lagði jeg hvalinn með lagjárni, og brá honum litið við fyrr en undir hið síðasta að hann tók dauðateigjurnar, þá barði hann sjóinn ákaflega með sporðinum nokkur augnablik.
Í síðari hluta frásagnarinnar segir Havsteen frá því sem við tók því bóndinn í Sigluvík gerði sem landeigandi kröfu til þriðjungs hlutar í hvalnum og hreppstjórinn í Svalbarðsstrandarhreppi vildi fá fimmtung dýrsins til fátækra í hreppnum. Havsteen átti einnig hættu á lögsókn því þótt veiðiferðin hæfist á þriðjudegi þá drapst hvalurinn ekki fyrr en á sunnudegi, sem má túlka sem helgidagsbrot. Yfirvöld fengu málin til meðferðar og má lesa betur um það í öðru bindi Sögu Akureyrar eftir Jón Hjaltason.
