„Eggert límonaði“ – Öl- og gosdrykkjagerðin
SÖFNIN OKKAR – 118
Frá Iðnaðarsafninu á Akureyri_ _ _
Akureyri.net heldur áfram að opna dyr safnanna í bænum lesendum til fróðleiks og skemmtunar. Það er gert vikulega, á fimmtudögum.
Akureyringar hafa löngum staðið framarlega í gosdrykkjagerð. Margir muna til dæmis eftir vinsælum gosdrykkjum frá Sana á borð við Valash, Jolly Cola og Morgan Cream Soda. En áður en Sana kom til sögunnar var starfandi á Akureyri í áratugi öflug öl- og gosdrykkjagerð í Strandgötu 21 undir stjórn Eggerts Einarssonar. Hér á eftir verður rifjuð upp saga Eggerts og gosdrykkjaverksmiðju hans ásamt því að birta nokkrar myndir af flöskum sem eru í eigu Iðnaðarsafnsins á Akureyri.
Úr gosdrykkjaverksmiðju Eggerts límonaði. Eggert sjálfur er á miðri myndinni, hægra megin er sonur hans, Vernharður Eggertsson, síðar sjómaður og rithöfundur sem gekk undir skáldanafninu Dagur Austan. Maðurinn til vinstri er óþekktur. Ljósmynd: Iðnaðarmannafélag Akureyrar/Minjasafnið á Akureyri
Eggert Einarsson fæddist 5. janúar árið 1876. Hann ólst upp í foreldrahúsum í Syðri-Skjaldarvík í Glæsibæjarhreppi, gekk í Möðruvallaskóla og varð gagnfræðingur þaðan árið 1897. Eftir það hélt hann út til Noregs og var þar næstu árin, vann í gosdrykkjasverksmiðju í Stavanger og lærði fagið. Árið 1901 fluttist hann aftur til Íslands og settist að á Akureyri. Í júnímánuði sama ár auglýsti Eggert í Stefni nýja gosdrykkjaverksmiðju á Akureyri. Voru stóru orðin ekki spöruð, en t.d. fullyrti Eggert að hann hefði á boðstólnum bestu tegundir af gosi hér á landi:
Eggert tilkynnir að hann hafi sett á stofn gosdrykkjaverksmiðju. Hún átti eftir að verða leiðandi í öl- og gosdrykkjagerð á Akureyri næstu áratugina. Stefnir 9: 14 (1901): bls. 55.
Líkt og kemur fram í tilkynningunni voru bækistöðvar gosverksmiðjunnar í leikhúskjallaranum, og er líklega þar átt við gamla leikhús bæjarins sem reis 1896 og var notað sem slíkt til 1907 (varð síðar Hafnarstræti 66, brann 1952). En framleiðslan færðist fljótlega niður á Oddeyri og árið 1906 flutti Eggert í Strandgötu 21, en í bakhúsi á lóðinni fór blöndun gosdrykkjanna fram. Ári síðar hóf hann verslun á neðri hæð hússins sem bauð upp á ýmis konar varning. Eggert hélt þó áfram að framleiða gosdrykki í miklu magni með mörgum bragðtegundum en einnig saft, límonaði, sódavatn og öl, s.s. hvítöl og lageröl. Ölið var fyrst um sinn bruggað í kjallara hússins en síðar í bakhúsinu með gosdrykkjunum.
Eggert bauð upp á ýmsar tegundir af öli og þótti sumt heldur sterkara en þáverandi áfengislög gerðu ráð fyrir. Hér er flaska af landsöli með miða frá Öl- og gosdrykkjagerð Akureyrar. Einnig má á miðanum lesa fangamark Eggerts, EE.
Gosdrykkjagerð Eggerts gekk undir ýmsum nöfnum. Fyrstu árin var talað um Gosdrykkjaverksmiðju eða Gosdrykkja fabrikku Eggert Einarssonar en í maí árið 1919 birtist auglýsing í Íslendingi frá Eggerti og var þá nafnið Gosdrykkjaverksmiðja Akureyrar komið til sögunnar. Hélst það svo til 1930, en þá var nafninu breytt í Öl- og gosdrykkjagerð Akureyrar. Drykkjunum var tappað á glerflöskur með upphleyptu letri þar sem á stóð „Öl- og gosdrykkjagerð Akureyrar“ ásamt miða sem sagði til um bragðtegund viðkomandi drykkjar. Eggert sjálfur var iðullega kallaður Eggert límonaði vegna iðn sinnar.
Tvær flöskur með appelsíni. Sú til vinstri er úr tíð Eggerts en flaskan hægra megin er með miða merktum „Öl og gosdrykkir h.f.“. Það nafn kom til eftir lát Eggerts þegar gosdrykkjaverksmiðjunni var breytt í hlutafélag með nýjum forstjóra. Báðar flöskurnar eru þó merktar með upphleyptu letri „Öl- og gosdrykkjagerð Akureyrar“, enda voru flöskurnar nýttar áfram.
Eftir að áfengisbannið tók gildi árið 1909 mátti ölið ekki innihalda meira en 2,25% vínandamagn. Það vildi þó loða við verslun Eggerts sá orðrómur að sumt öl sem kom frá honum væri heldur sterkara og því talsvert á skjön við áfengislögin. Um það skal þó ekki dæmt hér. Hitt er víst að bæði gosdrykkirnir og ölið var ákaflega vinsælt meðal bæjarbúa og víða um landið allt. Fyrir jólin keypti fólk gjarnan talsvert af drykkjum frá Eggerti og oftar en ekki var boðið upp á fría heimsendingu innanbæjar.
Kjarnadrykkur (safi eða saft) með sítrónubragði frá Öl- og gosdrykkjagerð Akureyrar.
Árið 1909 giftist Eggert Guðlaugu Sigfúsdóttur frá Syðsta-Holti í Svarfaðardal. Bjuggu þau alla tíð í Strandgötu 21 og eignuðust tíu börn en nokkur þeirra létust ung. Eggert lést skyndilega í ágústmánuði 1942 og tveimur árum síðar var Öl- og gosdrykkjagerð Akureyrar breytt í hlutafélag og fékk þá nafnið Öl- og gosdrykkir h/f. Tók Marinó Stefánsson við þeim rekstri sem starfaði til 1957. Þar með var sögu gosdrykkjagerðar Eggerts límonaði á Akureyri lokið, en hann hafði þá í rúm 40 ár svalað öl- og gosþorsta Akureyringa. Þóra, dóttir Eggerts rak hins vegar síðar verslun um árabil í Strandgötu 21.
Ljósmynd: Hallgrímur Einarsson/Minjasafnið á Akureyri.
Neðsta myndin: Strandgata á Akureyri. Lengst til vinstri sést í Strandgötu 21 þar sem bækistöðvar Eggerts límonaði voru. Á neðri hæðinni rak Eggert verslun en á þeirri efri bjó hann ásamt fjölskyldu sinni. Í bakhúsi var gosdrykkjagerðin, en bruggun ölsins fór fram í kjallara hússins. Framan á hefur verið málað stórum stöfum „Verslun E. Einarssonar“ og fyrir neðan líklega „Gosdrykkjaverksmiðja“, en allt letrið sést ekki á myndinni. Myndin er tekin snemma á 20. öld. Síðar var letrinu breytt og stóð þá einfaldlega skrifað með hástöfum „Eggert Einarsson“.
