Endurheimtum sjálfstæði félagsmiðstöðva

Félagsmiðstöðvar barna og ungmenna hafa lengi verið einn af hornsteinum íslenskra samfélaga. Í þeim hefur farið fram gríðarlega metnaðarfullt starf í umsjón fagfólks. Akureyrarbær var lengi fyrirmynd sveitarfélaga vegna stuðnings við ungmenni. Sérfræðiþekking, faglegt skipulag og reynslumikið starfsfólk í félags- og tómstundastarfi á vegum bæjarins hafa verið meðal okkar dýrmætustu fjársjóða. Það er ljóst að það uppeldis- og forvarnarstarf sem þetta fólk byggði upp og stýrði hefur skilað Akureyrarbæ hverri krónu sem í starfið var lögð margfalt til baka.

Nýlegar breytingar á Akureyri hafa hins vegar vakið spurningar og áhyggjur meðal ungmenna, starfsfólks og fagfólks í æskulýðsstarfi. Rekstur félagsmiðstöðva hefur verið færður undir grunnskóla bæjarins og starfsemi sem áður var sjálfstæð er nú orðin hluti af skólaumhverfi. Yfirlýst markmið bæjarins er að færa þjónustu nær börnum og efla forvarnir, sem eru mikilvæg markmið, en á sama tíma vaknar spurningin hvort verið sé að kippa fótunum undan sjálfstæðu félagsmiðstöðvastarfi til að koma til móts við skert fjármagn og mönnunarvanda skólanna.

Félagsuppeldisfræðingurinn Árni Guðmundsson hefur bent á að skóli verði aldrei félagsmiðstöð og félagsmiðstöð aldrei skóli. Þarna sé þetta ekki spurning um skipulag heldur um hugmyndafræði. Félagsmiðstöðvar byggja á frjálsri þátttöku, tengslamyndun og trausti, en fyrir mörg ungmenni eru þær rými þar sem þau upplifa sig örugg. Ekki endilega vegna þess að þar sé skipulagt starf, heldur vegna þess að þar er þeim veitt pláss, pláss til að vera, prófa sig áfram og tilheyra án þess að vera metin, mæld eða dæmd.

Þetta hefur Ungmennaráð Akureyrarbæjar einnig bent á í gagnrýni sinni á breytingarnar. Þar hefur komið fram að ekkert samráð hafi verið haft við ungmenni áður en ákvörðunin var tekin. Það stangist á við anda og markmið Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er þung gagnrýni, sérstaklega í sveitarfélagi sem hefur lagt áherslu á að vera barnvænt sveitarfélag. Ungmennaráðið hefur einnig bent á mikilvægi félagsmiðstöðva fyrir þau börn og ungmenni sem finna sig ekki í hefðbundnu skólaumhverfi, skipulögðu íþróttastarfi eða eiga erfitt heima fyrir. Fyrir þau getur félagsmiðstöðin verið griðastaður og öruggt félagslegt rými. Eðlilega er áhyggjuefni að sú tilfinning verði veikari þegar starfsemin er hluti af sama kerfi og sum þessara barna upplifa sig utan við.

Starfsfólk hefur lýst áhyggjum af því að starf félagsmiðstöðva verði í auknu mæli mótað af þörfum skólakerfisins, fremur en þörfum ungmennanna sjálfra. Þá er hætta á að það sem gerði starfið sérstakt tapist smám saman. Traustið, tengslin og það óformlega rými sem hefur skipt svo mörg máli. Hegðun, framkoma og félagsleg mynstur eru ólík eftir aðstæðum og fagfólki hefur löngu orðið ljóst að skólarnir og félagsmiðstöðvarnar hafa gripið ólíka einstaklinga í gegnum tíðina. Þau börn sem standa vel að vígi innan skólanna gera það ekki endilega utan þeirra og það er alvarlegt ef við höfum glatað því öryggisneti sem sjálfstæðar félagsmiðstöðvar hafa verið fyrir börnin okkar.

Það er mikilvægt að ræða þessi mál af yfirvegun. Enginn efast um að markmið bæjarins séu sett af góðum ásetningi, en samráðsleysi við viðeigandi fagfólk og þau sem málið snertir mest hefur haft þær afleiðingar að forsendur ákvörðunarinnar virðast hafa verið ófullkomnar. Sé staðan sú að skólunum vanti starfsfólk til að styðja börnin betur á þeim vettvangi, þá eigum við að sjálfsögðu að mæta því. Það á hins vegar ekki að gera með því að skerða þjónustu við börn annars staðar, en það er í reynd það sem hefur gerst.

Þegar ungmenni, starfsfólkið á vettvangi og fagfólk í tómstunda og æskulýðsstarfi lýsa yfir alvarlegum áhyggjum er eðlilegt að staldra við. Þá þarf að spyrja hvort ekki sé þörf á endurskoðun og enduruppbyggingu á félagsmiðstöðvakerfinu sem var leiðandi á landsvísu og byggt á framtíðarsýn fyrir börn og ungmenni, fremur en skammtíma hagræði.

Sigtryggur Ellertsson skipar 4. sæti lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs við bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri á morgun, laugardag 16. maí.