Tryggvi Gíslason – lífshlaupið

Í dag fer fram útför Tryggva Gíslasonar, fyrrverandi skólameistara Menntaskólans á Akureyri (MA), sem lést mánudaginn 8. júní sl. á Landakotsspítala í Reykjavík.

Tryggvi var fæddur á Norðfirði hinn 11. júní 1938 og skilur eftir sig eiginkonu sína, Margrétu Eggertsdóttur, auk sex barna sem gáfu þeim 18 barnabörn en barnabarnabörnin eru orðin sjö talsins.

Börn Tryggva og Margrétar eru:

• Arnheiður Tryggvadóttir, f. 1961.
• Eggert Tryggvason, f. 1966; kvæntur Anne Marie Bæk Rosgaard.
• Fanny Kristín Tryggvadóttir, f. 1967.
• Gísli Tryggvason f. 1969; kvæntur Ingibjörgu Hlíðkvist Ingadóttur.
• Tryggvi Tryggvason, f. 1971; kvæntur Láru Björgu Björnsdóttur.
• Sveinn Tryggvason, f. 1973; kvæntur Lindu Pálsdóttur.

Tryggvi var fæddur í húsi foreldra sinna, Bjargi, í Norðfirði hinn 11. júní 1938, yngstur sex systkina en sú næstyngstsa, Ásdís, er orðin níræð. Eldri systkinin eru látin en þau voru Margrét (f. 1924), Ingvar (f. 1926), María (f. 1927) og Kristján (f. 1930). Foreldrar þeirra voru Gísli H. Kristjánsson (1893-1989) útvegsmanni úr Sandhúsi í Mjóafirði og Fanny Kristín Ingvarsdóttir (f. 1904-1997) frá Ekru í Norðfirði. Tryggvi var yngstur sex systkina, sem auk hans eru í aldursröð talin Margrét, Ingvar, María, Kristján og Ásdís, sem ein lifir systkini sín. Tryggvi var því Austfirðingur að ætt og uppruna.

Á Norðfirði ólst Tryggvi upp til sjö ára aldurs þegar hann fluttist með foreldrum sínum og systkinum til Akureyrar 1945 í nýtt ‘Bjarg’ og var Gísli, faðir hans, eftir það af sumum Akureyringum nefndur „Gísli ríki“ þar sem hann lauk hratt við byggingu hússins. Tryggvi notaði Bjarg svo sem óformlegt heiti á mörgum heimilum þeirra hjóna alla ævi. Á Akureyri urðu lengi hans höfuðstöðvar; þar gekk hann í grunn- og menntaskóla og þar gegndi hann starfi skólameistara við Menntaskólann á Akureyri (MA) um rúmlega þriggja áratuga skeið.

Tryggvi var nemandi MA frá hausti 1954 til vors 1958. Í skólanum hitti hann fyrir jafnaldra stúlku úr Laugarnesi í Reykjavík, Margrétu, sem hann og nánir vinir hafa lengi kallað Grétu en hún var lífsförunautur hans og móðir sex barna þeirra hjóna. Gréta er barnakennari að mennt og kenndi lengst af við Barnaskóla Akureyrar. Hún er dóttir hjónanna Eggerts Eggertssonar og Arnheiðar Sveinsdóttur. Gréta býr á hjúkrunarheimilinu Mörkinni í Reykjavík og er við nokkuð góða heilsu.

Eftir stúdentspróf nyrðra 1958 lá leið þeirra Tryggva og Grétu á Selfoss þar sem þau kenndu í barna- og gagnfræðaskóla einn vetur en menntun, uppeldi og fræðsla á öllum þremur skólastigum varð ævistarfið. Um skeið var hann blaðamaður á Tímanum. Auk þess sinnti Tryggvi, í kringum mikilvægar alþingiskosningar 1959, kosningastörfum fyrir Framsóknarflokkinn sem hann fylgdi lengi að málum. Þá var Tryggvi á yngri árum m.a. félagi í Samtökum herstöðvarandstæðinga og sótti fundi Rotary um tíma, svo eitthvað sé nefnt meðal ótal félagsstarfa um ævina.

Meðan Tryggvi lagði stund á íslensk málvísindi og norræn fræði í Háskóla Íslands (HÍ) bjuggu hjónin í Reykjavík með stækkandi barnahóp. Meðfram námi sinnti Tryggvi kennslu í tveimur grunnskólum í Reykjavík og við hinn gamla menntaskólann, MR. Einnig var Tryggvi fréttamaður á fréttastofu útvarps samhliða háskólanámi 1962-1968, fréttaritari Ríkisútvarpsins í Noregi 1968-1972 og flutti auk þess um árabil pistla um sögu og menningu í útvarpinu. Löngu síðar sýndi Tryggvi RÚV hlýhug sem formaður stjórnar Hollvinasamtaka Rúv. 2002-2003.

Að loknu rannsóknarmeistaraprófi (l. magister artium) Tryggva í norrænum fræðum (d. nordisk filologi) vorið 1968 fluttust þrítug hjónin búferlum til Björgvinjar í Noregi ásamt þá þremur börnum sínum sem fædd eru í Reykjavík. Þau sneru heim með fimm börn fjórum árum síðar en tveir synir þeirra eru fæddir í Björgvin. Við Björgvinjarháskóla kenndi Tryggvi norræn fræði sem lektor í forníslensku. Tryggvi var altalandi á norsku síðan og var stundum talinn norskur af Norðmönnum. Mun hann m.a. hafa túlkað fyrir Ólaf V Noregskonung á Akureyri í Íslandsheimsókn 1974. Eftir rúmlega 4ra áratuga starfsferil í kennslu, fjölmiðlun og skólastjórnun öðlaðist Tryggvi löggildingu sem dómtúlkur og skjalaþýðandi, einkum úr norsku, og sinnti því um árabil í hjáverkum með ritstjórn og öðrum ritstörfum.

Sumarið 1972 var Tryggvi Gíslason, 34ra ára, skipaður skólameistari við Menntaskólann á Akureyri á ólgutímum meðal ungs fólks. Þar fæddist yngsti sonurinn og öll börnin uxu úr grasi á Akureyri. Tryggvi lét af embætti 2003 og fluttu hjónin þá suður þar sem flestir niðjar þeirra eru.

Tryggvi var árið 1978 kjörinn fulltrúi Framsóknarflokksins í bæjarstjórn Akureyrar þar sem hann sinnti m.s. skipulagsmálum, málefnum Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og skólamálum. Auk þess var hann snemma á 9. áratug síðustu aldar samhliða og ásamt Ingvari, bróður sínum sem menntamálaráðherra þá, mjög virkur við að efla Akureyri sem skólabæ, ekki síst við undirbúning að stofnun Háskólans á Akureyri og áður Verkmenntaskólans á Akureyri en Tryggvi var formaður Háskólanefndar Akureyrar 1980-86. Ekki síst lyfti Tryggvi Grettistaki með því að stofnsetja um aldamótin sjálfseignarstofnunina Lund um hönnun og byggingu sameiginlegrar heimavistar fyrir framhaldsskólanemendur beggja skóla á lóð menntaskólans. Skólabyggingin Hólar - eftir hinum forna forvera norðanskólans í Hjaltadal - var einnig hönnuð og reist í tíð Tryggva sem skólameistara MA. Bygging sú tengir saman Gamla skóla (1904) og sögufræga Möðruvelli í lifandi og samvirka heild.

Skólameistaratíð Tryggva 1972 til 2003 var að ýmsu öðru leyti tími breytinga eins og lesa má nánar um í afbragðs grein sem Björn Vigfússon sögukennari ritaði í tilefni af áttræðisafmæli Tryggva 2018: https://www.ma.is/static/files/Namid/2026-2027/tg80-1-.pdf

Hin opinbera mynd af Tryggva Gíslasyni skólameistara var af forystumanni og frumkvöðli mennta, skóla og menningar. Þúsundir nemenda minnast hans með hlýju fyrir jákvæðan aga, brýningu og visku á menntaskólaárunum og margir ekki síður fyrir dvölina á heimavist þar sem Tryggvi var jafnframt fyrstu embættisárin vistarstjóri og þurfti lengi framan af að feta meðalveg mildi og íhlutunar.

Að Hamri á Þelamörk áttu Tryggvi, Gréta og börnin athvarf í áratug frá miðjum áttunda áratug síðustu aldar. Þar naut Tryggvi þess að fá hvíld frá stjórnun og hversdagsamstri í nágrenni við þjóðskáldið Jónas við ræktun og smíðar - sem Tryggvi naut að sinna enda var hann afar handlaginn frá fyrstu tíð.

Tryggvi hannaði og lét teikna og byggja fjölskyldunni einbýlishús að Þórunnarstræti 81 sem hjónin og börnin áttu ríkan þátt í að fullgera. Inn í „hvíta húsið“ var flutt rétt fyrir jólin 1981 og bjó fjölskyldan þar í tæp 5 ár þar til hjónin fluttu öðru sinni, nú með yngri börnin, utan 1986 þar sem Tryggvi gegndi um 4ra ára skeið embætti skrifstofustjóra skóla- og menningarmála hjá Norrænu ráðherranefndinni (d. Nordisk ministerråd) í Kaupmannahöfn. Danmörk og dönsk menning áttu eftir það enn sterkari taug í Tryggva og niðjum hans og Grétu.

Ritvöllurinn var Tryggva tamur strax frá unglingsárum en fyrstu ræðuna sem vitað er um flutti hann aðeins 14 ára gamall 22. febrúar 1953 á 25 ára afmæli KA: Fögur sál í hraustum líkama; alla tíð var Tryggvi tryggur KA maður og áhugasamur um íþróttir. Ritvöllurinn varð þó hans aðalvöllur fram undir andlát, síðustu árin einkum á fasbók þar sem hann minntist ekki síst uppáhalds skáldsins, Jónasar Hallgrímssonar, og hinnar fornu höfuðborgar Íslands, Björgvinjar. Meðal fjölmargra ritverka Tryggva eru Saga Menntaskólans á Akureyri sem fulltrúi í ritnefnd og einn höfunda í tilefni af aldarafmæli skólans 1980, Orð í tíma töluð (1999), bækur og erindi um Kaupmannahöfn o.fl. Ótal tækifærisræður Tryggva voru ávallt vel undirbúnar og árviss viðburður og iðulega fréttnæmur var skólaslitaræða skólameistarans fyrir norðan, sem Tryggvi lagði lagði mikið upp úr, sem og ræður hans við skólasetningu og önnur tilefni. Þá er ónefndur fjöldi greina um þjóðfélagsmál og einkum íslenskt mál í ýmis rit og vikulega um 5 ára skeið í Vikublaðið á Akureyri; sjá dæmi hér: https://www.vikubladid.is/is/frettir/71-thattur-7-mars-2013

Síðast en ekki síst ritaði Tryggvi ófá erindi, marga pistla og tók saman bók um Jónas Hallgrímsson. Skáldið úr Öxnadal var honum svo hugstætt að Tryggvi tók frumkvæði árið 2003 að stofnun, fjármögnun, rekstri og stjórnun menningarfélags að Hrauni þar sem þjóðskáldsins hefur í rúma tvo áratugi verið minnst með fífilbrekkuhátíðum og gistidvölum skálda og rithöfunda. Var Tryggvi fyrsti formaður stjórnar Menningarfélagsins Hrauns í Öxnadal.

Tryggvi og Gréta hleyptu heimdraganum í þriðja sinn, nú án barna, er þau vörðu árs námsleyfi kennara í Edinborg 1994-1995. Þar nam Tryggvi sögu, heimspeki, og málvísin við Edinborgarháskóla. Gréta, eftirlifandi ekkja Tryggva, minnist þess tíma sem yndislegs tíma þar sem hjónin nutu þess að kenna og læra enn meira um menningu og uppeldi.

Blessuð sé minning Tryggva Gíslasonar

Gísli Tryggvason tók saman