Handsalaði samning 1983 – hættir í dag

Hákon Þröstur Guðmundsson útgerðarstjóri Samherja lætur af störfum í dag, 1. apríl eftir að hafa starfað hjá félaginu til sjós og lands í nærri 43 ár. Hann réðst til félagsins haustið 1983, aðeins nokkrum vikum eftir að frændurnir Kristján og Þorsteinn Vilhelmssynir og Þorsteinn Már Baldvinsson höfðu keypt hlutafé Samherja hf. í Grindavík, sem gerði út togarann Guðstein GK 140.

Hákon segir í skemmtilegu viðtali á vef fyrirtækisins að sjómennskan hafi breyst mikið á starfsferlinum, bæði hvað varðar aðbúnað skipverja og tæknilega fullkomnun. Ævintýri líkast hafi verið að fylgjast með uppbyggingu Samherja.

Nýir tímar í sjávarútvegi – flutningur norður

„Ég var búinn með Stýrimannaskólann og var háseti á togaranum Karlsefni RE 24. Efnahagsástandið í þjóðarbúinu var vægast sagt bágborið og útgerðin svo að segja í molum, þannig að útlitið var ekki beysið en hugurinn stefndi engu að síður á sjóinn. Helgi Kristjánsson skipstjóri benti mér á að nýir tímar væru að renna upp í sjávarútvegi, frystitogarar væru framtíðin og hann hvatti mig til að tala við strákana sem væru að breyta Guðsteini GK í frystiskip norður á Akureyri, sem úr varð. Ég talaði fyrst við Þorstein Vilhelmsson og nokkrum dögum síðar handsöluðum við Þorsteinn Már samkomulag um að ég Seltirningurinn flyttist norður um haustið. Það hvarflaði náttúrulega ekki að mér að þarna væri verið að semja um farsæla samvinnu til 43 ára, sjálft ævistarfið.

Jafnframt lögðum við á ráðin um að ég færi fyrst í eins konar starfsmenntun hjá Bæjarútgerð Reykjavíkur við að meðhöndla frosinn fisk og það gekk upp.“

Hákon Þröstur flutti norður í september, þá voru breytingar á Guðsteini vel á veg komnar.

„Maður skynjaði strax að þeir frændur trúðu virkilega á þetta verkefni og ég varð fljótt á sömu skoðun. Auðvitað heyrðust líka efasemdaraddir, sem var ósköp skiljanlegt í ljósi aðstæðna í þjóðfélaginu á þessum tíma.“

Fyrst háseti en skipstjóri aðeins 26 ára

Akureyrin EA 10 fór í fyrstu veiðiferðina í desember 1983. Hákon, lærður skipstjórnarmaðurinn, var háseti.

„Já, ég var háseti, með vilyrði fyrir stöðu stýrimanns þegar fram í sækti og hlutirnir æxluðust þannig að ég var fljótlega settur í stöðu annars stýrimanns. Um tveimur árum síðar var staðan sú að flestir yfirmenn voru í fríi og úr varð að ég 26 ára strákurinn fór í minn fyrsta túr sem skipstjóri á þessu mikla aflaskipi. Það var mok fiskerí, góður þorskur í Reykjafjarðarálnum og svo fylltum við skipið af karfa vestur af landinu. Eftir þennan fyrsta túr sneru yfirmennirnir til baka og ég varð háseti á nýjan leik. Þetta lýsir andrúmsloftinu, gagnkvæmt traust og alger samstaða um að ná árangri.“

Björgunarafrekið í Meðallandsfjöru

Hákon Þröstur var á Akureyrinni í nærri áratug. Rekstur Samherja gekk vel, félagið stækkaði og stjórnendur félagsins fólu honum ýmis verkefni í stækkunarferlinu.

Fyrsta skipið sem Samherji lét smíða var frystitogarinn Baldvin Þorsteinsson EA 10 sem kom til landsins í nóvember 1992. Hákon var einn af skipstjórnarmönnunum á þessu glæsilega skipi.

„Baldvin var afar farsælt fiskiskip og sló ýmis met, svo sem í aflaverðmætum og ég man ágætlega eftir því þegar við fórum yfir milljarðinn á einu ári, skömmu fyrir aldamótin.“

Hákon Þröstur var á áhöfn annars skips með sama nafni er strandaði í Skálafjöru á Meðallandssandi í mars 2004.

„Skipið hafði áður landað á Seyðisfirði og til stóð að ég færi þar í land en aðstæður höguðu því þannig að ég þurfti að stökkva um borð sem háseti í næsta túr. Strandið er líklega enn í fersku minni flestra og hvernig til tókst við að ná skipinu af strandstað með nærri fullfermi af loðnu. Björgunin tókst fullkomlega og þjóðin fylgdist með öllum þáttum svo að segja í beinni útsendingu. Þetta var flókin aðgerð og í mínum huga sýndu þeir Kristján og Þorteinn Már fádæma leiðtogahæfileika og útsjónarsemi við afskaplega krefjandi aðstæður, þar sem hver klukkutími skipti máli. Þetta var sannkallað björgunarafrek og ég man enn eftir fögnuðinum sem braust út er skipið losnaði af strandstað, það var magnað augnablik.“

Lúxus að hafa vask í hverri káetu

Kristján Vilhelmsson kom að máli við Hákon Þröst árið 2007 með að söðla um, koma í land og einbeita sér að útgerð sístækkandi skipaflota félagsins, bæði innan- og utanlands.

„Já, já, það var mikill munur á skrifstofustarfinu og sjómennskunni. Á móti kom að ég gat verið í nánum tengslum við öll skipin, tæknin gerir það að verkum að maður getur fylgst með í rauntíma hvar þau eru og hvernig fiskast. Ég sló sem sagt til þegar Kristján orðaði þennan möguleika við mig um að koma í land.“

Hákon Þröstur segir að sjómennskan hafi breyst mikið á undanförnum árum.

„Öll skip Samherja eru afar vel búin, bæði hvað varðar aðbúnað skipverja og sömuleiðis tæknilega fullkomnun. Í Akureyrinni var t.d. vaskur í hverri káetu sem þótti á þeim tíma lúxus og jafnvel bruðl. Í tyrknesku raðsmíðaskipum félagsins er sturta í hverri káetu, sem undirstrikar breytingarnar á aðbúnaði. Öryggismál sjómanna hafa tekið stakkaskiptum og þar hefur Samherji á margan hátt verið í fararbroddi, leyfi ég mér að fullyrða. Þegar ég var að taka mín fyrstu skref á sjónum var lítið eða ekkert rætt um öryggismál. Slysavarnarskóli sjómanna braut blað hvað varðar öryggisvitund og ég er afskaplega þakklátur stjórnendum Samherja fyrir markvissa stefnu í þessum málum í gegnum árin. En þegar upp er staðið snýst sjómennskan alltaf um samvinnu allrar áhafnarinnar.“

Margt ofarlega í huga

Þegar Hákon Þröstur er spurður hvort ekki séu einhver mál honum ofarlega á þessum tímamótum svarar hann: „Það vantar nú ekki, þau eru ansi mörg, enda er Samherji frumkvöðull á mörgum sviðum í sjávarútvegi og matvælaframleiðslu.“

Hann nefnir nokkur atriði:

• „Smugudeilan var lífleg, enda vöktu veiðarnar í Smugunni hörð viðbrögð hjá Norðmönnum og Rússum. Ég fór á Baldvini Þorsteinssyni EA10 í Smuguna, skipið var þá splunkunýtt, smíðað í Noregi og í ofanálag með norskar bankaábyrgðir. Það var virkilega djörf ákvörðun að senda skipið á þetta umdeilda svæði.“
• „Endurbætur á eldri skipum og nýsmíðar hafa tekið talsvert pláss hjá mér, næst okkur í tíma eru raðsmíðaskipin Björg EA7, Björgúlfur EA 312 og Kaldbakur EA1 og nýjasti Vilhelm Þorsteinsson EA 11. Þessi skip eru að mínu viti í hópi þeirra fullkomnustu í íslenska flotanum.“

• „Samherji hefur verið atkvæðamikill þátttakandi í nýstárlegum verkefnum og að innleiða tækninýjungar, bæði til sjós og lands. Nægir þar að nefna vinnsluhúsin í Eyjafirði og fjölmörg skip. Þá tókum við þátt í að þróa veiðar á karfa með flottrolli, sem kallaði á þróun veiðarfæra og aðferða við veiðar og vinnslu aflans.“
•  
• „Veiðistýringin er líka virkilega afgerandi framþróun í starfseminni, þar sem markviss hráefnisstýring er lykilatriði og þarfir markaðarins stýra veiðum og vinnslu en ekki öfugt.“
• „Líklega er Covid þó ein stærsta áskorunin á ferlinum, allt breyttist svo að segja á einni nóttu. Okkur tókst góðu heilli að halda flotanum á veiðum og vinnslunum gangandi, lykillinn var aðdáunarverð samstaða allra og útsjónarsemi. Þegar maður lítur í baksýnisspegilinn tókst okkur að láta hjólin snúast svo að segja hnökralaust þann tíma sem þetta fár gekk yfir. Þetta hefur á köflum verið grjóthörð vinna, eins og við samstarfsfélagarnir segjum stundum í góðu tómi.“

Framarlega í umhverfismálum

Hákon Þröstur hefur mjög látið að sér kveða á sviði umhverfismála, bæði fyrir Samherja og einnig á vettvangi Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Hann var í stjórn samtakanna í tvö kjörtímabil.

„Það er engum blöðum um það að fletta að ábyrg og góð umgengni um sjávarauðlindina er skilyrði fyrir því að áfram verði hægt að nýta fiskistofnana með sjálfbærum hætti. Við Íslendingar stöndum mjög framarlega í þessum efnum og alltaf eru í gangi nokkur verkefni á sviði umhverfismála. Markmiðið er alltaf hið sama, að starfa í sem bestri sátt við umhverfið.“

Fremstur meðal jafningja

Baldvin Þorsteinsson forstjóri Samherja tekur á vef fyrirtækisins í svipaðan streng og Hákon Þröstur við þessi tímamót.

„Að stýra flota skipa er síður en svo átta til fimm vinna og þannig hefur það aldrei verið hjá Hákoni. Hann er alltaf á vaktinni, fullur eldmóðs og lifandi áhuga. Hjartað í hverju fyrirtæki er starfsfólkið og okkar gæfa er að hafa fengið til liðs við okkur einvala áhöfn, þar er Hákon Þröstur fremstur meðal jafningja. Fyrir hönd Samherja þakka ég honum fyrir frábært samstarf, vináttu og traust. Ég veit að við getum alltaf leitað í hans smiðju og fengið góð ráð,“ segir forstjórinn.

Einstök samvinna starfsfólks Samherja

„Á þessum tímamótum kemst maður ekki hjá því að leiða hugann að hinum fjölbreyttu verkefnum á starfsferlinum, enda er ég þeirrar gæfu aðnjótandi að hafa verið liðsmaður svo að segja frá upphafi. Samstaða starfsfólksins við að ná settum markmiðum er einstök, enda valinn maður í hverju plássi. Það hefur verið ævintýri líkast að fylgjast með starfseminni í þessi 43 ár. Ég mun auðvitað sakna þess öfluga fólks sem starfar hjá Samherja en núna skapast aukið svigrúm til að sinna fjölskyldunni og vinum, útivist, fjallamennsku og fleiru skemmtilegu. Ég þakka kærlega fyrir mig og held á vit nýrra ævintýra,“ segir Hákon Þröstur Guðmundsson.