Leiðangursskipin yfirgefa Ísland

Grímsey og Hrísey eru á meðal þeirra staða þar sem samdráttur hefur orðið í bókunum svokallaðra leiðangursskipa, skemmtiferðaskipa sem stunda hringsiglingar um Ísland í nokkra mánuði hvert sumar. Þetta er á meðal þess sem kemur fram í samantekt Sigurðar Jökuls Ólafssonar, framkvæmdastjóra Cruise Iceland, um stöðu og horfur í skemmtiferðaskipageranum á Íslandi.

Akureyri.net fjallaði í gær um samdrátt í komum skemmtiferðaskipa til Íslands. Meðal áhrifaþátta í þeirri fækkun er hrun í siglingum leiðangursskipa, sem einkum heimsækja hafnir á minnistöðum í kringum landið.

„Óstöðugleiki og ófyrirsjáanlegt rekstrarumhverfi skemmtiferðaskipa á Íslandi á árunum 2023 til 2025 – er nú að skila sér af fullum þunga í samdrætti á landsvísu,“ skrifar Sigurður Jökull. 

Hafa ber í huga að ákvarðanir um skipulag á ferðum skemmtiferðaskipa eru teknar með löngum fyrirvara. Ákveðið er þrjú til fjögur ár fram í tímann hvaða heimshluta skipin muni heimsækja, síðan eru bókaðar þær hafnir sem ætlunin er að heimsækja, ásamt afþreyingu og ferðum í landi, og að því loknu eru ferðirnar markaðssettar til neytenda með um tveggja ára fyrirvara. Þannig getur liðið allt að fjórum árum frá ákvörðun um áfangastað þar til ferðamaður stígur loks í land. Sigurður Jökull segir samdráttinn sem fyrirsjáanlegur er á næsta ári vera beina afleiðingu af ákvörðunum stjórnvalda á árunum 2023-2025.

Veruleg fækkun í Grímsey og Hrísey

Samkvæmt samantekt Péturs Ólasonar, hafnarstjóra Hafnasamlags Norðurlands, fyrir akureyri.net er útlit fyrir að komum skemmtiferðaskipa til Greímseyjar fækki úr 43 árið 2024 í 27 árið 2027, eða um 37%. Hvað Hrísey varðar komu þar við 12 skip árið 2024, fimm árið eftir og 11 á þessu ári, en ekki gert ráð fyrir neinu á næsta ári.

Skipin sem koma til Grímseyjar og Hríseyjar eru eingöngu svokölluð leiðangursskip, sem eru í hringsiglingum um Ísland, en tölurnar fyrir Akureyri ná bæði yfir þau skip og hin stærri skemmtiferðaskip. Leiðangursskipinn eru hér við land í nokkra mánuði á hverju sumri og sigla endurtekið hringinn í kringum Ísland með viðkomu í smærri höfnum. 

Áfram stefnir í fækkun skipakoma til Grímseyjar árið 2028, eins og staðan er núna, en gert ráð fyrir tveimur til Hríseyjar, eins og ráða má af myndinni hér að ofan. Tekjur Hafnasamlags Norðurlands verða um 160 milljónum króna minni á þessu og næsta ári en þær voru árið 2025, miðað við áætlaðar tölur.

Þriggja ára óvissa og óstöðugt umhverfi

Um hringsiglingar leiðangursskipa segir Sigurður Jökull Ísland að mörgu leyti einn ákjósanlegasta áfangastað slíkra skipa þar sem lega landsins í miðju Norður-Atlantshafi, víðfeðmt og fjölbreytt heimskautalandslag og fjöldi hafna og áfangastaða í kringum landið séu allt mikilvægir þættir við útgerð slíkra skipa. Árið 2012 var ákveðið að örva þessa grein ferðaþjónustu með því að veita þeim tollfrelsi í fjóra mánuði á ári. Þannig myndu þessi skip falla tímabundið undir sama alþjóðlega rekstrarumhverfi og þau skip sem fara til og frá landinu. „Þannig gátu útgerðir leiðangurskipa dvalið lengur á Íslandi og heimsótt minni hafnir og bæjarfélög fjarri höfuðborgarsvæðinu, sem eru liðlega þrjátíu.“ Með þessu hafi verið unnið samkvæmt markmiði stjórnvalda um dreifingu ferðamanna um allt landið. 

Hringsiglingum fækkaði úr 57 í 33

„Árið 2023 var hins vegar fótunum kippt undan þessari grein ferðaþjónustu þar sem til stóð að afnema þessa undanþágu frá 2012 – og stóð sú óvissa allt til lok árs 2025 þegar tollfrelsisákvæði var fest í sessi en þau skyldu falla undir hefðbundið virðisaukaskattsumhverfi frá og með
árinu 2026,“ segir í samantektinni og fullyrt að tollfrelsið hafi ekki reynst nægilegt til að tryggja komur þessara skipa áfram því án virðisaukaskattsfrelsisins sem þessi skip nutu áður sé skrifræðið fyrir þessi minni skip orðið alltof mikið og farsælla fyrir útgerðir þeirra að einbeita sér að áfangastöðum innan Evrópu og stærri markaða eins og til dæmis í Asíu. 

Hringsiglingum leiðangursskipa fækkaði úr 57 árið 2025 niður í 33 miðað við bókanir á næsta ári, eins og myndritið hér að ofan sýnir. Samdráttur á árinu 2026 er hins vegar óverulegur og má segja að þar hafi alheimurinn átt hlut að máli. Óvenjulegar aðstæður vegna sólmyrkvans í ágúst eru taldar hafa haft þar áhrif. Samdrátturinn frá 2025 til næsta árs er hins vegar 42%, algjört hrun, segir í samantektinni. Þessi samdráttur kemur harðast niður á minni höfnum og eru Grímsey og Hrísey þar á meðal. Aðrar minni hafnir sem eru nefndar eru á Borgarfirði eystra, Djúpavogi, Húsavík, Patreksfirði, Siglufirði, Djúpavík á Ströndum og fleiri stöðum.

Útgerðum sem senda skip til hringsiglinga um Ísland fækkar um 50% frá 2025 til ársins 2027 miðað við bókanir, úr 12 í sex. Skipum sem verða í hringsiglingum fækkar um 61% eða úr 18 í sjö. 

Leiðangursskipin þurfa stöðugleika

Að mati Cruise Iceland er mikilvægt að tryggja varanlegan stöðugleika og bæði virðisaukaskatts- og tollfrelsi leiðangursskipanna svokölluðu. Bent er á að sveitarfélög, hafnir og atvinnulíf á þeim stöðum sem skipin hafa heimsótt reiði sig á þennan þátt í atvinnulífinu. Fjöldi einstaklinga og fyrirtækja hafi hagsmuni af því að skipin haldi áfram að heimsækja umræddar byggðir. Mikilvægt sé að ramminn taki mið af byggðasjónarmiðum, dreifingu ferðamanna um allt land og styrkingu mikilvægra hafnarinnviða um landið. 

„Mikill árangur hefur náðst og fjölmörg íslensk fyrirtæki hafa fundið sinn farveg í að þjónusta skemmtiferðaskipin og farþega þeirra. En til að geirinn geti dafnað til frambúðar ... verður að tryggja að ötult starf undanfarinna áratuga og farsæl ákvörðun Alþingis árið 2012, byggi á traustum grunni stöðugleika og aðlögunarhæfni,“ segir í samantektinni.