Allt á floti allsstaðar?

Fyrir rétt tæpu ári síðan fóru ljósleiðari og háspennustrengur innan bæjamarka í sundur vegna vatnavaxta og yfirborðsvatn gerði innbæingum lífið leitt. Gamla Gróðrarstöðin á Krókeyri var á floti og víða var dælt úr niðurföllum sem önnuðu ekki vatnselgnum. Haustdagur einn árið 2022 er mörgum bæjarbúum minnisstæður þar sem sjór gekk á land í hástreymi og hvassviðri og mikið tjón varð á Oddeyri. Vatn kom upp úr niðurföllum, vatnshæðin náði fólki upp að hnjám þar sem dýpst var og viðbragðsaðilar lögðust í umfangsmiklar aðgerðir til að bjarga verðmætum og verja innviði.

Allar líkur eru á því að atburðum sem þessum muni fjölga í framtíðinni, auk þess sem annars konar áskoranir munu mæta okkur. Áhrif loftslagsvár á Íslandi til framtíðar verða margskonar og stundum virðast áhrifin þversagnarkennd; þurrkadögum kann að fjölga en samtímis er úrkomuákefð líkleg til að aukast. Þannig eykst hættan á gróður- og skógareldum á ákveðnum svæðum á meðan flóða- og skriðuhætta eykst á öðrum.

Í breyttum heimi er hægt að velja viðbrögð sín, samfélög geta valið að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist eða þau geta horft á hlutina upp á nýtt og aðlagast. Mér þykir afar ánægjulegt að Akureyrarbær hafi þegar hafið sína vinnu við aðlögunaraðgerðir, en Akureyri var eitt fimm sveitarfélaga sem valið var til þátttöku í verkefni um aðlögun sveitarfélaga að áhrifum loftslagsbreytinga. Verkefnið er hluti af byggðaáætlun og stýrt af Byggðastofnun, Veðurstofu Íslands og Skipulagsstofnun og afurð verkefnisins verður fyrsta útgáfa leiðarvísis fyrir sveitarfélög um mótun aðlögunaraðgerða. Á fimmtudaginn verður haldið málþing í Hofi um verkefnið, dagskráin er spennandi og hægt er að skrá þátttöku sína hér.

Samkvæmt Veðurstofu Íslands er aðlögun að loftslagsbreytingum staðbundin aðgerð sem felst í því að undirbúa samfélög, fólk, kerfi og náttúru undir áhrif loftslagsbreytinga, lágmarka skaðlegar afleiðingar þeirra og nýta möguleg tækifæri. Sem dæmi um aðlögunaraðgerð má nefna innviði eins og flóðvarnargarða vegna ágangs sjávar og fráveitulausnir sem geta tekið við miklu magni vatns á stuttum tíma. Ekki skal líta fram hjá þeim fjárhagslega ávinningi sem náttúrumiðaðar og/eða blágrænar ofanvatnslausnir geta haft í för með sér fyrir samfélög, þar sem slíkar lausnir draga úr þörf fyrir kostnaðarsamari fráveituuppbyggingu og draga úr tjóni. Aðlögunaraðgerðir geta einnig falið í sér skipulagsbreytingar; að skipuleggja byggð til framtíðar með tilliti til aukinnar hættu á flóðum og skriðum, að kortleggja bjargir og getu samfélaga til að takast á við áföll og að tryggja skipulagt viðbragð ef og þegar upp koma áföll.

Í verkefni byggðaáætlunar sem Akureyrarbær tók þátt í var sérstaklega horft til tveggja áhættuþátta; gróðurelda og sjávarflóða. Ljóst er að fleiri áhættuþættir eiga við um sveitarfélagið okkar, s.s. aukin úrkomuákefð og aukin hætta á skriðuföllum innan bæjarmarka. Hluti aðlögunaraðgerða er að meta áhættu, kortleggja þau bjargráð sem eru til í samfélaginu og stoppa í þau göt sem kunna að leynast þegar að er gáð. Sú vinna sem þegar hefur verið unnin í samstarfi við forsvarsfólk verkefnis byggðaáætlunar reynist vonandi grunnur fyrir áframhaldandi aðlögunarvinnu sveitarfélagsins.

Við erum heppin hér á Akureyri, við búum að góðum innviðum, eigum sterkt net viðbragðsaðila, hér er öflugt veitufyrirtæki, kraftmikið háskólasamfélag, fjölbreytt þekking og mannauður hvert sem litið er. Allt er þetta til þess fallið að auka seiglu samfélagsins okkar. Nú er mikilvægt að sveitarfélagið grípi aðlögunarboltann á lofti, styðji við og ýti undir samstarf ólíkra aðila með því markmiði að gera Akureyri enn betur í stakk búna fyrir áskoranir framtíðarinnar.

Kristín Helga Schiöth er sérfræðingur í umhverfismálum og situr í umhverfis- og mannvirkjaráði Akureyrarbæjar fyrir hönd Samfylkingarinnar.