Á að höfða til kjósenda eða sérhagsmunahópa?

Nokkur orð um pólitík og lokun neyðarbrautarinnar

Hinni svokölluðu neyðarbraut Reykjavíkurflugvallar var lokað haustið 2016. Hún bar þetta nafn með rentu enda kom hún sér alltaf vel ef sterkir vindar blésu í stefnum hennar, þ.e. frá suðvestri eða norðaustri. Þetta gerði m.a. að verkum að sjúkraflug gátu nánast alltaf lent í Reykjavík, ef á annað borð reyndist unnt að sinna útköllunum á öðrum viðkomustöðum á landinu, eftir því sem hvert og eitt útkall útheimti og það þó Kári blési hressilega, jafnvel samfara erfiðum brautarskilyrðum vegna snjóalaga og hálku. Þetta gilti reyndar án undantekninga það ég best veit, öll þau ár sem ég starfaði við sjúkraflugsþjónustuna. En lokun brautarinnar hafði það í för með sér að þessi öryggiskeðja rofnaði! Nú er ekki lengur hægt að treysta á Reykjavíkurflugvöll, þessa endastöð í öllum alvarlegri útköllum, við öll veðurskilyrði. Og síðan þá má lauslega en varlega áætla, að um 40 til 50 manns hafi ekki átt þess kost að komast undir hendur þeirra sérfræðinga og á þeim deildum LSH, sem þeir sárlega þurftu á að halda þegar neyðin þeirra var stærst, vegna t.d. hjartabilunar eða heilablæðinga. Hér er t.d. fróðlegt að rifja upp frétt á þessum miðli síðan 23. nóvember 2023 hvað þetta varðar. Án þess að ég geti tilgreint sérstök dæmi er þó kristaltært að þetta skerta aðgengi að sjúkrastofnunum okkar þar syðra hefur alls ekki verið öllum þessum fjölda að skaðlausu. Þetta mál snýr bæði að lífslíkum og batahorfum og þar með lífsgæðum sjúklinga. Ástæða þessarar upprifjunar mun skýrast síðar í greininni.

Sérhagsmunir gegn almannahagsmunum

Það er ævinlega nokkuð hjákátlegt að horfa upp á það þegar gamlir afdankaðir stjórnmálamenn geta ómögulega sleppt takinu á þeim völdum sem þeir áður höfðu. Þetta kemur t.d. oft í ljós í aðdraganda kosninga, þegar fyrir dyrum standa uppraðanir á framboðslista flokkanna og ekki síður þegar stendur til að kjósa nýja forystu einhvers stjórnmálaflokks. Nú horfum við upp á að í væntanlegu formannskjöri Framsóknarflokksins fréttist af framgöngu manna eins og Finns Ingólfssonar til að hygla einum frambjóðanda á kostnað hins. Lítt tel ég þessa afskiptasemi svona sérhagsmunaafla (téður Finnur er vissulega eitt risastórt sérhagsmunaafl) vera þeim flokki til framdráttar né þeim frambjóðanda sem á að njóta góðs af. Það vill nefnilega til að kjósendur eiga það gjarnan til að sjá í gegn um plottið og grilla þar með í þá sérhagsmuni sem þar standa að baki. Mér nærtækara dæmi er sú furðulega staða sem dúkkaði upp í bænum okkar, Akureyri, innan Sjálfstæðisflokksins nýverið, þar sem engu var líkara en að einhver öfl, önnur en fulltrúaráð, flokksfélög eða grasrót flokksins, væru búin að raða upp í efstu sæti flokksins fyrir næstu bæjarstjórnarkosningar. Og þegar þessi furðulegheit komust í fréttir var engu líkara en að allt væri klappað og klárt og einhver ómöguleiki væri að breyta nokkru þar um, hvað þá að hleypa nokkrum öðrum að í þessi sæti. Þetta fól í sér að núverandi oddviti flokksins á Akureyri má sætta sig við að vera þrykkt niður í annað sæti listans og í hans stað á að stilla upp manneskju sem til skamms tíma hefur gegnt formennsku í fulltrúaráði flokksins. Það er nýlunda að formaður kjördæmisráðs xD trani sér sjálfum fram á lista, jafnvel þó viðkomandi hafi sagt lausri formennsku sinni örskömmu fyrir þessa uppákomu. En í þeirri stöðu hafa verið hæg heimatökin að undirbúa það sem nú er að koma í ljós. Og eitthvað býr að baki. Einhvers staðar eru aðilar sem hafa hag af því að geta sagt við einstaka frambjóðendur eitthvað sisvona: þú skalt taka þetta sæti á listanum því ég get skaffað þér atkvæðin og þá vonandi færðu þessa eða hina valdastöðu í bænum eftir kosningarnar en, (þetta liggur þó frekar milli línanna og það í mjög smáu letri, innsk.) mundu, þú átt þessa upphefð mér að þakka! Og sérhagsmunaöflin liggja víða innan flokkakerfisins og hafa ótrúleg ítök, ekki síst í Sjálfstæðisflokknum.

Nýjasta dæmið …

Nú skal nefndur til sögunnar Kristján nokkur Þór Júlíusson. Heimildir eru fyrir því að hann sjálfur sem og fólk úr baklandi hans hafi viðhaft nokkra herferð með úthringingum með það fyrir augum að áðurnefnd uppröðun að öllum forspurðum utan þessarar búbblu, skyldi alls ekki raskast! Hvers vegna nefni ég sérstaklega Kristján Þór? Jú, vegna þess sem hann stendur fyrir, þ.e. sérhagsmuna. Vegna þess að hann hefur áður sýnt sig í því að vilja ráðskast með menn og málefni án þess þó hafa til þess nokkrar sérstaka stöðu. Hann var reyndar býsna stór í flokknum hér áður, sem og í kjördæminu, en það er allt í þátíð. Hann er fyrrverandi. Og ég nefni hann ekki síst fyrir það sem hann stóð ekki fyrir í sinni ráðherratíð, og sem framámaður í flokknum okkar. Hjá honum koma nefnilega sérhagsmunir fyrst en almannahagsmunir þar á eftir. Þetta sýndi hann mjög skýrt þegar neyðarbraut Reykjavíkurflugvallar var lokað á hans vakt sem heilbrigðisráðherra! Ég og fleiri áttum mikil samskipti við Kristján í aðdraganda þessa máls á sínum tíma og reyndum að setja hann sem best inn í þýðingu málsins og það hvernig því vatt fram hverju sinni. Og hvað gerði hann til að sporna við því að borgaryfirvöld færu sínu fram í því að láta loka fyrir okkur þessari líflínu allrar landsbyggðarinnar við meginsjúkrastofnanir landsins? Þessi þáverandi ráðherra heilbrigðismála og fyrsti þingmaður þess kjördæmis sem mest þarf að reiða sig á þjónustu sjúkraflugsins? Jú, nákvæmlega ekkert! Ekki hálfa baun! Og brautinni var lokað á hans vakt! Og síðan hefur fjöldi fólks orðið af nauðsynlegri bráðahjálp þegar veðurguðirnir eru í þeim ham að suðvesturhorn landsins lokast fyrir okkur því engin flugbraut er þar lengur sem snýr við sömu vindáttum eins og neyðarbrautin gerði. En Valsmenn urðu að fá að innheimta sinn arð, gróðann af lóðabraskinu á Hlíðarendasvæðinu og þar var neyðarbrautin fyrir. Og meðal hluthafa í Valsmönnum voru t.d. framámenn í Sjálfstæðisflokknum! Það þurfti að passa upp á samböndin og sérhagsmunina þeim tengdum. Brautin var bara fyrir þeim.

Í öðru máli vann Kristján enn fyrir sérhagsmuni en gegn okkur kjósendum og gegn kjördæminu, og jafnvel gegn flokknum okkar. Það var þegar valið var á lista fyrir síðustu Alþingiskosningar, en þá stóðu sérhagsmunaöflin (stundum kölluð flokkseigendafélagið) fyrir því að einum besta og ötulasta þingmanni sem kjördæmið okkar hefur átt um árabil, Njáli Trausta Friðbertssyni, var bolað úr fyrsta sæti fyrir mann sem kemur einmitt úr þessu umhverfi sérhagsmunanna. Kristján og baklandið hans stóð sig vel í smöluninni þar. Nú þekki ég reyndar ekkert til Jens Garðars Helgasonar og játa að mér hefur fundist hann eiga ýmsa góða spretti í ræðu og riti, en það breytir ekki því að hann kemur úr þessu sama umhverfi sérhagsmuna og Kristján sjálfur. Og þannig vill til að kjósendur eiga það til að sjá í gegn um plottin og þekkja sérhagsmunina þar sem þeir skjóta upp kollinum. Svo hvernig skyldi þetta hafa farið í kjósendur kjördæmisins? Jú, flokkurinn missti fyrsta þingsæti kjördæmisins til annars flokks og um leið þriðja þingmanninn, sem við höfðum áður. Svo þegar téður Jens Garðar hafði komist til þeirra metorða að verða varaformaður flokksins, varð það okkur til framdráttar? Hvað segja skoðanakannanir t.d.? Þarf að segja meira? Það má geta þess hér að áralangt fjársvelti íslenskra flugmála, m.a. varðandi viðhald allra flugvalla landsins utan suðvesturhornsins, var þá fyrst brotið aftur þegar Njáll kom inn á Alþingi en hafði fram að því sigið æ meir á ógæfuhliðina allt frá því fyrir bankahrunið, á meðan Kristján sat m.a. sem fyrsti þingmaður NA-kjördæmis. Áhugi mannsins var annars staðar.

Þetta brambolt Kristjáns Þórs og hans manna nú er svo grímulaust að kjósendur, sem eiga það jú til að sjá gegn um hagsmunapotið, eru líklega nú þegar búnir að átta sig á þessu. Gagnrýnisraddirnar láta heldur ekki á sér standa. Það má því leiða líkur að því að þetta verði flokknum áfram frekar til tjóns en hitt. Nú er því mál til komið að Kristján láti kyrrt liggja og leyfi almennu flokksstarfi að endurheimta traust og trúverðugleika. Þetta er orðið gott.

Ég vonast til að sjá eftirtalin nöfn prýða efstu fjögur sætin á lista flokksins á Akureyri:

Þórhallur Jónsson

Heimir Árnason

Arna Rut Gunnarsdóttir

Þórhallur Harðarson

Þorkell Ásgeir Jóhannsson er flugmaður og á sæti í fulltrúaráði Sjálfstæðisflokksins á Akureyri.