Ætlaði aldrei að stíga fæti inn á Glerártorg

Jakob Björnsson og Hrafn Hauksson, betur þekktur sem Krummi, hafa fylgst náið með umbreytingum á Gleráreyrum, frá því að verksmiðjur SÍS, Sambands íslenskra samvinnufélaga, voru þar í miklum blóma og þar til verslunarmiðstöð reis þar árið 2000. Þeir félagar kveðja nú Glerártorg eftir meira en tvo áratugi í starfi.

Krummi og Jakob hættu báðir störfum á Glerártorgi um mánaðamótin. Krummi hafði þá starfað þar sem húsvörður í 25 ár en Jakob sem rekstrarstjóri frá árinu 2021 en var í raun farinn að vinna fyrir verslunarmiðstöðina áður en hún var byggð og hefur starfað í ýmsum verkefnum tengdum Glerártorgi síðan 1998. Hvorugur þeirra ætlaði sér þó að vera svona lengi í húsinu en stundum fara hlutirnir öðruvísi en ætlað var í byrjun, eins og hefur sannarlega sannast í þeirra tilviki.

• Á MORGUN – ALLT GETUR GERST Á GLERÁRTORGI

Verksmiðjurnar voru samfélag

„Ég er búinn að vera hér innandyra í ein 25 ár en í heildina er ég búinn að vera 40 ár á þessu svæði,“ segir Krummi sem vann á sínum tíma sem verkstjóri í sútuninni hjá Skinnaiðnaðinum og tók meðal annars þátt í því að flytja starfsemina í efra húsið sem síðar var rifið og Glerártorg stækkaði í þá átt. „Upphaflega ætlaði ég aldrei að stíga fæti inn á Glerártorg, ég var mjög ósáttur við byggingu hússins. En svo einhvern veginn tók maður hlutina í sátt þegar fram liðu stundir,“ segir Krummi og bætir við að hann hafi ekki verið einn um þessa skoðun á sínum tíma, því hún hafi verið algeng hjá fyrrum starfsmönnum gömlu verksmiðjanna.

Og kannski ekki nema von. Heilu fjölskyldurnar voru að vinna hjá Skinnaiðnaðinum og það hafi því orðið mikið áfall fyrir marga þegar starfsemin hætti og húsin síðan rifin. Um tíma hafi fólk haldið í vonina um að eitthvað mætti endurreisa en þegar það gerðist ekki var auðvelt að finna sökudólg. Og sá sökudólgur var í hugum sumra Glerártorg. „Og þó að Glerártorg hafi ekkert haft með endalok verksmiðjanna að gera var heiftin mikil út í verslunarmiðstöðina þarna í byrjun,“ segir Krummi og heldur áfram: „Það voru yfir þúsund manns að vinna hér á svæðinu sem allt í einu urðu atvinnulausir. Og verksmiðjurnar voru miklu meira en vinnustaður. Þetta var samfélag. Starfsmannafélagið var sterkt og það voru haldnar árshátíðir, bingó og dansleikir fyrir starfsfólk. Iðnaðurinn var líka svo fjölbreyttur og manni fannst það eiginlega alveg ótrúlegt að hægt væri að fara úr þessu öllu í ekki neitt.“

Upphaflega ætlaði ég aldrei að stíga fæti inn á Glerártorg, ég var mjög ósáttur við byggingu hússins. En svo einhvern veginn tók maður hlutina í sátt þegar fram liðu stundir, segir Krummi og bætir við að hann hafi ekki verið einn um þessa skoðun á sínum tíma, því hún hafi verið algeng hjá fyrrum starfsmönnum gömlu verksmiðjanna.

Þekkir svæðið vel

Eftir að hafa misst starfið hjá Skinnaiðnaðinum fór Krummi að vinna fyrir Bautann. Á þeim tíma rak Bautinn Kaffitorg á Glerártorgi og sinnti Krummi þar ýmsum verkefnum tengdum rekstrinum. Í gegnum þá vinnu kynntist hann starfsfólki í húsinu, þar á meðal Guðmundi Þórhallssyni, þáverandi húsverði á Glerártorgi. Æxluðust mál þannig að Krummi tók að sér að leysa af sem húsvörður eitt sumar og í framhaldinu bauðst honum föst staða í húsinu. „Ég hef virkilega notið þess að hafa verið á þessu svæði áður en hér reis verslunarmiðstöð, því það hafa komið hingað krakkar með skólaverkefni tengdum gömlu verksmiðjunum og þá hef ég getað gengið með þeim hér um og sýnt þeim hvar þetta og hitt var í húsinu, og skýrt kannski hvað afi þeirra og amma eða foreldrar voru að vinna við. Ég man þetta alveg enn,“ segir Krummi og hlær.

Þrír mánuðir urðu að áratugum

Jakob þekkir líka svæðið eins og það var áður en Glerártorg var byggt þar upp því hann starfaði í nokkur ár á skrifstofu Skinnaiðnaðar á Akureyri. Hann var hins vegar ekki eins ósáttur við uppbyggingu Glerártorgs og Krummi. Hins vegar, eins og Krummi, þá hélt Jakob að hann væri bara að tengjast verslunarmiðstöðinni í nokkra mánuði. „Þetta byrjaði allt á því að það var hringt í mig árið 1998 en þá var ég á lausu eftir að hafa verið bæjarstjóri á Akureyri árin 1994–1998. Ég var spurður hvort ég gæti komið í þriggja mánaða verkefni sem fólst í því að laga aðeins til á byggingarsvæðinu, en þessir þrír mánuðir eru ekki liðnir enn,“ segir Jakob og hlær.

Fyrsta verk að tæma Þórshamarshúsið

Á þessum tíma var undirbúningur fyrir byggingu Glerártorgs í fullum gangi en aðdragandi þess að verslunarmiðstöðin var byggð var sú að eigendur Byko, Nettó og Rúmfatalagersins vantaði betra húsnæði fyrir verslanir sínar á Akureyri. Samstarf þeirra leiddi til byggingar Glerártorgs og nýttu þessi fyrirtæki í upphafi u.þ.b 75% af verslunarrými hússins. Fyrsta verkefni Jakobs fólst í því að sjá til þess að Þórshamarshúsið, sem stóð á byggingarlóðinni (rétt norðan við þar sem hleðslustöðvarnar eru núna), yrði tæmt því það þurfti að rífa það svo byggingarframkvæmdir gætu hafist. „Þar voru nokkrir aðilar með starfsemi sína í húsinu og þurftu að flytja sig annað, m.a. GV gröfur og þeir sögðust fara um leið og þeir fyndu hentugt húsnæði að kaupa. Þannig að mitt fyrsta verk var að leita að hentugu húsnæði fyrir þá. Þeir fundu húsnæði hér úti á eyri þar sem Kartöflusalan var. Kartöflusalan seldi þeim húsnæðið með því fororði að þeir flyttu ekki fyrr en þeir væru búnir að finna annað hús undir sína starfsemi. Þannig að það endaði á því að ég fór að leita að húsnæði fyrir Kartöflusöluna sem fannst svo tiltölulega auðveldlega úti í þorpi.“

Kveðjustund um mánaðarmótin

Eins og áður segir þá stóð aldrei til að Jakob og Krummi yrðu viðloðandi Glerártorg svona lengi. Um mánaðamótin síðustu var þó komið að kveðjustund en þá létu þeir báðir af störfum eftir uppsögn vegna skipulagsbreytinga. Uppsögnina erfa þeir ekki enda báðir komnir á þann aldur að þeir hefðu örugglega sjálfir sagt fljótlega upp. Annar þeirra er orðinn 76 ára og hinn 78 ára svo það er að þeirra sögn kominn tími til að sinna öðrum hlutum síðasta æviskeiðið.

Í seinni hluta viðtalsins segja Krummi og Jakob frá ýmsu sem þeir hafa þurft að takast á við í starfinu:

• Á MORGUN – ALLT GETUR GERST Á GLERÁRTORGI