„Kynferðisofbeldi á milli ungmenna of mikið“

„Við höfum verið að fylgjast með tölfræðinni undanfarin ár, og við sjáum að ofbeldi í nánum samböndum ungmenna er of mikið,“ segir Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir, verkefnastýra ofbeldisforvarna og kynheilbrigðismála hjá Barnaheillum við blaðamann akureyri.net, en hún var stödd á Akureyri til þess að halda ungmennaþing um ofbeldi í nánum samböndum í Hofi ásamt kollegum sínum. 

„Kynferðisofbeldi á milli ungmenna er allt of mikið, ekki bara í nánum samböndum. Við sjáum það, að 60-70% þeirra sem leita til Stígamóta voru undir 18 ára þegar ofbeldið átti sér stað. Stærsti hlutinn eru stúlkur, en karlar og kvár eru líka inn í þessum tölum.“

Þau hafa séð allt of mikið af ofbeldi, og það er mjög gróft

Kolbrún nefnir nokkrar sláandi staðreyndir úr íslensku æskulýðsrannsókninni sem gerð var á síðasta ári, en þar kom m.a. fram, að 12% stúlkna í 10. bekk (af öllu landinu) sögðu að annar unglingur hefði haft samfarir eða munnmök við þær gegn vilja þeirra. Einnig kom fram að rétt rúmlega 600 börn af báðum kynjum í 8.-10. bekk segja að annar unglingur hafi nauðgað þeim.

Munu kynna yfirvöldum niðurstöður

Til þess að bregðast við þessum vaxandi vanda í samfélaginu, skipulagði Kolbrún Hrund ásamt kollegum sínum hjá Barnaheillum sex ungmennaþing vítt og breitt um landið, en eitt þeirra var haldið í Hofi í gær, fimmtudaginn 5. mars. „Við vildum ekki fara af stað með að óska eftir því að eitthvað yrði gert í þessum málum án þess að heyra í ungmennunum fyrst, þannig að við fengum styrk hjá dómsmálaráðuneytinu til þess að halda þessi þing. Við vorum á Suðurnesjum fyrst, svo Hafnarfirði, Akureyri núna og svo eigum við eftir að fara á Ísafjörð, Egilsstaði og Selfoss. Við kynnum niðurstöður þinganna 29. apríl, leggjum við þær fyrir stjórnvöld og köllum eftir því að brugðist verði við.“

Í Hofi voru saman komin 35 ungmenni á aldrinum 16-18 ára frá flestum grunnskólum Akureyrar og MA til þess að taka þátt í þinginu, en um er að ræða samtal frekar en eiginlega fræðslu. Unnið er á hringborðum í blönduðum hópum, þar sem mismunandi viðfangsefni eru tekin fyrir á hverju borði og krakkarnir deila sínum áhyggjum, upplifun og reynslu.  

Mikill vilji til samtalsins

„Krakkarnir eru mjög opin og tilbúin til þess að ræða þessi mál,“ segir Kolbrún. „Í samtalinu læra þau líka helling af hvort öðru, en þau eru dugleg að deila viðhorfum og reynslusögum. Auk þess að ræða málin, erum við að skoða hvað einkennir heilbrigð sambönd og óheilbrigð, og hvað er ofbeldi í nánu sambandi.“ 

Við kynnum niðurstöður þinganna 29. apríl, leggjum við þær fyrir stjórnvöld og köllum eftir því að brugðist verði við

Kolbrún segir að það sé mikið af endurteknum áherslum hjá krökknunum sem hafa sótt þingin. „Þau segja, að fullorðnir séu ekki að skilja hvað þau eru að upplifa. Fullorðnir átta sig ekki á því hvað þau eru undir rosalega miklum áhrifum frá samfélagsmiðlum, áhrifavöldum og klámi og þau upplifa að fullorðnir þyrftu líka að fá fræðslu til þess að skilja þetta betur. Þau hafa séð allt of mikið af ofbeldi, og það er mjög gróft, og í mörgum tilvikum er verið að taka klám inn í kynlífið með meiðandi hætti. Þau vilja láta loka á að börn komist inn á klám, þau vilja sérstaka klámfræðslu. Þetta eru atriði sem eru að koma upp aftur og aftur í þessum umræðum“, segir Kolbrún.

Gamaldags kynjahlutverk ryðja sér rúms

„Heilt yfir, er ekki margt að koma mér á óvart, sem kemur frá krökkunum,“ segir Kolbrún. „Nema það, hvað við erum að fara mörg ár aftur í tímann þegar kemur að þeirri pressu sem þau upplifa í samböndum varðandi kynjahlutverk. Stelpur og strákar upplifa mjög ólíka pressu, en strákar eiga að græða mikinn pening og splæsa, vera sterkir og hugrakkir. Stelpurnar eiga að vera mjóar og sætar, en hugsa fyrst og fremst um heimilið og vera undirgefnar. Þetta erum við að sjá ítrekað í umræðunum með krökkunum. Það er ekki endilega þannig, að þeim langi að hafa hlutina svona, en þau sjá þetta ítrekað og upplifa pressuna. Stelpurnar segja, að séu þær í gagnkynhneigðu sambandi, eigi þær að hugsa vel um sinn mann og hann á að splæsa. Þarna líður mér eins og við séum að fara fimmtíu ár aftur í tímann.“

Þörf umræða sem kom á óvart

Blaðamaður náði tali af þeim Mortu Viktoríu, nemanda í 3. bekk MA og Degi Pálma, nemanda í 10. bekk í Glerárskóla, en þau voru í hópi þeirra 35 ungmenna sem sátu þingið. „Mér fannst þetta skemmtilegt, og ég lærði mikið,“ sagði Dagur, og Morta tók undir það. „Ég var pínulítið stressuð að mæta, en það kom mér á óvart hvað það mynduðust góðar umræður um þetta þarfa málefni,“ bætti hún við. „Ég kom eiginlega sjálfri mér á óvart, hvað ég var til í að tala um allskonar.“

„Mér fannst líka gaman að hitta og kynnast fullt af nýju fólki,“ segir Dagur. „Ég er vanalega frekar opin manneskja og get talað um hvað sem er, og ég hef yfirleitt talað við foreldra og vini, eða kennara sem ég treysti ef ég þarf að tala um eitthvað.“ Morta segist frekar sækja stuðning til vina og jafningja. Bæði voru sammála um að umræðan sé mjög mikilvæg, og fróðlegt að fá að heyra sjónarmið svona margra krakka sem þau þekkja ekki.

Ungmennin vilja fræðslu

„Ofbeldið er stórt og vaxandi vandamál, sem fær ekki næga athygli,“ segir Kolbrún. „Við höfum miklar áhyggjur vegna þess að við finnum að unglingarnir sitja svolítið einir með sínar hugsanir og vangaveltur. Fræðsla er misgóð og mismikil milli skóla og bekkja, en ég upplifi mikið ákall frá þessum hóp um að fá meiri fræðslu – og að hún hefjist fyrr.“

Mismunandi umræðuefni á hverju borði

„Á borðunum var rætt um það, hvernig maður veit hvort maður hafi beitt ofbeldi, hvað er hægt að gera ef maður hefur beitt ofbeldi, hvernig getur maður lært af því og fengið ráð. Svo á næsta borði var rætt um það hvernig maður veit að maður hafi verið beittur ofbeldi, á næsta borði var talað um stafrænt ofbeldi, utanaðkomadi áhrif eins og samfélagsmiðla og klám. Á einu borði var rætt um það, hvað stjórnvöld geta gert betur, hvað geta foreldrar og skólakerfið gert betur. Krakkarnir flakka um borðin og taka umræðuna í 15 mínútur,“ segir Kolbrún um fyrirkomulag þingsins.

Ýmis úrræði í boði 

Auk umræðuborðanna, fræddi Kolbrún unga fólkið um þau úrræði sem eru í boði ef ungmennin þurfa hjálp eða ráðgjöf. Það er hægt að hringja í 1717, síma Rauða krossins hvenær sem er, en þar er líka hægt að taka þátt í nafnlausu netspjalli. Einnig er hægt að fá nafnlaust netspjall á heimasíðunni Sjúk ást, og á 112.is. Auk þess benti Kolbrún á þjónustu Bergsins. „Við viljum aukinn fjárstuðning við þá aðila sem eru með úrræði fyrir ungmenni, en því miður er frekar verið að skera niður heldur en hitt eins og staðan er,“ segir Kolbrún.