Heilsutengd starfsemi í Kristnesi í 99 ár

Kristnesspítali í Eyjafjarðarsveit á sér langa sögu. Upphaflega urðu berklar til þess að konur í Hjúkrunarfélaginu Hjálpinni í Saurbæjarhreppi beittu sér fyrir söfnun til byggingar heilsuhælis, hornsteinn að Kristneshæli var lagður 25. maí 1926 og hælið vígt 1. nóvember ári síðar. Á næsta ári verða því 100 ár síðan starfsemi hófst þar og allar götur síðan hefur heilsutengd verið á staðnum – þar til síðar í sumar þegar öll starfsemi Sjúkrahússins á Akureyri verður flutt til Akureyrar, um óákveðinn tíma.

Byggingarframkvæmdir hófust í apríl 1926 og lauk í september 1927. Hælið var svo vígt 1. nóvember og fyrsti sjúklingurinn lagður inn 17. nóvember.

Fyrsti yfirlæknir Kristneshælis var Jónas Rafnar. Upphaflega var Kristneshæli byggt sem berklahæli, sem fyrr segir, og ætlað 50 sjúklingum. Um 1950 var byggt við hælið og þá bættist samkomusalur og vinnustofur við. Um miðjan sjötta áratug aldarinnar fer berklasjúklingum fækkandi og 1960 var farið að taka við hjúkrunarsjúklingum í Kristnesi án þess að nokkur formleg skipulagsbreyting væri gerð á starfsvettvangi spítalans.

Athugið – Í upphaflegri útgáfu fréttarinnar var því miður stuðst við rangar upplýsingar um breytingar sem urðu á Kristnesspítala um miðjan áttunda áratuginn. Bjarni Arthursson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Kristnesspítala, sendi akureyri.net línu með leiðréttingum og eru honum færðar miklar þakkir fyrir. Rétt skal vera rétt.

Bjarni Arthursson segir:

Árið 1976 voru orðnar breytingar á reglum um heilbrigðisstofnanir sem urðu þess valdandi að breyta þurfti flokkun Kristneshælis. Til að ljúka berklaþættinum þurfti að skilgreina stofnunina upp á nýtt með einhverjum hætti því berklahæli var ekki til í nýrri skilgreiningu heilbrigðisstofnana. Með bréfi í september 1976 ákvað þáverandi heilbrigðisráðherra að Kristnespítali verði eftirleiðis rekinn sem hjúkrunar- og endurhæfingarspítali nema hvað það var ekkert gert til þess að svo gæti orðið, engar áætlanir, engin plön, engar fjárveitingar og húsnæðið hentaði ekki fyrir slíka starfsemi. Engar breytingar urðu á faglegri starfsemi næstu tíu árin.

Það er ekki fyrr en 25. ágúst 1986 sem stjórnarnefnd ríkisspítalanna samþykkti fyrirliggjandi starfsemis- og byggingaáætlun fyrir hjúkrunar- og endurhæfingarspítala sem fljótlega breyttist í öldrunar- og endurhæfingarspítala. Áður, eða frá og með 1. janúar 1984 samþykkti heilbrigðisráðuneytið að breyta nafni spítalans í Kristnesspítala, enda voru stjórnendur heima fyrir þá þegar farnir að undirbúa breytingu á rekstrinum og undirbúa byggingaframkvæmdir.

Vert er að rifja upp að Bjarni Arthursson hefur áður komið á framfæri leiðréttingu varðandi þetta mál; í nóvember 2022 birti akureyri.net grein hans vegna ónákvæmni um spítalann á heimasíðu Sjúkrahússins á Akureyri. 

Hér er grein Bjarna frá því í nóvember 2022: Ábending