Tréskúlptur Aðalheiðar af „konunni sem kaus“

SÖFNIN OKKAR – 135

Frá Listasafninu á Akureyri_ _ _

Akureyri.net heldur áfram að opna dyr safnanna í bænum lesendum til fróðleiks og skemmtunar. Það er gert vikulega, á fimmtudögum.

Aðalheiður S. Eysteinsdóttir
Vilhelmína Lever – konan sem kaus
2016
Lífræn efni, viður, timbur

Í safneign Listasafnsins á Akureyri er tréskúlptúr eftir Aðalheiði S. Eysteinsdóttur sem sýnir eina merkilegustu konu í sögu Akureyrar, Vilhelmínu Lever. Hún situr bein í baki á bekk, klædd síðu pilsi og svuntu, en við hlið hennar stendur kassi. Kassinn er ekki tilviljunarkenndur fylgihlutur heldur vísar hann til þess atburðar sem Vilhelmína er helst þekkt fyrir: árið 1863 varð hún fyrst kvenna á Íslandi til að greiða atkvæði í opinberum kosningum.

Vilhelmína fæddist á Akureyri 1. mars 1802 og var verslunarkona og veitingakona. Hún keypti sér lóð í bænum árið 1834, byggði þar hús og hóf verslunarrekstur ári síðar. Síðar rak hún meðal annars veitingasölu á Oddeyri og var gjarnan kölluð „Vertshús-Mína“. Heimildir lýsa henni sem framkvæmdasamri og duglegri konu sem jafnframt hafi verið þekkt fyrir örlæti og stuðning við fátæka og munaðarlausa.

Kosið var til bæjarstjórnar á Akureyri 31. mars 1863 og Vilhelmína, sem var á kjörskrá, nýtti kosningarétt sinn. Reglurnar kváðu á um kosningarétt fullmyndugra „manna“ sem uppfylltu ákveðin skilyrði um búsetu, stöðu og gjaldgreiðslur. Vilhelmína uppfyllti skilyrðin og kaus, og aftur árið 1866. Hún varð þar með fyrst kvenna á Íslandi til að taka þátt í opinberum kosningum.

Rúmlega 150 árum síðar varð þessi saga tilefni listaverks. Á sérstökum fundi bæjarstjórnar Akureyrar árið 2015 var samþykkt að kaupa verk til heiðurs Vilhelmínu og Aðalheiður S. Eysteinsdóttir fengin til verksins. Skúlptúrinn var afhentur bæjarbúum sumarið 2016.

Aðalheiður er þekkt fyrir fígúratífa skúlptúra sína úr timbri og hefur um áratugaskeið unnið með við og tilfallandi efni. Í verkum hennar verða hversdagslegar manneskjur, sögur og aðstæður að einföldum en sterkum frásögnum. Í Vilhelmínu Lever mætast þessi frásagnargleði og saga bæjarins.

Við hlið Vilhelmínu stendur kassinn sem var upphaflega hugsaður sem hugmyndabanki. Gestir og gangandi gátu sett þar inn skriflegar hugmyndir að skapandi verkefnum sem gætu orðið konum til hagsbóta eða framdráttar. Þannig vísar verkið ekki aðeins aftur til atkvæðis Vilhelmínu árið 1863 heldur áfram – til raddar, þátttöku og hugmynda þeirra sem á eftir koma.

Aðspurð um umræddan tréskúlptúr svarar listakonan sjálf:

„Það var heiður að fá að skapa ásýnd þessarar merku konu. Og gera um leið mynd af ákveðinni og sterkri konu sem var öllum til sóma. Ég held að konur eða fólk almennt beri sömu eiginleika og útlit hvort sem er í dag eða fyrir 150 árum. Og ég horfði einfaldlega til þeirra kvennskörunga sem við þekkjum í sjón. Saga Vilhelmínu á ávallt erindi inní samtímann hvort sem er til kosninga eða annara réttinda kvenna. Því þó við höfum þokast eitthvað í rétta átt er jafnréttinu hvergi náð að fullu.

Síðan var verkið gert með það í huga að sitja fyrir framann gluggann á suðurhlið hofs í salnum þar og sólin átti að skína á hana þannig að það tengdist munstrinu í blússunni eins og sólin skini í gegnum konuna. En það fékkst ekki leyfi til að hafa hana sitjandi þar. Sem leiðinlegt. Og ef þú hefur einhver áhrif væri ég glöð er verkið fengi að standa þar sem því var ætlað.

Já og horfa framm í salinn til að taka á móti fólki.“