Kosningaskrá frá 1844 í altari Bægisárkirkju

SÖFNIN OKKAR – 128

Frá Héraðsskjalasafninu á Akureyri_ _ _

Akureyri.net heldur áfram að opna dyr safnanna í bænum lesendum til fróðleiks og skemmtunar. Það er gert vikulega, á fimmtudögum.

Í aðfangabók Héraðskjalasafnsins kemur fram að í mars 1988 hafi safnið tekið á móti ýmsum skjölum sem geymd voru í altari kirkjunnar að Bægisá, bæði frá prestum og sáttanefndum s.s. tilskipanir, verðlagsskrár, sáttaskjöl og fólkstalstöflur frá árunum 1744 - 1901 Skjalið frá okkur að þessu sinni er eitt þessara skjala.

Skjalið er Kosningaskrá Vaðla sýslu manna til Alþingis 1844 og er merkilegt fyrir að vera elsta kjörskrá til Alþingis í Eyjafjarðarsýslu. Skjalið er afskrift en vottað rétt.

Tilskipun um endurreisn Alþingis var gefin út 8. mars 1843 og fóru fyrstu alþingiskosningarnar fram 1844 en það dróst til 1. júlí 1845 að hið nýja Alþingi kæmi saman.

Í tilskipuninni frá 1843 er kveðið á um tilhögun kosninganna 1844. Í stuttu máli skiptist landið í 20 kjördæmi (sýslur landsins og Reykjavík) og einn alþingismaður var kjörinn í hverju þeirra. Kosningarétt höfðu 25 ára og eldri karlmenn, fjár síns ráðandi, með óflekkað mannorð og áttu tilskylda eign eða hefðu lífsábúð á góðri meðaljörð.

Kjörgengi var bundið við nokkuð vel stæða karlmenn, 30 ára og eldri, með óflekkað mannorð og fjárforræði. Kjörgengið var ennfremur bundið við það amt sem fasteignin var í og enginn hafði kjörgengi nema í einu kjördæmi.

Það var á ábyrgð sýslumanna og aðstoðarmanna hans að koma kosningunum í kring, þ.e. setja saman skrá yfir kjósendur og kjörgengi þeirra, boða og halda kjörfund og greiða úr vafaatriðum.

Kosningaskráin úr Bægisárkirkju var gerð á Akureyri í febrúar 1844, í „fjærvist sýsslumanns Borgens“ og þá voru 105 karlar á listanum. Við nöfn þeirra er tilgreint verðmæti eignanna sem dugði til þess að veita þeim kosningarétt og hvort þeir væru kjörgengir. Tveir þessara manna voru innan við þrítugt og voru því ekki kjörgengir. Síðar áttu einir sjö eftir að bætast við og tveir að falla út.

Á skjalið er skrifað að það hafi verið „yfir lýst“ við Bægisárkirkju þann 3. mars 1844 og líklega hafa sambærileg skjöl verið „yfir lýst“ í öðrum hreppum sýslunnar.

Um boðun kosninganna segir á skjalinu:

Allir þessir menn, er kosningarrétt hafa í Eyafjarðarsýslu, innkallast hermeð til að mæta að Friðriksgáfu /hvar ákveðið er að valið skuli fram fara/ þriðjudaginn þan 23 Aprilis manaðar næstkomanda. Byrjar þar þá valið á standandi dagmálum, og verða menn fram kallaðir, til að gefa atkvæði sín, eptir þeirri röð, er þeir standa í, á kosningarskránni.

Fyrsti kjörni alþingismaður Eyfirðinga var kosinn á kjörfundinum á Möðruvöllum en það var Stefán Jónsson bóndi og hreppstjóri á Syðri-Reistará.