Björgunarafrek við spítalaskipið Leinster

SÖFNIN OKKAR – 137

Frá Minjasafninu á Akureyri_ _ _

Akureyri.net heldur áfram að opna dyr safnanna í bænum lesendum til fróðleiks og skemmtunar. Það er gert vikulega, á fimmtudögum.

Safngripur vikunnar kemur frá Minjasafninu á Akureyri og tengist stríðsárasýningunni Í hers höndum sem opnaði fyrr í sumar.

Þegar Bretar hernámu Akureyri 17. maí 1940 var enginn herspítali í bænum. Í fyrstu fékk herinn afnot af Barnaskólahúsinu undir herspítala en hann var síðar fluttur í herbúðir við Ytri-Bægisá í Hörgárdal. Hvorugur staðurinn hentaði þó mjög vel og gat einungis sinnt bráðatilfellum. Var því ákveðið að senda ferjuna HMS Leinster til Akureyrar og breyta því í spítalaskip með 300 legurúmum. Lá það við Torfunefsbryggju 1940–1942 og þjónustaði herinn á Norðurlandi. Það var skreytt ljósum og hvítmálað, en á hliðum þess og reykháfi var rauður kross. Á tímabili var Leinster umlukið ís og í góðu veðri skautuðu bæjarbúar við skipið.

Júlíus Sólnes (f. 1937), verkfræðingur og fyrrum ráðherra og alþingismaður ólst upp á Akureyri. Í æviminningarriti sínu, Út um víðan völl, segir Júlíus frá því þegar hann datt niður um vök við Leinster, þá 5 ára gamall. Gefum Júlíusi orðið:

„Spítalaskipið HMS Leinster lá við Torfunefsbryggju á Akureyri veturinn 1941–1942. Mikill ís var á Pollinum, svo að skipið sat þar eiginlega fast. Við krakkarnir fórum út á ísinn til að leika okkur, enda vön því að valsa út um allt. Þetta var 2. apríl, svo að ég hef verið rétt fimm ára gamall. Með mér voru Bjarman-systkinin Árni og Lilla (Guðbjörg), hún var ári eldri en ég, svo og Kolli. Við nálguðumst spítalaskipið frá ísnum og sáum, að þar var lítil vök við heitt útrennsli frá skipinu, þar sem alls konar dót flaut. Ég hef líklega fengið ágirnd á einhverju í vökinni, og skipti engum togum, að ég var kominn á bólakaf í hana.

Forlögin hafa gripið í taumana, því að fyrst orgaði Lilla svo hátt að heyrðist upp á brekku. Þá birtust tveir sjóliðsforingjar af skipinu og sáu hvað um var að vera. Þeir hentu niður reipi með björgunarhring og fóru að dorga í vökinni, eins og hægt væri að veiða barn eins og fisk. Þá kom John Brendon O'Connor, óbreyttur háseti, aðvífandi og sá strax hvað þyrfti að gera. Hann las sig niður reipstiga, kastaði sér í vökina og fann mig undir ísnum við hana. Síðan fór hann með mig um borð í skipið, og þar var hlúð að mér. Lilla var látin koma um borð með mér og gat greint frá því hver ég væri. Varð mér ekki meint af volkinu. Á ég því bæði Lillu og O'Connor að þakka, að ég er enn á meðal vor. …

Það má segja, að þarna hafi hurð skollið nærri hælum. Foreldrar mínir gátu ekki þakkað O'Connor nógsamlega lífgjöf mína. Hann var bóndasonur frá Englandi og hélt aftur til síns heima að stríðinu loknu. Faðir minn [Jón G. Sólnes] sendi honum ein 40 sterlingspund í jólagjöf hver einustu jól í þakklætisskyni, áratugum saman, eða þar til honum bárust tíðindi af andláti O'Connor einhvern tímann upp úr 1980.“

Minjasafnið á Akureyri er opið alla daga frá 11–17