1. desember – fullveldisdagurinn

eftir Stefán Friðrik Stefánsson

Þann 1. desember 1918 varð Ísland fullvalda ríki. Sambandslögin voru samþykkt það ár, með þeim kom loks hin endanlega viðurkenning á því að landið væri fullvalda. Ísland var áfram í konungssambandi við Danmörku en ríkisstjórn tók við völdum. Jón Magnússon varð fyrsti forsætisráðherra Íslands. Frá 1. febrúar 1904 til 1. desember 1918 hafði aðeins einn ráðherra farið með málefni landsins. Íslendingar tóku því í auknum málum við forystu í málefnum sínum en forysta í utanríkismálum var enn á höndum annarra. Konungssambandinu var sagt upp árið 1944 og Ísland varð þá sjálfstætt ríki.

Þó aðeins hafi verið um að ræða áfangasigur í baráttunni fyrir fullu sjálfstæði Íslands er sá áfangi sem náðist 1. desember mjög eftirminnilegur og hafði mikla þýðingu fyrir landið. Staða okkar varð allt önnur og meira afgerandi. Ísland tók í mun meiri mæli við forystu í sínum málum. Að mínu mati voru atburðir 1. desember 1918 merkasti áfanginn í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga. 1. desember hefur stóran sess í sögu landsins og verðskuldar að hann sé í minnum fólks. Hann er ekki síðri hátíðisdagur en þjóðhátíðardagurinn 17. júní, afmælisdagur sjálfstæðishetjunnar Jóns Sigurðssonar.

Þrátt fyrir að 1. desember 1918 hafi verið sögulegur merkisdagur fyrir landsmenn alla fór lítið fyrir hátíðarhöldum í Reykjavík þann dag vegna spænsku veikinnar. Stór hluti borgarbúa hafði veikst og margir látist vegna veikinnar. En hátíðleikinn varð meiri á árunum á eftir og dagurinn markaði sér sess. Eftir að lýðveldi hafði verið stofnað minnkaði þó að fólk fagnaði deginum. Hefur þetta hin seinni ár orðið þannig að 1. desember, sem hinn mikli merkisdagur hefur fallið í gleymskunnar dá og hans er lítið minnst.

Eitt sinn var frí í skólum þennan dag og haldið upp á hann með margvíslegum hætti. Í dag eru próf í framhaldsskólum þennan dag og kennsla í mörgum öðrum skólum, þannig að um hvern og einn virkan dag er að ræða almennt í skóladagatalinu. Er það óneitanlega miður að svo sé orðið. Ísland og fólkið sem býr landið hefur staðið undir hverju því verkefni sem tekist var á hendur með fullveldinu og sjálfstæði síðar. Sá mikli árangur sem náðst hefur í sögu þjóðarinnar er framúrskarandi vitnisburður um þrautseigju landsmanna og einbeittan vilja hennar í því að verða í forystu og standa sig í hverju því sem tekist er á hendur.

Nú þegar minnst er þessara merku tímamóta leitar hugurinn ósjálfrátt til brautryðjendanna sem mörkuðu veginn, leiddu þjóðina í átt að fullveldi og sjálfstæði síðar. Jón Sigurðsson var sjálfstæðishetja okkar. Án hugsjónar hans, hugrekkis og framsýni værum við eflaust ekki í þeim sporum að fagna þessum merkisáfanga. Fyrir hans tilstilli öðluðust Íslendingar trú á eigin getu. Forysta hans var Íslendingum mjög dýrmæt og farsæl. Framtíð Íslands er björt og allt bendir til að næstu áratugir og aldir verði farsæl og gjöful Íslendingum, ef rétt verður á haldið í forystu landsins.

Íslendingar geta verið stoltir og glaðir yfir því glæsilega verki sem unnist hefur á sex áratugum í ævi þjóðarinnar. Staða Íslands er mjög sterk og enginn vafi leikur á að við erum í fremstu röð, forystuþjóð í frjálsum heimi. Okkur eru allir vegir færir á framtíðarbrautinni.

Höfundur er formaður Varðar, félags ungra sjálfstæðismanna á Akureyri. Greinin birtist á vef Heimdallar, frelsi.is