Alþýðumaðurinn 23.tbl. 1976.

Með tilkomu Drottningarbrautarinnar myndaðist skemmtilegt lón
innan við hana og stórkostleg aðstaða til að fegra og prýða
umhverfið, en lítill sómi hefur því samt verið sýndur enn
sem komið er. Mörgum húsanna í Innbænum er illa við
haldið og varla að sé einu sinni málningarpensill borinn
þar við svo árum skiptir, en gömul timburhús þurfa mikið
viðhald ef vel á að vera. Leiðinlegaster þetta kannski fyrir
það, að um Drottningarbrautina er geysileg umferð ferðaferðafólks,
bæði því sem kemur akandi með tilkomu hringvegarins
og einnig þeirra f jölmörgu,sem Akureyri heimsækja, flug
leiðis.
Ástandið núna er allt annað og betra en það sem Alþýðumaðurinn hefur áhyggjur af. Tjörnin og umhverfi hennar er bæjarprýði og Innbærinn orðin sú perla sem honum ber. Drottningarbrautin var þarna búin að fá það nafn í daglegu tali sem síðar festist við hana. Lengi höfðu bæjarbúar og þeir sem leið áttu um Akureyri keyrt á grófum nafnlausum malarvegi á leið sinni um nýju uppfyllingarnar. En svo kom Margrét Þórhildur nýkrýnd drottning Danmerkur í heimsókn til bæjarins og drifði var í að malbika og snurfusa í kringum götuna. Þar með var nafnið komið og er vel við hæfi svona í nágrenni við danskasta bæ á Íslandi.
Verkinu lokið.

En verkinu var ekki lokið. Eftir var að tengja innri hluta Drottningarbrautar við leiðina norður Glerárgötu því enn fór umferðin um Miðbæinn og á Drottingarbraut við Kaupvangsstrætið. Til að þessi tenging gæti átt sér stað varð að fara í meiriháttar rask á viðkvæmu svæði nærri Miðbænum. Það þurfti að gera uppfyllingu frá Strandgötu til suðurs, yfir hluta af hafnamannvirknum á Torfunefi og þar með hvarf gamla strandlínan sem búin var til á árnum 1927-1928. Þetta gekk eftir en heldur meiri deilur urðu um þessa framkvæmd en þá sem sem gerð var sunnar. Íslendingur var ekki kátur með þessar framkvæmdir og ræddi þær í framhaldi af ákvörðun skipulagsnefndar þar sem þetta fyrirkomulag var fest í skipulaginu.

Íslendingur 16.tbl.1979.

íslendingur harmar afstöðu meirihluta skipulagsnefndar,
sem vill leggja hraðbrautina beint úr Glerárgötunni
inn á Drottningarbraut við Höpfnersbryggjur,
yfir Bótina, það sem eftir er af henni, og núverandi
hafnarmannvirki á Torfunefi. í upphafi vartalað um að
viðhalda því sjónarmiði við qerð skipulagsins, að halda í
sérkenni bæjarins og strandlengjunnar eins og frekast
væri kostur. Verði þetta gert er það sjónarmið fótum
troðið. Það er þegar nóg gert í landvinningum í
Pollinum. íslendingur styður sjónarmið minnihlutans.
Það verður happadrýgra að svegja brautina inn fyrir
höfnina og halda þannig að nokkru leyti í þau sérkenni,
sem Bótin skapaði ásínumtíma, þegar hún náð iallt upp
á Ráðhústorg. Menn geta síðan íf ramhaldi af þessu gert
sér í hugarlund hvernig strandlengjan við vestur og
suðurströndina lítur út, þegar hraðbrautin verðurkomin
nokkurnveginn í beinni línu úr Glerárgötu inn á
Drottningarbraut – og síðan áframhaldandi hraðbraut
þvert yfir Leirunar.

En meirhlutinn hafði sitt fram og uppfyllingin var gerð. Ytri Torfunefsbryggjan hvarf undir uppfyllinguna og kanturinn við Hafnarbakkann sömuleiðis. Öll austurröð húsanna við Glerárgötu var rifinn ásamt Strandgötu 15 og mannvirkjum á reitnum austan Skipagötu. Samtals viku því um það bil 6 hús við Glerárgötu, mörg hver stór og glæsileg steinhús, Strandgata 15, þekkt hús í bæjarmyndinni þar sem skósmiðir og söðlasmiðir áttu verkstæði sín í kjallara áratugum saman. Við þetta hús var eldsvoðinn mikli við Strandgötu 1906 stöðvaður. Strengt var segl á gafl þess og ausið á það sjó enda ekki nema steinsnar til sjávar á þessum stað á þeim tíma. Auk þessa hurfu allar skemmurnar sem settu svip sinn á hafnarsvæðið í áratugi.

Mesta breyting á bæjarmyndinni.

Að mínu mati eru þessar framkvæmdir frá áttunda áratugnum þær sem mest áhrif hafa haft á umhverfi og ásýnd Akureyrar frá upphafi. Drottningarbrautin breytti Akureyri gríðarlega mikið og nú 30 – 40 árum síðar er hægt að horfa á þetta í ljósi reynslunnar.  Þessi breyting hefur auðvitað haft gríðarleg jákvæð áhrif hvað bílaumferð snertir. Hver vildi sjá þá umferð sem er í dag fara um Hafnarstræti og Aðalstræti ? Tjörnin í innbænum sem myndaðist við uppfyllinguna er einn helsti sælureitur bæjarins með sínu fagra umhverfi, fuglalífi og auðugu mannlífi. Auðvitað var eftirsjá í húsunum við Glerárgötu og Strandgötu. Það var fórnarkostnaður þess að koma umferð í gegnum kaupstað sem lokaði leiðum með náttúrlegri strönd. Enginn gæti hugsað sér alla þá umferð sem hér fer í gegn fara um Skipagötu eða Hafnarstræti. Sjónræn breyting er einnig gríðarleg, bakhliðar húsa sem aldrei sáust nema frá sjó eru nú í alfaraleið og á uppfyllingunum utan gatnasvæðanna eru víðast hvar bílastæði næst Miðbænum. Þar hefur síður tekist til en í Innbænum.

Ef þessar framkvæmdir hefðu verið að fara í gang núna mundu þær valda miklum deilum og hart yrði tekist á um þær. Fyrir þrjátíu til fjörutíu árum var það ekki reyndin og þetta rann í gegn nokkuð ljúflega enda hugsun fólks allt öðru vísi þá en nú hvað varðar umhverfi og mannlíf. Það er reyndar svoítið fróðlegt að sjá hverskonar viðtökur þessar framkvæmdir fengju ef við ætluðum að byrjar á þessu á næsta ári.

Enn seinna kom svo Leiruvegurinn en Leirubrúin var vígð í apríl 1987 og þar með var umferð og skipulag á þessum svæðum komið í það horf sem við þekkjum í dag.

Miðbær Akureyrar var í Innbænum, þar var apótekið, verslanir, pósthús og fleira það sem prýða þarf miðbæi kaupstaða. Um aldamótin 1900 orðið mjög þröngt um frekari uppbyggingu á því svæði og því fóru bæjarbúar að horfa annað og eftir auknu landrými. Það var horft til svæðisins við Barðsnefið þar sem Leikhúsið okkar stendur en þar var þröngt og sjórinn kreppti að. Þá fóru bæjarbúar að renna hýru auga til Torfunefsins en þar hafði Grófargilslækurinn skapað nokkuð undirlendi niður af gilinu. Fyrsta íbúarhús sem þar reis var íbúðarhús Dúa Benediktssonar lögreglumanns og stóð það þar sem Kea reisti síðar höfðuðstöðvar sínar og kallað var Hafnarstræti 91.Fljótlega reis nokkur fjöldi timburhúsa undir brekkurótunum og alveg norður að Brekkugötu. Einnig risu hús austan við Hafnarstræti eins og land leyfði. Þegar norðar dró lá sjórinn alveg að götunni og þar sem nú er Ráðhústorg og ekki pláss til að reisa hús austan megin. Víkin þar út af gekk undir því fagra nafni Sóðavík og þó heldur ókræskilegur og daunillur pollur enda áttu straumar ekki greiða leið inn í krikann á mótum Oddeyrar og miðbæjarsvæðisins.
Það var því farið í að fylla út í sjóinn á því svæði fljótlega upp úr því að húsaröðin að austan hafði verið byggð eins og land leyfði. Þar risu nokkur hús og þar má t.d. nefna það sem í dag er kallað Braunsverslun og er númer 106 við Hafnarstræti.  Það hét áður Sæborg og var flutt til Akureyrar frá Hrísey. Öll húsin frá Hafnarstræti 100 að 108 standa á þessari fyrstu uppfyllingu á miðbæjarsvæðinu.
Miklar uppfyllingar.

Nú líða nokkuð mörg ár, þá er hafist handa við enn frekari landvinninga við miðbæinn. Árið 1924 var Bjarna Einarssyni timburmeistara falið að gera rúmlega 100 metra uppfyllingarkant austur af húsunum sem þegar höfðu risið á eldri uppfyllingunni austan Hafnarstrætis.  Verk Bjarna gekk afar hægt og árið 1927 var fengið til bæjarins stórvirkt dæluskip, Uffe í eigu Dansk Sandpumpekopagni til að dæla upp og gera nýtt land með uppfyllingu Sóðavíkurinnar. Þegar þessu verki lauk í júní 1928 náði þessi uppfylling að Strandgötu 7 þar sem nú er Kaffi Akureyri.

Þessi uppfylling og þeir viðlegukantar sem gerðir voru mótuðu síðan ásýnd Akureyrar frá 1928 til 1970 þegar enn frekari uppfyllingar í stórum stíl bættust við. Í millitíðinni hafði bátalægið við Strandgötu verið fyllt upp en það var þar sem nú stendur Menningarhúsið Hof.

Á þessari uppfyllingu frá 1927-8 risu síðan margar byggingar og götur voru lagðar. Ráðhústorgið, Skipagatan og svæðið sem nú er Hofsbót eru á þessari uppfyllingu, öll húsin við Skipagötu, Nýja bíó, sem reis strax árið eftir. Öll húsaröðin sem setur hvað sterkastan svip á Akureyri, þ.e. húsaröðin frá Ráðuhústorgi 1 að Skipagötu 8 og austanmegin, Skipagata 1 – 9 standa á þessari sömu uppfyllingu, auk Hofsbótar 4.  Niður við hafnarkantin voru síðan Kornvöruhús Kea, ýmsar skemmur og hús Eimskipafélagins. Það má því segja að meiri hluti þess miðbæjarkjarna sem við þekkjum í dag stendur á uppfyllingunum frá 1910-1928.  Allt svæði er því manngert og þarna standa fá hús á náttúrlegu landi, aðeins húsin næst Kaupvangstorgi og röðin meðfram brekkunni, þ.e. húsin með oddatölunúmerum við Hafnarstrætið.

Hvað er eftir af elsta Miðbænum ?

Því miður er ekki mikið eftir af fyrstu húsum á núverandi miðbæjarsvæði. Þar muna elstu menn enn eftirJerúsalem, Edinborg, Rotterdam, Hamborg, París og fleirum. Sú skemmtilega hefð hafði skapast að kalla hús á þessu svæði eftir erlendum borgum. Það er aðeins að gleymast og er leitt. Stórhýsin Jerúsalem og Rotterdam eru horfin en hin sem ég nefni standa enn bænum til sóma.

Það er ekki eitt einasta af upprunalegum húsum vestan Hafnarstrætis á þessu svæði sem stendur enn. Hús Dúa vék fyrir stórhýsi Kea fyrir 1930, glæsihúsið Hafnarstræti 107 var flutt í Ránargötu fyrir 1940  þegar það þurfti að víkja fyrir Sýslumannshúsinu. Öll timburhúsaröðin milli þessar tveggja húsa hvarf hægt og bítandi þar til það síðasta varð vinnuvélum að bráð á níunda áratugnum. Þarna er nú háhýsaröð mikil þar sem steypa og gler hafa verið sett í öndvegi. Hluti Amaróhússins á þó uppruna í gömlu húsi eftir því sem ég best veit.

Austan Hafnarstrætis á þessu svæði eru þó fleiri eftir, Hamborg, París, Hótel Akureyri sem loksins er farið að gera upp auk áðurnefnds húss við Hafnarstræti 106 sem nú er kallað Braunshús. Glæsihúsin Akureyrarapótek og Hafnarstræti 108 eru steinhús frá því um 1930 og eru upprunaleg á þeim lóðum.

Strandgata 1, Hótel Oddeyri var rifið og Landsbankinn reis á grunni þess. Öll pakkhúsin og öll timburhúsin við sunnanverða Skipagötuna austanmegin eru horfin og þar eru nú bílastæði.

Sá miðbær og sú miðbæjarásýnd sem við þekkjum í dag er ekki gömul. Þessi ásýnd mótaðist í framhaldi af þeim breytingum sem voru síðan næstar í röðinni, því þó að hér sé sagt frá nokkru er uppfyllinga og landvinningasögu Miðbæjarins ekki lokið. Á því varð síðan framhald á sjöunda og áttunda áratugnum.

Af þessari sögu mætti ráða að öll uppbygging á þessu svæði sé eitt samhangandi umhverfisslys þegar notuð er þrengsta túlkun þess orðs en þannig er það auðvitað ekki, þetta er hluti af sögu Akureyrar sem mótast af aðstæðum og þörf hverju sinni.

( Heimildir eru m.a. sóttar í Sögu Akureyrar eftir Jón Hjaltason, hin ýmsu bindi. )

,,Hversu oft höfum við ekki heyrt bæjarbúa andmæla breytingum á bænum sínum. Það er gjarnan notað sem ástæða að menningarlegu yfirbragði Akureyrar megi ekki breyta og að láta sér detta í hug að byggja eða breyta í eldri hverfum er eitur í beinum margra. Hverjir muna ekki alla undirskriftalistana, allar mótmælagreinarnar og viðtölin þar sem breytingar og byggingar eru gjarnan af hinu illa og gamla Akureyri sé það eina rétta og allt nýtt er af hinu vonda. Auðvitað er þetta nokkuð ýkt mynd hjá mér en í þessa veruna er gjarnan umræðan þegar breyta á eða byggja.

Það er skiljanleg vörn að reyna að halda í það sem er, fólk vill hafa umhverfið sitt sem líkast því sem það hefur verið „ alla tíð“ og snúist er til varnar ef ræddar eru nýbyggingar í eða við gróin hverfi. Svona hefur þetta verið ,,alla tíð” og ekki síður á Akureyri en annarsstaðar. Alls ekki má gera lítið úr þessum tilfinningum en þær mega ekki taka alla stjórn. Hin skynsamlegi meðalvegur er oftast farsæll.

Gamla Akureyri

En hversu mikið er eftir að því umhverfi sem Akureyringar t.d. ársins 1890 upplifðu í sínu lífi ? Þá var bærinn Fjaran, Innbærinn og nokkrar götur á sunnanverðri Oddeyri. Sjórinn lá víða upp að brekkurótunum, t.d. þurfti að fara sneiðing í brekkunni til að komast á milli Fjörunnar og Akureyrar sem var á eyrinni niður af Búðalæknum.

Fyrsta uppfyllingin sem gerð var fram í sjó á Akureyri var eimitt á þeim stað. Mokað var úr brekkunni út í sjóinn og gerð uppfylling sem gekk undir nafninu „Nýja Ísland.“ Þetta var rétt fyrir aldamótin 1900 og á uppfyllingunni reis hús sem er Hafnarstræti 2 eða Grundarskálinn eins og það hús er gjarnan nefnt. Sú bygging varð tilefni mikilla deilna og margir sáu fátt nema ljótleika og ókosti við þetta ráðslag.

„1895 skrifaði Páll Briem skipulagsnefndinni, en honum var mjög annt um fegurð og skipulag Akureyrar eftirfarandi um byggingu Grundarskálans á uppfyllingunni við mót Hafnarstrætis og Aðalstrætis.“ ( Saga Akureyrar II bindi)
„ en það sem einkum prýðir Akureyri, er sjórinn, bæði útsjónin á sjóinn og af sjónum, og mér finnst því knýjandi ástæður til að eyðileggja þessa prýði. Eptir því sem mér virðist sýnist mér hús bræðranna Friðriks og Magnúsar Kristjánssona mjög óheppilega sett, þar sem það lokar fyrir útsjónina út á sjóinn og snýr bakhliðinni framað sjónum en þó virðist mér hið nýja geymsluhús ennþá verra, því það lokar því það ekki aðeins  útsjón á sjóinn, heldur hindrar að nokkurntíman verði byggt meðfram brekkkunni“  ( Saga Akureyrar, Jón Hjaltason II bindi, bls 136)

Af þessu tilefni fór af stað undirskrifalisti þar sem skorað var á Pál að halda andstöðu sinni við uppfyllinguna og byggingu á henni til streitu. Þar voru fremstir í flokki Matthías Jochumsson og Eggert Laxdal kaupmaður. Löngu eftir að Grundarskálinn, Hafnarstræti 2 var risinn var haft eftir Havsteen konsúl að það væri óþarfi að bæta við gamla Ísland.
Nokkur hús risu síðan á þessari fyrstu uppfyllingu fram í sjó á Akureyri, áðurnefndur Grundarskáli eða Hafnarstræti 2, Aðalstræti 13, 15 og 17 og líklega Aðalstræti 19 líka. Svarsýnisspár andstæðinga Nýja Íslands um að engin hús mundu rísa brekkumegin gengu ekki eftir og þar er nú samfelld röð húsa frá gamla Spítalanum að því húsi sem var þá nyrsta hús í Fjörunni, Aðalstræti 28. Eitt þessar húsa vestanmegin varð þó skriðu að bráð fyrir tveimur áratugum án manntjóns þó því engin var heima.

Lifandi bær – lifandi umhverfi.

Þessi dæmisaga mín er aðeins til að minna á að umhverfi okkar er síbreytilegt. Það skiptir ekki mál hvor það er árið 1895 eða 2012, fólk vill verja það ástand og það landslag sem það þekkir og man eftir.

Lifandi bær er síbreytilegur. Auðvitað á að halda í menningu og gömul hús. Slík varðveisla má þó ekki verða til þess að framþróun stöðvist og hverfi, svæði eða hús breyist í dauðar minjar og líflaus minnismerki. Þess vegna verður að finna millileið milli öfgavarðveislu og þess að rústa öllu og fjarlægja.

Skipulagsmál og nýbyggingar eru mikið tilfinningamál. Okkur Akureyringum gengur misvel að ræða þau af yfirvegun og látum gjarnan hjartað ráða allri för. Það er að mínu mati farsælla að blanda saman tilfinningum og rökhugsun og leita leiða til að halda í menningu og minjar en halda jafnframt á lífi þeim svæðum og hverfum sem verið er að fjalla um hverju sinni.

Hver segir í dag að húsin við Aðalstræti austanvert séu skipulagsslys eins og þeir sögðu hugsjónamennirnir sem börðust gegn þeim á sínum tíma af góðum hug og örlítili íhaldssemi. Akureyri væri fátækari í dag ef ekkert hefði gerst á þessum slóðum og sjórinn félli enn að brekkunum sunnan Gamla spítalans. Það sem forfeður okkar kölluðu slys köllum við stolt og sóma Akureyrar. Þannig vinnur tíminn og sagan.

Ég ætla að fjalla meira um uppfyllingar og breytingar á Akureyri í pistlum á næstunni því það er forvitilegt að rifja upp og bera saman bæjarstæði Akureyrar 19. aldar og bæjarstæði Akureyrar á 21. öldinni.

Rafmagslínur í lofti verða meira deiluefni með árunum. Fyrir nokkrum áratugum þótti það jafnvel meira en sjálfsagt að sjá rafmagnslínur hvar sem var. Þéttbýlið var undirlagt af ýmiskonar loftlínum, símalínum, rafmagnslínum og svo háspennulínum sem voru efsta stig þessara línuskóga í þéttbýli.
Nú er öldin önnur, meirihluti línulagna eru komnar í jörð og krafan um að háspennulínu fari sömu leið, í það minnsta í þéttbýli.
Hér í bæ eigum við, við raunhæft vandamál að glíma sem eru háspennulínur á stöðum þar sem þær ættu ekki að sjást. Sem dæmi má nefna línur sem liggja yfir Liljulund og sumarhús sem þar er og línueigendur gerðu þá kröfu að bústaðurinn yrði færður. Bæjaryfirvöld féllust ekki á þann málatilbúnað og eiganda línunnar var gert að taka hana í jörðu. Því miður hefur ekkert gerst í þeim efnum og enn situr við það sama.Háspennulínur á útivistarsvæðum.
Akureyringar eiga nokkur glæsileg útivistarsvæði sem eru mjög fjölsótt. Þar má nefna Naustaborgir ofan Naustahverfis og Kjarnaskóg sem allir þekkja. Stór ljóður á þeim svæðum eru háspennulínur sem liggja eftir þeim endilöngum og setja afleitan svip á svæðin, auk þess sem háspennulínur á stöðum sem þessum eiga ekki að þekkjast. Eigendur línanna hafa í engu hugleitt það að taka þessar línur og setja þær í jörðu, vafalaust svíður þeim kostnaðurinn við slíka aðgerð. Ástandið í Kjarnaskógi er að mínu mati grafalvarlegt því á ýmsum svæðum er skógurinn búinn að ná línunni og liggur hún ofan í trjáþykkninu. Það gæti haft miklar og alvarlegar afleiðingar ef til útleiðslu kæmi, td í votviðri enda er Kjarnaskógur fjölsótt útivistarsvæði. Á þessum málum verður að taka og menn verða að vakna af þessum djúpa Þyrirósarsvefni sem staðið hefur lengi. Sama ástand mun skapast í Naustaborgum þegar skógurinn hækkar og það er vitað, annað hvort víkur skógurinn undir línunum eða línurnar fara í jörðu eða hverfa. Auk þessa liggja línurnar yfir tjaldsvæði bæjarins með þeim annmörkum sem slíkt skapar. Þó ekki væri annað en horfa upp á slíka staðsetningu ætti að kveikja umræðu.

Átök framundan ?
Landsnet hugar nú að lagningu háspennulínu frá Blönduvirkjun austur um í Fljótsdal. Sú fyrirhugaða lína er af allt annarri stærðargráðu en þær þrjár sem ég hef gert að umræðuefni hér að framan. Til að byrja með og brýnast er að fá þá línu lagða að fyrirhuguðu spennuvirki í landi Kífsár á landamærum Akureyrar í norðri. Þaðan mun hún færa Becromal-verksmiðjunni það viðbótarrafmagn sem þarf til að mæta fyrirhugaðri stækkun versins.  Víðir Gíslason flugáhugamaður fjallaði um þessi mál í aðsendri  grein í Vikudegi þar sem hann fer vel yfir þessi mál.

http://vikudagur.is/vikudagur/adsendar-greinar/2012/01/06/jardstrengur-eda-haspennulina

Víðir fjallar í þessari grein um sjónræn og hagræn áhrif lagningar 220 kV línu um land Akureyrar og auk þess, sem veldur honum alvarlegum áhyggjum, hvað þýðir það að leggja línu þvert yfir Eyjafjörð í aðflugsstefnu að Akureyrarflugvelli þegar staurar slíkrar línu eru jafn háir kirkjuturnum Akureyrarkirkju. Það er sjálfsagðar og eðlilegar vangaveltur því reglur í flugi eru mjög hertar seinni ár þegar kemur að aðflugi og flugvöllum.

Áhrifin fyrir Akureyri og íbúa bæjarins.
Árhrifin á bæjarlandi Akureyrar eru mikil. Línan mundi liggja frá Kífsá, um land Hesjuvalla, þvera Glerárdalsmynnið og fara annað hvort utan í Eyrarlandshálsinum eða austast á Súlumýrum þar sem hún þó væri á hvarfi þar frá bænum séð. En að er sama hvar þessi lína verður lögð, hún mun breyta ásýnd þessa svæðis gríðarlega mikið og sama hvað menn vilja vera jákvæðir út í slíkar framkvæmdir þá eru þessi áhrif á mörkum þess að vera þolandi og óþolandi fyrir flesta. Slíkt býður heim miklum deilum og vandræðum og alveg fyrirséð að þetta mál fer aldrei í gegnum umræðu hér án þess að átök skapist og það mikil. Væri því ekki ráð að doka við og taka þann pól í hæðina, strax, að koma þessari línu í jörð þar sem hún liggur yfir lönd Akureyrar og Eyjafjarðarsveitar þar sem áhrifin yrðu mest. Á Akureyri með tilliti til útivistar og umhverfismála og í Eyjafjarðarsveit vegna umhverfismála og aðflugs að Akureyrarflugvelli. Ég held að það sé ekki í deilur af þessum toga leggjandi.
Víðir segir í sínum pistli.  „Tæknilegar framfarir á síðustu árumgeraháspennta jarðstrengi að sífellt álitlegri kosti. Nú framleiða 22 verksmiðjur í Evrópu þessa strengi. Framleiðsluaukning hjá þeim er 40% frá 2008. Sem dæmi má nefna, að í Þýskalandi eru nú um 600 km af stórum orkuflutningslínum á framkvæmda- eða skipulagsstigi. Þriðjungur þeirra verður lagður með jarðstrengjum. Þróunin er almennt sú, að hluti orkuflutningsleiða er lagður í jörðu, þar sem farið er um svæði sem loftlínur eru taldar óæskilegar af ýmsum ástæðum.“
Leiðin yfir land Akureyrar og Eyjafjarðar eru um 12 km, þó með þeim fyrirvara hvar Eyjafjörður yrði þveraður. Það er ekki stór prósenta af þeirri leið sem línunni er ætlað að liggja, frá Blöndu að Fljótsdalsvirkun.  Það væri því ekki stór viðbótarkostnaður sem legðist á þessa framkvæmd við að að meðhöndla viðkvæmustu svæðin af skynsemi og í sátt við land og fólk. Við þessa framkvæmd og endurnýjun hugarfarsins gætu bæjarbúar og línueigendur gert með sér þá sátt að háspennulínur í lofti hverfi af útivistarsvæðum bæjarbúa, öllum til gleði og ánægju, svo ekki sé talað um það auka öryggi og jákvæð áhrif í umhverfi bæjarins okkar.
Ég held að það sé kominn tími til að hugsa í framtíðarlausnum, líka í háspennulínum.

Lystigarðurinn á Akureyri er umfjöllunarefni Jóns Inga Cæsarssonar í dag.

Lystigarðurinn á Akureyri er sennilega einn þekktasti staðurinn hér í bæ þegar kemur að erlendum ferðamönnum. En þekkjum við garðinn eins vel og skyldi, eru Akureyringar að nota garðinn að staðaldri ? Vafalaust margir en gætu þó verið enn fleiri og vafalaust sækja bæjarbúar Kjarnaskóg meira en Lystigarðinn enda meira pláss og fleiri möguleikar fyrir fjölskyldufólk. Lystigarðurinn okkar er allt annarskonar viðkomustaður, þar ganga menn kyrrlátlega milli blóma og liggja á grasflötum og njóta lífsins, leikir og leiktæki eru í Kjarnaskógi. Talið er að 100.000 manns sæki garðinn, þar af helmingur útlendingar.Það er að bera í bakkafullan lækinn að ætla að skrifa um garðinn langan pistil. Þó langar mig til að rifja upp nokkur atriði svona til gamans en ætla að láta myndirnar um stærsta hlutann.

Garðurinn var stofnaður af frú Margarete Schiöth árið 1912 og verður því 100 ára á næsta ári og vafalaust verða skemmtilegar uppákomur því tengdar á næsta ári.

Fyrir nokkrum árum var gert deiliskipulag fyrir garðinn sem var löngu tímabært og þar var fest í sessi það skipulag og sú uppbygging sem menn vildu sjá í þessari perlu Akureyrar. Í greinargerð deiliskipulagins sem er eftir Hermann Georg Gunnlaugsson landslagsarkitekt segir m.a.
_______
Saga Lystigarðsins
Upphaf Lystigarðsins og garðlistasagan
Árið 1912 var Lystigarðurinn á Akureyri opnaður almenningi og er hann fyrsti almenningsgarðurinn á Íslandi. Það var fyrir tilstuðlan nokkurra kvenna á Akureyri sem komið höfðu saman sumarið 1909 og óskað eftir landi frá Akureyrarbæ til að byggja upp skrúðgarð. Fremst í flokki þeirra var Anna Schiöth og einnig naut félagið stuðnings Stefáns Stefánssonar, skólameistara og grasafræðings. 1. maí árið 1910 var haldinn stofnfundur Lystigarðsfélags Akureyrar, en fyrr um árið hafði bærinn úthlutað um einum hektara lands til verkefnisins. Síðar á árinu voru svo samþykkt lög félagsins:

Lög ” Lystigarðsfélags Akureyrar ”
samþykkt á fundi 1. nóvember 1910
1. gr.   Félagið heitir “Lystigarðsfélag Akureyrar”.
2. gr.  Tilgangur félagsins er að koma upp garði í Akureyrarbæ, bænum til prýði og almenningi til
skemmtunar. Garðurinn sé skreyttur trjám og blómum og leikvellir og lystihús séu þar almenningi til
afnota svo fljótt sem því verður við komið. (www.lystigardur.akureyri.is; 2006).

Með elju og dugnaði tókst konunum að byggja upp Lystigarðinn og opna hann fyrir almenningi sumarið 1912. Garðurinn hefur verið stækkaður þrisvar sinnum síðan. Fyrst árið 1944 þegar hann var stækkaður til vestur og síðan 1955 var hann stækkaður um einn hektara til suðurs. Árið 1957 urðu tímamót í rekstri garðsins þegar sett var á stofn grasafræðideild við Lystigarðinn og var það einkaplöntusafn Jóns Rögnvaldssonar sem var upphafið af þeirri starfsemi. Með því var lagður grunnur að þeim garði sem við þekkjum í dag. Síðasta stækkun Lystigarðsins var síðan árið 1994 og bættist þá við ræma til vesturs að Þórunnarstrætinu.
Lystigarðurinn á Akureyri er í dag á einni lóð sem er 28.180 m² að stærð og inniheldur tæplega 7000 tegundir og tegundaafbrigði af fjölæringum, runnum og trjám. Saga garðlistar á Íslandi er ekki ýkja löng en Lystigarðurinn er samt sem áður einn af þeim almenningsgörðum á Íslandi sem skipar sér í hóp þeirra allra merkustu í sögu þjóðarinnar. Einnig nær hróður garðsins langt út fyrir landsteinana og er með allra merkustu grasagörðum á norðurhveli jarðar.

Minningarnar eru orðnar margar.

Undirritaður hefur átt margar sælustundir í Lystigarðinum og ein mín ljúfasta og elsta minning er tengd garðinum. Akureyri varð 100 ára árið 1962 og þá var garðurinn skreyttur með marglitum ljósum og þar var líf og fjör og ys og þys langt frameftir nóttu. Það var stórkostlegt fyrir 9 ára patta sem ekki var vanur miklu umstangi eða íburði að fá að þvælast um fram á nótt í Lystigarðinum í mjúku síðsumarrökkrinu. Ekki sakaði að ég og félagar mínir vorum beðnir um að sitja fyrir hjá erlendum ljósmyndara sem stillti okkur upp við styttuna af frú Schiöth og myndaði okkur í bak og fyrir. Aldrei hef ég barið þær myndir augum og vafalaust á það ekki eftir.
Seinni árin hef ég gert mér tíðförult í garðinn, jafnt að sumri sem vetri með myndavélina að vopni, alltaf eitthvað nýtt að sjá í garðinum. Þar er gott að vera.

Nú stendur fyrir dyrum að reisa lítið veitingahús í nágrenni Eyrarlandsstofu og það mun enn auka á gildi garðsins fyrir mannlífið á Akureyri.

( slóð á greinargerð deiliskipulags, þó ekki það endanlega )

Gamli Eyrarlandabærinn

Lystigarðurinn í kringum 1940

]]> http://www.akureyri.net/pistlar/2012/01/09/lystigardurinn-a-akureyri-hann-thekkja-allir/feed/ 0 http://www.akureyri.net/frettir/2012/01/02/krossanesborgir-%e2%80%93-natturuvin-i-thettbyli/ http://www.akureyri.net/frettir/2012/01/02/krossanesborgir-%e2%80%93-natturuvin-i-thettbyli/#comments Mon, 02 Jan 2012 19:06:57 +0000 Páll Jóhannesson http://www.akureyri.net/?p=14268 Jón Ingi Cæsarsson fjallar um Krossanesborgir í nýjasta pistli sínum. Krossanesborgir eru náttúrperla á norðurmörkum Akureyrar. Borgirnar afmarkast að Lóninu í norðri, þjóðvegi 1 í vestri, Óðinsnesi í suðri og liggja að óbyggðum móum í austri skammt ofan fjörunnar norðan Ytra Krossaness.  Borgirnar voru friðlýstar sem fólkvangur árið 2005 eftir margar ára baráttu áhugamanna um að [...]]]> Jón Ingi Cæsarsson fjallar um Krossanesborgir í nýjasta pistli sínum.

Krossanesborgir eru náttúrperla á norðurmörkum Akureyrar. Borgirnar afmarkast að Lóninu í norðri, þjóðvegi 1 í vestri, Óðinsnesi í suðri og liggja að óbyggðum móum í austri skammt ofan fjörunnar norðan Ytra Krossaness.  Borgirnar voru friðlýstar sem fólkvangur árið 2005 eftir margar ára baráttu áhugamanna um að svo væri gert.  Á heimasíðu Umhverfisstofnunar segir eftirfarandi.Krossanesborgir eru svæði alsett klettaborgum eða stuttum klappaásum fyrir norðan Akureyri. Svæðið var friðlýst að hluta árið 2005 sem fólkvangur. Í borgunum er 5-10 milljóna ára basalt, úr því er berggrunnur Akureyrar. Langflestar borganna eru nokkurn veginn eins og ísaldarjökullinn skildi við þær fyrir um 10 þúsund árum. Þær liggja í óreglulegum röðum og þyrpingum, en á milli þeirra eru oftast mýrarsund, og tjarnir í sumum þeirra. Mikill gróður er í tjörnum á svæðinu, sérstaklega Djáknatjörn, en þar vaxa margar nykrutegundir, m.a. hin sjaldgæfa langnykra. Gróðurfar í borgunum er fjölbreytt og hafa þar fundist um 190 plöntutegundir, þar af 16 starategundir. Þetta er um 40% allra íslenskra blómplantna og byrkninga. Fuglalíf er fjölbreytt, þar verpa um 27 tegundir fugla eða um 35% af öllum íslenskum fuglategundum.

Heimild frá heimasíðu Umhverfisstofnunar.
Eitt aðaleinkenni Krossanesborga er mjög auðugt fuglalíf og hafa bæjaryfirvöld á Akureyri, umhverfisnefndin gengist fyrir reglulegri talningu varpfugla í borgunum.  Talið hefur verið þrisvar á fimm ára fresti , síðast var slík talning framkvæmd 2008 og vonandi verður því haldið áfram með reglulegu millibili því þessar skýrslur eru ómetanlegur sjóður fyrir náttúru Akureyrar og Eyjafjarðar. Næstu talningu ætti að framkvæma vorið 2013 til að viðhalda þessu verkefni.
Hér má sjá nýjustu skýrsluna í pdf formi og er hún vistuð á heimasíðu Akureyrar.
http://www.akureyri.is/static/files/vefmyndir/akureyri/framkvdeild/Krossanesborgir_2008_pdf.pdf
Í inngangi  skýrslunnar segir.

Í skýrslu þessari gerum við grein fyrir talningu á fuglum í Krossanesborgum á
Akureyri vorið 2008. Þetta er þriðja talningin í Borgunum að beiðni Akureyrarbæjar. Talið er á 5 ára fresti og fóru fyrri talningar fram 1998 og 2003 (Sverrir Thorstensen og Þorsteinn Þorsteinsson 1999, 2003). Fyrri talningar voru gerðar vegna áforma bæjarins um friðlýsingu svæðisins. Krossanesborgir voru friðlýstar sem fólkvangur þann 27. janúar 2005. “Markmið verndunarinnar var að vernda svæði til útivistar almennings, náttúruskoðunar og fræðslu.
Auk þess er verndaður mikilvægur varpstaður fjölda fuglategunda, búsvæði sjaldgæfra plöntutegunda og sérstæðar jarðmyndanir og þannig stuðlað að varðveislu líffræðilegrar og jarðfræðilegrar fjölbreytni”  Friðunin er þvíí anda Staðardagskrár 21 sem Akureyri hefur tekið virkan þátt í hér á landi.

Krossanesborgir sem útivistarsvæði.

Borgirnar voru lengi fremur óaðgengilegar til útivistar. Síðustu ár hefur verið unnið að því að bæta aðgengi og auðvelda skoðunarferðir um svæðið. Stígar hafa verið lagfærðir, trébrú var sett á mýrarsundið vestast í borgunum og búið er að útbúa nýtt bílastæði við Óðinsnes þar sem skilti upplýsir um það markverðasta sem þar er að finna. Þó skortir mikið á að mínu viti að nóg sé að gert. Það þarf að girða svæðið því nokkuð ber á því að þar sem farið um með hross og það nýjasta er að þar eru óprúttnir aðilar farnir að iðka þann ljóta leik að fara þar um á mótorhjólum. Það þarf ekki að fjölyrða um þann skaða og tjón sem slíkt veldur á viðkvæmum mýrum og fuglalífi. Tvær tjarnir eru í Krossanesborgum. Hundatjörn er syðst, rétt við nýju aðkomuna að svæðinu. Hún er nokkuð röskuð vegna gamalla áveitskurða sem hafa lækkað í henni vatnið um einhverja tugi sentimetra. Það er álitamál hvort eigi að endurheimta upphaflega vatnshæð vegna hinnar nýju aðkomu og hætt við að stígar blotnuðu mjög næst tjörninni.

Hin tjörnin er Djáknatjörn, alveg nyrst og er hún algjörlega óröskuð og náttúruleg. Þar er mjög mikið og líflegt fuglalíf á vorin og fyrri hluta sumars. Af hverju hún heitir Djáknatjörn er ekki vitað en gaman væri að heyra það ef einhver lúrir á sögu um það. Rétt við Djáknatjörn er eitt að fjórum fuglahúsum í landi Akureyrar og þar geta áhugasamir fengið skjól og fylgst með fuglalífinu á staðnum. Í húsinu eru myndir af þeim fuglum sem eiga sér varpstað og viðkomu í Krossanesborgum. Það er mikill gróður í þessum tjörnum, sérstaklega Djáknatjörn, en þar vaxa margar nykrutegundir, m.a. hin sjaldgæfa langnykra.

Nokkuð vestan Djáknatjarnar eru tóftir að Lónsgerði, litlu býli sem var í Krossanesborgum fram á síðustu öld.  Einnig má sjá móta fyrir vatnsveituskurði sem gerður var um 1900. Í gegnum borginar liggur stubbur af fyrsta akvegi sem gerður var norður frá Akureyri og það er mjög skemmtilegt að þarna hafi varðveist sýnirhorn af samgöngumannivirki til kaupastaðar á Íslandi fyrir meira en öld síðan. Ekki má gleyma seinni tíma minjum en setulið Breta hafði nokkur umsvif í borgunum um nokkurt skeið og má sjá húsgrunna, skotgrafir og leifar af varðskýlum hér og þar. Gaddavírsflækjurnar hafa ryðgað niður og eru að hverfa en þær voru nokkuð áberandi víða þegar ég lék mér í borgunum í æsku.

Hægt og bítandi eru Krossanesborgir að ná stöðu sem útivistarsvæði og það má sjá á þeim stígum sem liggja um borgirnar að notkun þeirra hefur vaxið og sérstaklega er áberandi að fólk sækir í það að koma við í fuglaskoðunarhúsinu við Djáknatjörn nyrst í borgunum.  Jafnframt fjölgar þar fólk með hverju árinu sem týnir þarna ber að hausti. Nokkuð þokkalegt berjaland er þarna á stöku svæðum.
Það má orðið sjá gríðarlegan mun á gróðurfarinu og um allar borgir er birkið að ná sér á strik og maður verður stundum hissa að sjá hvar þetta harðgera tré stingur upp kollinum. Nú þegar er trjágróður farinn að setja mikinn svip á umhverfið. Það er eiginlega með ólíkindum þær breytingar sem sjá má þarna síðustu 10 árin. Auðvitað kom þetta allt með algjörri friðun fyrir beit og svo hefur hlýnandi veðurfar sitt að segja eins og annarstaðar á Íslandi, þar sem birkið sækir hratt fram og hækkar sig til fjalla. Það verður orðin milill gróður og skjólsælt víða í Krossanesborgum á næstu áratugum.

Að þessu sinni fjallar Jón Ingi Cæsarsson í pistil sínum um miðbæjarskipulag Akureyrar.

Fyrir tæplega áratug komu fram hugmyndir um að byggja upp miðbæ Akureyrar og koma honum í heildstæðara og form og gæða hann nýju lífi. Allir sem til þekkja vita að miðbærinn okkar hefur verið að dala og frá því vegur hans var hvað mestur á árunum frá 1940 – 1980 hefur mikið vatn runnið til sjávar. Hafnarstrætið, frá Umferðarmiðstöð og norður að Ráðhústorgi var lykilgata í verslun og viðskiptum í bænum. Hliðargöturnar, Kaupvangsstræti, drifið af starfssemi KEA og Skipagata nutu návistar við þessa lykilgötu Akureyrar.

En svo fór að halla undan fæti og fjöldi verslana og fyrirtækja hurfu úr hinum eininlega miðbæ á Akureyri. Kea leið undir lok, Póstur og sími hurfu úr Hafnarstræti og Skipagötu og fjöldi smáverslana fóru annað þar með taldar allar matvöruverslanir sem þar voru og voru ekki fáar. Tími magasína og lágvöruverslananna var runninn upp.

Á árinu 2004 eða fyrir bráðum átta árum síðan var blásið til íbúaþings í Íþróttahöllinni þar sem hátt í 2.000 Akureyringar réðu ráðum sínum og ræddu bæinn sinn. Niðurstaðan úr þessu stóra íbúaþingi var ótvíræð, Akureyringar vildu endurreisa Miðbæinn og gæða hann lífi á ný. Blásið var til stórrar alþjóðlegrar samkeppni þar sem arkitektar víðsvegar úr heiminum sendu inn á annað hundrað tillögur að framtíðaruppbyggingu Miðbæjarins og nágrennis. Ein þessara tillagna var valin sigurvegari og sigurvegarinn var Skotinn Graeme Massey sem síðar vann einnig tillögur að uppbyggingu að Vatnsmýrinni í Reykjavík.

Árið 2006 var síðan lokið heildarendurskoðun Aðlaskipulags Akureyrar og m.a. voru þar settar inn áherslur verðlaunatillögunnar góðu um uppbyggingu á miðbæjarsvæðinu. Meirihlutinn 2006 – 2010 vann síðan að gerð deiliskipulags á svæðinu eins og Aðalskipulagið sagði fyrir um. Endurnýjun eldri eigna, þétting byggðar þar sem bílastæði voru sett í kjallara húsa sem áttu að rísa á núverandi bílastæðum neðan Skipagötu. Jafnframt var Torfunefssvæðið skipulagt með uppbyggingu í huga og keyrt var á endurnýjun hafnarsvæðisins við Miðbæinn þannig að líf skapaðist þar á ný og aðstaðan yrði bænum til sóma.

Þarna var einnig hið umdeilda „Síki“ sem varð tilefni mikilla deilna og skoðanaskipta en var í sjálfu sér aukaatriði í allir þeirri hugmyndavinnu sem unnin hafði verið að frumkvæði íbúanna sjálfra á íbúaþingi.

Deiliskipulagsvinnan var langt komin og sennilega hefur aldrei verið vandað eins til vinnu af þessum toga á Íslandi.  Það sem útaf stóð og var ekki komið í höfn var að ákveða hvort bæjaryfirvöld í samráði við íbúa vildu breyta Aðalskipulaginu og sníða af helstu agnúana t.d. með að fella burtu hið umdeilda „síki“ sem í sjálfu sér var smámál og auðvelt að breyta. En þarna strandaði þessi vinna og nú eru liðin tvö ár, hálft kjörtímabil, og vinnan sem lagt var að stað með að frumkvæði íbúanna sjálfra á íbúaþingi hefur legið niðri síðan þá.

Það eina sem unnið hefur verið við er deiliskipulag syðst á Miðbæjarsvæðinu, Drottingingarbrautarreit sem er samt sem áður aðeins framhald á vinnu sem búið var að framkvæma meðan reiturinn var enn í höndum fyrirtækis sem varð gjaldþrota.

Staða Miðbæjarmála nú:

Núverandi bæjaryfirvöld og skipulagsnefnd hafa sýnt niðurstöðum íbúaþings og fyrirmælum Aðalskipulags fullkomið tómlæti. Málið hangir í lausu lofti og bíður framtíðarinnar að fá í það niðurstöðu. Ef bæjaryfirvöld hafa áhuga á að víkja af þeirri braut sem íbúaþing 2004 markaði þá þarf að ákveða það með formlegum hætti. Miðbærinn á ástandið þar bíður sér ekki til batnaðar, það er öllum ljóst. Það er líka afar mikilvægt að á þessu svæði sé tilbúið heildstætt skipulag og að ekki sé ráðist í „bútasaum“ þar sem einn reitur er tekinn og síðan næsti í algjöru samhengileysi. Það eru vond vinnubrögð. Það eru líka vond vinnubrögð að setja málið á ís og gera ekki neitt eins og núverandi bæjaryfirvöld hafa ákveðið með að fresta endurskoðun Aðalskipulagsins til ársins 2016. Það dæmir mál á þessu svæði til algjörrar kyrrstöðu næstu árin og Miðbærinn heldur áfram að dala eins og öllum er fullljóst að er að gerast, nema ef til vill ráðandi bæjaryfirvöldum. Það þarf að taka á umdeildum málum og afgreiða þau í samræmi við vilja íbúanna.

Ef bæjarbúar vilja ekki „síkið“ þá á að fella það út af Aðalskipulagi og vinna með þá staðreynd í stað þess að gera ekki neitt og þar með er það mál enn þarna, hangandi yfir og óleyst. Að „gera ekki neitt“ er það versta sem boðið er upp á í skipulagsmálum. Það er eins og að reyna fresta framtíðinni.

Þannig á ekki að vinna.

Ef ekkert gerist í Miðbæjarmálum næstu árin mun honum halda áfram að hnigna, mest öll verslun og viðskipti fara annað,  og því miður sjást þess skýr merki að þannig er þróun mála á þessu svæði.

Þegar nær dregur jólum getur verið gaman að íhuga einstaka þætti úr frásögnum Biblíunnar um fæðingu Krists. Ef sest er niður og til dæmis gluggað í Vísindavef Háskóla Íslands kemur ýmislegt fróðlegt í ljós.

Frásögn af heimsókn vitringanna til Betlehem er að finna í 2. kafla Matteusarguðspjalls, semsagt fremst í Nýja testamentinu sem er upphaflega ritað á grísku. Þar er orðið magoi notað en hvergi getið um fjölda þeirra. Við vitum þó að þeir voru að minnsta kosti tveir, því í eintölu ætti annars að standa magos. Allt varðandi þessa karla er dálítið þokukennt. Kannski var um að ræða eina af sex ættkvíslum presta í Medíu, landi þar sem í dag er norðvesturhluti Írans.  Ef til vill gegndu þeir svipuðu hlutverki og andalæknar eða sjamanar margra fornþjóða. Þegar kom að fæðingu Krists var magoi sennilegast ekki lengur einskorðað við hina gömlu persnesku stétt, heldur náði yfir alla fjölkunnuga menn. Enska orðið magic (galdur, töfrar) er úr sama orðstofni.

Höfundi Matteusarguðspjalls finnst greinilega mikið til um heimsóknina úr austri. Á  bak við notkun orðsins magoi býr eitthvað stórfenglegt og göfugt. Þó er áhugavert að sumir vilja mála hlutverk þeirra með öllu dekkri litum. Þá er því haldið fram að þarna hafi fulltrúar myrkraaflanna komið, lagt vopn sín og krafta við fótskör meistarans og hreinlega gefist upp. En í guðspjallinu eru þeir fyrst og síðast tákn fyrir heiðingjana, sem fagna komu Guðssonarins og lúta honum í auðmýkt; Jesús er þá ekki bara Messías Gyðinga, heldur allra manna. Og hér koma gull, reykelsi og myrra okkur til aðstoðar; þetta voru nefnilega eðlilegar og venjubundnar gjafir undirokaðra þjóða til herraþjóðarinnar á þeim tíma, lúxusvara, í flokki með demöntum, kryddjurtum og öðru af þeim toga.

Í öllum íslensku biblíuútgáfunum, allt frá Guðbrandsbiblíu 1584 til dagsins í dag, er gríska orðið magoi  þýtt sem “vitringar”. En í íslenskum heimildum öðrum eru þeir gjarnan nefndir Austurvegskonungarnir.  Höfundur Matteusarguðspjalls veit að þeir komu úr austri, þekktu himintunglin og gátu ráðið í boðskap þeirra. Af þeim sökum koma margar austrænar þjóðir hér til greina, enda átti stjörnuspeki djúpar rætur þar æði víða.

Ein tilgátan er Arabía, en þar var að finna allar gjafirnar og það í ríkum mæli. Í vesturhlutanum unnu menn gull, og í suðri uxu trén sem reykelsi og myrra komu af. Aðrir benda á, að vitringarnir gætu allt eins hafa komið frá einhverju þeirra ríkja sem voru austar, það er að segja í gömlu Mesópótamíu. Eða jafnvel frá Indlandi. Einnig hafa Egyptaland, Eþíópía, og Armenía verið nefnd. En flestir virðast þó nú á tímum hneigjast að Babýloníu eða Persíu. Er í þessu sambandi oft vitnað til atburðar árið 614 e. Kr., þegar Persar réðust inn í Landið helga og eyðilögðu þar fjöldann allan af guðshúsum kristinna, en hlífðu Fæðingarkirkjunni í Betlehem eftir að hafa litið þar augum mósaíkmynd er sýndi vitringana færa Jesúbarninu gjafirnar þrjár. Þeir könnuðust við búningana, þetta var sumsé persneskur klæðnaður.

En víkjum aðeins að gjöfunum. Um gull, sem Biblían notar 13 mismunandi orð yfir (á hebresku), er óþarfi að fjölyrða hér, nóg að geta þess að lítið var um slíkt frá náttúrunnar hendi í Palestínu sjálfri. Helstu innflutningslönd voru Arabía, Armenía, Egyptaland, Persía og ef til vill Indland og Suður-Afríka. Í Opinberunarbókinni er gull notað í yfirfærðri merkingu sem andleg verðmæti. Þar eru líka öldungarnir 24 á himnum sagðir með gullkórónur, og að hin nýja Jerúsalem muni verða byggð úr skíra gulli. Verðmætasti peningur Rómverja var gulldenar, jafnvirði 25 silfurdenurum.

Myrra kemur víðar fyrir í Biblíunni. Í Markúsarguðspjalli segir frá því að Jesú var fært vín blandað myrru fyrir krossfestinguna en hann þiggur það ekki (15:23). Í Esterarbók er því lýst hvernig konur snyrtu sig áður en þær gengu fyrir Ahasverus konung sem var að leita að fríðum meyjum. Skyndilausnir í fegrunaraðgerðum tíðkuðust ekki og höfðu meyjarnar 12 mánuði samkvæmt kvennalögum til hreinsunarundirbúnings. Í sex mánuði báru þær á sig ilmsmyrsl en í hina sex myrruolíu. (2:12). Unnustanum í Ljóðaljóðunum er eitt sinn lýst svo: “Varir hans eru liljur, drjúpandi af fljótandi myrru” (5:13). Samkvæmt þriðju útgáfu Íslenskrar orðabókar er myrra ‘þykk, gul viðarkvoða úr hitabeltisstrjám, notuð sem ilmefni’. Orðið myrra er tökuorð úr miðlágþýsku ‘mirre’ og þaðan er það komið úr latínu og grísku. Í arabísku merkir orðið murr beiskur. Myrru er safnað á sama hátt og gúmmí úr gúmmítrjám, það er að segja með því að rista í trjábörkinn og leyfa kvoðunni að renna hægt og rólega úr sárinu og storkna. Til gamans má geta þess að þeir sem vilja gleðja vini og ættingja með myrru um jólin ættu að gefa fundið kaþólskar vefverslanir sem selja myrru.

Svipað gildir um reykelsi. Reykelsi var og er ilmandi blanda af gúmmí og harpeis, sem frá náttúrunnar hendi „blæðir“ eða „grætur“ undir ákveðnum kringumstæðum úr blómstrandi trjám og runnum einnar af 16 ættkvíslum Burseraceae-ættarinnar. Sú heitir á vísindamáli Boswellia. Flestar ættkvíslirnar er að finna í hitabeltislöndum Ameríku en nokkrar í Afríku og Asíu. Umrædda ættkvísl er að finna í Austur-Afríku, Sádí-Arabíu og á Indlandi.

Reykelsi og myrra voru notuð á svipaðan hátt á biblíulegum tíma, ýmist brennd, vegna hinnar ljúfu anganar, jafnt á heimilum sem í trúarlegum athöfnum, eða þá notuð í lækningasmyrsl, snyrtikrem og ilmvötn. Reykelsi var í Gamla testamentinu mikilvægara læknisfræðilega séð heldur en myrra, og einnig síðar, á tímum Grikkja og Rómverja. Jafnframt var reykelsi vinsælla til brennslu og þótti lyktarsterkari. Myrran hlaut hins vegar vinninginn ef um opin sár var að ræða, þótti betra græðingarmeðal og verjandi, jafnt meðal Forn-Egypta og annarra síðar. Það sem læknar vissu ekki þá er að myrran hamlar bakteríugróðri. Þekktustu dæmi um hana úr Nýja testamentinu er þegar María smyr fætur Jesú, þegar honum er boðinn deyfandi vökvi rétt áður en hann var krossfestur (eins og hér var nefnt á undan) og einnig þegar lík hans er búið til greftrunar.

Og svona í lokin. Pundið af gulli og reykelsi kostaði mjög svipað á 1. öld e. Kr., jafnvirði um 45.000 íslenskra króna, en myrra var 6-7 sinnum dýrari.

Pétur Björgvin Þorsteinsson er djákni í Glerárkirkju og formaður AkureyrarAkademíunnar.

Gömul hverfi hafa sinn sjarma og varðveisla þeirra er nauðsyn. Það þarf að vernda heildarmynd og það þarf að halda í söguleg verðmæti og halda á lofti sögunni, fólkinu sem bjó þar og starfaði og það þarf að hafa þessa sögu sýnlega og kynna hana með áhugaverðum hætti.

En að halda í söguleg verðmæti þýðir ekki að það eigi að láta hverfi drabbast niður með það að leiðarljósi að engu megi breyta og ekkert megi gera. Slík hugsun drepur hverfin hægt og bítandi og gerir þau að lokum óaðlaðandi og ungt fólk forðast að fjárfesta þar í framtíðareignum og vill ekki búa þar þegar ásýnd og umgjörð hverfisins hrakar.

Oddeyrin er dæmigert hverfi sem var á blómatíma sínum áhugavert og aðlaðandi og þar vildi fólk gjarnan búa. Eyrin var að mestu fullbyggð fyrir áratugum þó skotið hafi verið inn nýjum húsum hér og þar hafi hús gengið í gegnum endurnýjun lífdaga. Þó er heildarmynd Oddeyrar ekki sem skyldi og allt of víða eru hús í bágu ástandi, götur og gangstéttar illa farnar og víða vantar hús á lóðir þar sem gömul hús hafa verið rifin.

Tanginn, eins og neðsti hluti Oddeyrar nefnist er því miður illa nýtt svæði með allt of mörgum illa förnum húsum og auðum lóðum. Sorglega staða þar sem veðurlag og aðstæður eru hvað bestar á Akureyri. Það hafa verið unnar hugmyndir um uppbyggingu á þessu svæði en því miður hafa núverandi bæjaryfirvöld takmarkaðan áhuga á að skoða mál þarna.

Það sem bíður bæjaryfirvalda framtíðarinnar er að gæða Oddeyrina nýju lífi. Það er til deiliskipulag þar sem varpað er fram skipulagi á sunnanverðri Eyrinni, skipulag frá því fyrir aldamót og þarfnast endurskoðunar. Tanginn hefur ekki verið skipulagður en fyrir liggja hugmyndir eins og áður sagði. Gleráin í norðri markar svo norðurmörk Oddeyrar og þar er mikið starf óunnið við að bjarga ánni úr þeim hryllingi sem blasir við á bökkum hennar frá Glerárgötu og að Hjalteyrargötu. Þar eigum við líka fullfrágengið deiliskipulag, bara þarf að hefjast handa.

Ég vildi sá heildarskipulag af Oddeyri, ég vildi sá hugmyndir um endurbyggingu og endurheimt þessa hverfis, þannig að það verði í heild sinni enn áhugaverðara en það er í dag. Til þess þarf að verja fjármunum til endurgerðar gatna, endurnýja gangstéttir og síðast og ekki síst fylla upp í auðar lóðir með húsum við hæfi.  Það þarf að lífga Tangann sem í dag er ósamstæð rúst þar sem ægir saman húsum í niðurníðslu, skúrum, auðum lóðum og illa hirtum svæðum. Inn á milli eru þó áhugaverðar undantekningar þar sem listamenn hafa hreiðrað um sig í nágrenni við verkstæðin og skúrana auk einstaka atvinnufyrirtækis sem starfar í blóma.

Hér er hlekkur að skýrslu vinnuhóps um endurbyggingu Tangans frá því í desember 2009.

http://www.akureyri.is/static/files/vefmyndir/akureyri/pdf/Oddeyri.pdf

Akureyri er áhugaverður bær. Það hefur tekist þokkalega að halda menningu hans að ferðamönnum og heimamönnum. En saga Oddeyrarinnar er ósýnileg. Það er ekkert á svæðinu sem segir frá menningu, mannlífi, fólkinu, götunum og sögunni. Hér höfum við staðið okkur mjög illa og það má halda því fram af nokkurri sanngirni að Oddeyri sé svolítið eins og óhreinu börnin hennar Evu, ósýnileg, óhrein en undir glampar á gullið. Það er okkar að koma þessu svæði í það horf að Eyrin blómstri á ný. Við höfum ekki efni á því í landleysi Akureyrar að nýta ekki bestu hektarana innan bæjarmarkanna til betra mannslífs og betra umhverfis. Þetta er verkefni sem Hverfisnefnd Oddeyrar ætti að setja á oddinn, að auka skiling á gæðum og verðmæti Oddeyrar til búsetu og mannlífs.

Jólin nálgast og ég hlakka til að fá pakka. Hlakka til að setjast niður við matarborðið með fjölskyldunni. Þannig eru jólin og ég nýt þeirra. Ég nýt þess að fá pakka af því að þeir eru frá fólki sem er mér kært og ég nýt þess að setjast niður við matarborðið því að við höfum meiri tíma fyrir samfélagið við matarborðið heldur en yfirleitt í amstri hversdagsins.

En ég vil fyrst og fremst nota jólin til þess að gleðjast yfir fæðingu Jesú. Ég kýs að fylla þann ramma sem jólin eru með gleði minni yfir fæðingu frelsarans. Og þá á ég við þann atburð þegar Guð varð maður, bjó með mönnum, varð fyrirmynd og vinur manna í Jesú, leið kvalir og pínu sem Jesú, mannanna vegna, lét lífið og reis upp aftur í krafti Heilags Anda.

Ég tel mig hafa verið heppinn að fá að alast upp við kristna trú. Trúin var sjálfsagður hlutur lífsins þegar ég var að alast upp í Þorpinu á Akureyri. Barnatrúin mín varð til og fyrir mér var það sjálfsagt að trúa á Guð. Sem slík mótaði barnatrúin ákveðinn grunn hjá mér fyrir viðhorf mitt til lífsins og jákvæðrar afstöðu til þess Guðs sem ég trúi á í dag. Þegar ég horfi til baka þá tel ég að eftirfarandi fjórir þættir hafi haft mikil áhrif á mitt trúaruppeldi:

Guð var engin Grýla þegar ég var að alast upp. Foreldrar mínir misnotuðu Guð ekki sem uppeldisaðferð, beittu ekki setningum eins og „gættu að þér hvað þú gerir, Guð sér til þín“

Guð var enginn Leppalúði þegar ég var að alast upp. Mér þótti vænt um hann og lærði að gera ekki grín að honum. Hann var mér kær sem foreldri og vinur.

Guð var enginn jólaköttur þegar ég var að alast upp. Ég lærði að Guð fór ekki í manngreinaálit, allir voru jafnir fyrir honum.

Guð var enginn jólasveinn þegar ég var að alast upp. Ég lærði að Guð heyrði bænir mínar en að undirstaða bænanna væri „Guð, verði þinn vilji“, lærði að viska hans var stærri en viska mín og fól því mig í hans hendur.

Sumir glotta í laumi, einstaka hlæja að mér, en flestir taka því vel þegar ég segi þeim, aðspurður, umbeðinn, af gefnu tilefni, frá trú minni. Eiginlega svipuð viðbrögð eins og ég fæ þegar ég segi frá því að ég drekki ekki áfengi. En þessar ákvarðanir hef ég tekið fyrir sjálfan mig. Vel má vera að þetta sé sérviska. Það hefur reyndar alltaf farið mér vel að vera sérvitur. Þegar ég lít í eigin barm í þessu samhengi, sé ég líka að sumt varðandi trúna þykir mér sárt:

Mér þykir það sárt þegar Guði er breytt í Grýlu, því haldið fram að börn, unglingar og fullorðið fólk trúi á hann því að þau þori ekki annað eða óttist afleiðingar þess að trúa ekki á hann.

Mér þykir það sárt þegar Guði er breytt í Leppalúða. Hann er mér og þeim sem á hann trúa kær, rétt eins og eiginkonu þykir eiginmaður sinn kær og því særir það mig þegar aðrir nota málfrelsi sitt til þess að hæðast að trú minni og þeim Guði sem ég trúi á.

Mér þykir það sárt þegar Guði er breytt í jólakött og fæðing frelsarans notuð út í ítrustu æsar til þess að hvetja fólk til innkaupa á dýrum og miklum gjöfum eins og að jólin komi ekki án þess.

Mér þykir það sárt þegar Guði er breytt í jólasvein og orðum hans snúið á ýmsa vegu allt eftir því hvað hentar hverju sinni.

Ég hef kosið sjálfum mér það hlutverk að reyna eftir fremsta megni að lifa lífi trúaðs einstaklings. Ég trúi því að þetta val mitt sé um leið Guðs gjöf. Þess vegna held ég jól.

Þessi pistill er útdráttur úr pistli sem birtist 2005 á: http://tru.is/pistlar/2005/12/eg-trui/

Um höfundinn: Pétur Björgvin Þorsteinsson er djákni í Glerárkirkju og formaður AkureyrarAkademíunnar.

Næstkomandi sunnudag er fjórði sunnudagur í aðventu. Á mörgum heimilum má finna aðventukrans. Á fjórða sunnudegi í aðventu er kveikt á fjórða kertinu. Flestir þekkja hefbðundin nöfn kertanna. Spádómakertið minnir á fyrirheitin í Gamla testamentinu um fæðingu frelsarans. Betlehemskertið minnir á fæðingarstaðinn. Hirðakertið vekur athygli á því að það voru fátækir fjárhirðar sem fyrstir fengu fréttirnar og Englakertið minnir okkur á hallelújahljóminn og fögnuðinn yfir fregninni um fæðingu frelsarans.

En um aðventukertin er líka til þýsk saga, sem ber heitið „Fjögur kerti“. Höfundur hennar er ókunnur en ég snaraði henni á íslensku fyrir nokkrum árum. Sagan er á þessa leið:

Það var búið að kveikja á öllum fjórum kertunum á aðventukransinum. Í kringum þau ríkti þögn. Ef einhver hefði verið nálægur þá hefði hann heyrt kertin tala saman.

Fyrsta kertið andvarpaði og sagði: „Ég er friðarkerti. Ljós mitt lýsir en fólkið býr ekki í friði hvert við annað. Fólkinu er alveg sama um mig!“ Ljósið á fyrsta kertinu varð minna og minna þangað til það slokknaði alveg.

Annað kertið flökti og sagði: „Ég heiti trú. En ég er alveg óþarfi. Fólkinu er alveg sama um Guð, það vill ekkert af honum vita. Það hefur engan tilgang að það sé ljós á mér.“ Krafturinn í kertinu sem nefndi sig trú var þrotinn. Lítill trekkur dugði til. Ljósið slokknaði.

Með lágri, dapurri röddu tók þriðja kertið til máls: „Ég heiti kærleikur. En ég hef enga orku til þess að láta ljós mitt skína. Fólkið er búið að ýta mér til hliðar. Það sér bara sig sjálft og ekki náungann sem þarf á kærleikanum að halda.“ Að þessum orðum mæltum slokknaði á þriðja kertinu.

Lítið barn kom inn í herbergið þar sem aðventukransinn stóð á borðinu. Með tárin í augunum sagði það: „Mér finnst ekki gaman þegar það er slökkt á ykkur.“

Þá svaraði fjórða kertið: „Ekki vera hrætt, kæra barn. Meðan ljós er á mér getum við kveikt á hinum kertunum. Ég heiti von.“ Það var gleðisvipur á andliti barnsins þegar það notaði ljósið af vonarkertinu til þess að kveikja á kærleikskertinu, trúarkertinu og friðarkertinu. Að því loknu sagði barnið eins og við sjálft sig: „Nú geta jólin komið í alvöru.“

Um höfundinn: Pétur Björgvin Þorsteinsson er djákni í Glerárkirkju og formaður AkureyrarAkademíunnar.

Akureyri hafði eignast jörðina Kjarna árið 1910 og það gekk ekki átakalaust fyrir sig. Akureyrarbær hafði hug á að kaupa jörðina en Oddeyringar lögðust staðfastlega gegn þeim hugmyndum. Hrundið var af stað undirskriftasöfnun og 30% kosningabærra manna í bænum lögðust gegn kaupunum eða 128 einstaklingar. Rökin voru að jörðin yrði bænum dýr og litlar líkur á að jörðin gæfi ávöxt og þar af leiðandi mundi það þyngja álögur á bæjarbúa. Akureyringar hafa löngum verið í þrætubókalistinni, ekki síður þá en nú. Oddeyringar vildu miklu heldur sækja lönd til norðurs en suður brekkurnar. Kjarni var ekki í einstaklingseigu heldur átti konungur jörðina og var hún í umsjá ráðherra Íslands þannig að mál voru ekki eins einföld með kaup eins og gefur að skilja.

Það fór þó svo að lokum að ráðherra veittist heimild til að selja þjóðjörðina Kjarna í Hrafnagilshreppi til Akureyrarkaupstaðar fyrir 8.200 krónur. Það var í júní 1910.  Helstu rök voru að Akureyri skorti land fyrir búsmala bæjarbúa. „ Bærinn hefur enga haga „ sagði Sigurður Hjörleifsson þingmaður Akureyringa.

Saga Kjarnaskógar spannar til fimmta áratugarins þegar Skógræktarfélag Eyfirðinga tók svæðið í fóstur . Fyrsta plöntun í Kjarnaskógi var 27. maí 1947.  Fyrstu gróðursetningarnar voru meðfram Brunnánni.

Þó Kjarnaskógur sé perla með alla sína stíga og rjóður ásamt þeim viðbót við stígana suður í land Hvamms og upp á klettana ofan skógarins er margt óunnið við að slípa þennan demant okkar og gera hann enn meira geislandi. Þarna er sagan við hvert fótmál en lítil skil gerð. Fæstir þekkja sögu jarðarinnar og enn færri þekkja til staðhátta og hvar bæir og mannlíf þreifst á þessum slóðum um aldir. Kjarna er t.d. getið í ferðasögu Ebenesar Henderson sem ferðaðist um Ísland árið 1815 með biblíur og kom víða við. M.a. kom hann við á stórbýlinu Kjarna við Akureyri og þar dáðist hann að myndarlegu heimili, miklum bókakosti og ekki síst blómlegum garði húsfreyjunnar og áveitukerfi sem notað var til að veita vatni að garðinum og útihúsunum. Þessara mannvirkja sést vel stað ofan við gamla bæjarstæðið að Kjarna en ég held að ákaflega fáir geri sér grein fyrir hvað þetta er sem skógurinn er hægt og bítandi að hylja. Tóftir Litla Kjarna eru alveg huldar skógi og um þær vita aðeins staðkunnugir. Svona mætti lengi telja, sagan er við hvert fótmál.

Það væri stórkostlegt framtak að draga fram þessa sögum með upplýsingaskiltum, ryðja gróðri frá gömlum minjum og varðveita þær. Það mundi auka gildi Kjarnaskógar svo um munaði og er það nú ærið fyrir. Minjasafnið, Akureyrarbær og Skógræktarfélagið ættu að taka höndum saman um að framkvæma í þessa veru í Kjarnaskógi. Væri ekki stórkostlegt að ganga að fallegum og upplýsandi leiðbeiningarskiltum þar sem sögunni væru gerð skil og við sem nú lifum fengjum tækifæri að upplifa í huganum það andrúmsloft og umhverfi sem forfeður okkar upplifðu á konungsjörðinni Kjarna í Hrafnagilshreppi.

Jólin nálgast óðfluga. Af því tilefni vil ég nefna tvær sögur sem við viljum kannski tala um.

Kannski er sagan um fjárhirðana sem gættu um nótt hjarðar sinnar sú saga sem oftast hefur hljómað í eyrum okkar. Ég geri ráð fyrir því að þeir hafi verið misjafnir eins og þeir voru margir. Að sjálfsögðu hafa þeir átt margt sameiginlegt og þekkingin sem þeir bjuggu yfir verið álíka. Slíkir voru tímarnir sem þeir voru uppi á og þannig voru þeirra aðstæður. Þeirra hlutverk var að gæta hjarðar og það gerðu þeir vel. En svo birtist engill, færði þeim fréttir af fæðingu frelsarans, gull-litaður bjarminn gjörði nóttina bjarta sem um miðjan dag og lofsöngur englakórsins kom með hljóm inn í líf þeirra sem þeir höfðu aldrei heyrt áður. Þeir sem hingað til höfðu verið venjulegar manneskjur voru gerbreyttir. Reynslan þessa nótt átti eftir að fylgja þeim alla lífstíð, þetta var ógleymanleg stund, alveg einstök tilfinning.

Kannski er sagan um okkur sjálf sú saga sem við viljum tala minnst um þó auðvitað sé það misjafnt hjá okkur. Um leið og við eigum margt sameiginlegt, eru skoðanir okkar mjög fjöl-breyttar og þekkingin sem við búum yfir marg-breytileg og menningarlegur bakgrunnur okkar mjög víður. Slíkir eru tímarnir sem við erum uppi á og þannig eru okkar aðstæður. Ef til vill spyrjum við okkur hvert hlutverk okkar sé, hvað við viljum gera og hver við viljum vera?

Og ég spyr hvort við viljum hlusta á engilinn sem færir okkur fréttir af fæðingu frelsarans, spyr hvort við sjáum gull-litaðan bjarmann sem gerir gráma hversdagsins bjartari en okkur þorir að dreyma um og hvort við heyrum lofsöng englakórsins, hvort við viljum að hann komi með hljóm inn í líf okkar sem breytir lífi okkar? Viljum við að jólasagan fylgi okkur alla lífstíð, sé ógleymanleg stund, alveg einstök tilfinning?

Fjárhirðarnir heilla mig, því mér finnst ég sjá í sögu þeirra barnslega hrifningu stoltra karla. Þeir heilla mig líka því þeir skilja eðli lífsins. Dagleg baráttan í leit að nægri fæðu og góðu vatni fyrir féð hafði kennt þeim að meta það sem heldur í okkur lífinu. Og það að vera sífellt á varðbergi gagnvart hinum ýmsu ógnum hafði gert þá meðvitaða um að lífið er ekki sjálfsagt. En umfram allt heilla þeir mig því þeir krupu við jötuna og sýndu konungi lífsins lotningu.

Ég er Guði þakklátur fyrir að hafa fengið að kynnast sögu fjárhirðanna. Því sagan af Guði er saga okkar með Guði og saga jólanna jafn sönn og plássið sem hún fær í hjarta þér. Guð gefi þér gleðileg jól.

Um höfundinn: Pétur Björgvin Þorsteinsson er djákni í Glerárkirkju og formaður AkureyrarAkademíunnar.

Dorgveiðar á bryggjum Akureyrar að hverfa?

Það er aldargömul hefð á Akureyri að stunda dorgveiðar af bryggjum bæjarins. Þegar ég var barn var það fastur liður á hverju sumri að fara óteljandi ferðir á bryggjurnar með færi og beitu. Það voru glaðhlakkalegir krakkar sem færðu björg í bú að loknum þessum veiðiferðum, þorsktittir, ufsi, koli voru helsta veiðin í þá daga en marhnúturinn var látinn detta í sjóinn á ný. Hvort mæður barnanna voru svo eins hrifnar er önnur saga og líklegt að mest af þessari veiði hafi ekki náð á matarborð fjölskyldunnar enda var sjórinn mjög mengaður af frárennsli heimilanna og allt fór í sjóinn og sýnu mest í Pollinn í þá daga.

Svo var Pollurinn hreinsaður og mjög lítið fer nú í hann af skolpi. Samkvæmt mælingum er hann hreinn enda er farinn að sjást kræklingur á ný í fjörunni við Strandgötu en hann var alveg horfinn á árunum eftir 1970, enda er hann afar viðkæmur fyrir mengun.

Togarabryggjan, íshússbryggja KEA og Höepfner voru vinsælustu bryggjurnar, en veiðin var mest í Innbænum snemma ár vorin en datt svo niður. Þá voru það Tangabryggjurnar sem skiluðu veiði. Svo var Oddeyarbryggja byggð, „Sigalda“ eins og hún hefur löngum verið kölluð vegna vandamála sem upp komu með stöðugleika hennar til að byrja með. Þar varð fljótt gríðarlega vinsælt að veiða og það voru ekki bara börn með færi heldur rígfullorðnir karlar og kerlingar sem mættu þar með stangir sínar, veiddu, spjölluðu og höfðu gaman í skjólinu frá húsum Eimskips enda vildi hafgolan á sumrin stundum verða veiðimönnum erfið.

En svo kom regluverkið og bírókratið til sögunnar. Hafnaryfirvöld vildu loka öllum þeim stöðum sem þeim hentaði með læstum hliðum og girðingum og báru fyrir sig regluverki um öryggi við hafnir. Gott og vel, öryggi þarf að vera tryggt en að mínu mati er oftúlkun hafnaryfirvalda við Eyjafjörð á þessu regluverki sláandi. Hinn frábæri veiðistaður og samkomustaður bæjarbúa er nú lokaður öllum nema fuglinum fljúgandi 365 daga á ári. Ástæða þess er að hér koma skemmtiferðarskip þrjá mánuði á ári og liggja þar við bryggju í nokkra daga á hverju sumri. Oftast koma þau að morgni og fara seinnipart dags eftir að búði er að aka farþegum þeirra í Mývatnssveit eða að Goðafossi. Fleiri bryggjum hefur verið lokað á sama hátt en mestur er skaðinn af lokun Oddeyrarbryggju fyrir bæjarlíf og menninguna á Akureyri.

Það væri ánægjulegt að Oddeyrarbryggja væri opin fyrir Akureyringa í það minnsta á tímanum áður en skemmtiferðaskip fara að koma hér í júní og síðan mætti opna hana að hausti þegar skipin eru farin. Það er óþarfi að skemma gamlar hefðir á Akureyri í nafni öryggis sem engin þörf er á.

Ég trúi því að augu hafnaryfirvalda opnist og látið verði af þessum fullkomlega óþörfu lokunum þegar aðstæður leyfa. Slík aðgerð væri þeim til mikils sóma og bæjarbúum til mikillar gleð

Heimiliskötturinn Maja sem býr í Síðuhverfi

Sorgleg frétt birtist á ruv.is, 6. desember sl. Þar var fjallað um að aukning hefði orðið í að kettir hefðu verið skildir eftir i hesthúsahverfunum á Akureyri. Sú hegðun er með öllu óafsakanleg. Fréttin af ruv.is hljómaði svona:  Borið hefur á því að fólk losi sig við ketti og kettlinga í hestahúsahverfi Akureyrar. Bærinn er nú í átaki við að losa hestamenn við kettina sem eru bæði grimmir og svangir enda ekkert fyrir þá að hafa í hesthúsunum.

Hestamenn í hesthúsahverfinu Breiðholti á Akureyri hafa orðið varir við marga ketti í hesthúsunum nú í haust. Að sögn Jóns Birgis Gunnlaugssonar, forstöðumanns umhverfismála hjá Akureyrarbæ, eru kettirnir grindhoraðir og viðskotaillir. „Við höfum fengið vitneskju um það að fólk hafi verið að losa sig við kettlinga og ketti í hesthúsahverfum bæjarins og Kjarnaskógi,“ segir Jón Birgir. „Eins og staðan er í dag þá erum við í smá aðgerðum í öðru hesthúsahverfi bæjarins og höfum á tveimur sólarhringum tekið 12 kettlinga og ketti.”

Að sögn Jóns Birgis er um töluverðan kostnað fyrir bæjarfélagið að ræða því að bærinn borgar fyrir aflífun á köttunum. Sjálfur skilur hann ekki hvernig fólki dettur í hug að losa sig við dýrin með því að setja þau á guð og gaddinn. „Þetta er hrein og klár mannvonska að fara svona með dýrin. Þau hafa ekkert að borða í hesthúsahverfunum og þeir kettir sem við höfum verið að taka núna hafa verið mjög svangir og grimmir.“

Einnig var talað við starfsmann Akureyrarbæjar á Rás 2 og þar kom fram að þeir áttuðu sig ekki á því af hverju fólk vildi ekki skrá kettina sína. Ástæðan er hrein og klár; Gjaldið er alltof hátt og ólöglegt í þokkabót. Fólk hefur ekki efni á að borga 6 þúsund krónur á kött og í ofanálag um 3 þúsund krónur í tryggingu. Ef að kettir bæjarins eru um 2000 fá þeir 12 milljónir í vasann, þegar þeir þurfa samkvæmt þeirra eigin útreikningum um 3,7 milljónir. Ef kettirnir eru fleiri en 2000 getur fólk sjálft reiknað hversu mikla upphæð bærinn er að fá frítt frá kattaeigendum. Skráningargjaldið sem er 10 þúsund krónur er það langhæsta á landinu og eina sveitarfélagið sem lætur greiða skráningargjald og árgjald sama árið er Akureyrarbær. Það getur ekki kostað bæinn 10 þúsund krónur að skrá eitt lítið kattargrey í gagnagrunninn hjá sér. Það sér það hver maður að bæjarstjórn Akureyrar og framkvæmdadeildin ætla sér að græða á kattaeigendum. Þetta er ástæðan fyrir því að fleiri skráningar hafa ekki komið inn. Fólk vill ekki láta vaða yfir sig. Ég mun með glöðu geði skrá mína ketti þegar Akureyrarbæ hefur verið gert að lækka gjaldið. Ég hef kært þá til Umhverfisráðuneytisins fyrir ólöglega gjaldskrá og er fullviss að þeir munu þurfa að lækka gjaldið.

Ótrúlegt þykir mér að bæjarstjórnin og framkvæmdadeildin sjái ekki samhengið á milli þessara hrikalegu aðgerða fólks sem samkvæmt þeim hefur aukist og þessa háa gjalds sem þeir hafa sett á. Ég hef áður skrifað greinar um þetta mál þar sem ég varaði við að fjöldi útigangskatta yrði meiri ef gjaldið yrði haft svona hátt. Og hvað er að gerast núna? Nákvæmlega það. Þessar reglur eru ekki gerðar fyrir kisurnar, heldur gerðar fyrir Akureyrarbæ að græða á þeim. Ég hef ekkert á móti reglum um kattahald en þær verða að vera innan skynsamlegra marka sem er langt því frá að gerast hér í bæ og veldur bara meira útláti fyrir bæinn. Ég vona innilega að bæjarstjórn Akureyrar sjái að þetta gjald er ekki að virka og hugsi um kisurnar, en ekki aurana.

Ragnheiður Gunnarsdóttir

Leyndarmál Akureyrar.

Við Akureyringar erum stoltir af bænum okkar, umhverfi hans og hreinu lofti. Við segjum ferðamönnum með stolti frá Lystigarðinum, Kjarnaskógi, söfnunum, og gróðursælum görðum. Við erum líka stolt af skíðamenningunni og aðstöðunni í Hlíðarfjalli, leikhúsinu og fjallahringnum.

En erum við að nýta okkur alla kosti bæjarins okkar og umhverfis ?  Fjarri því segi ég, og margar eru perlurnar sem jafnvel bæjarbúar sjálfir vita lítið af og enn færri aðkomumenn.

Ein af þessum perlum er Glerárgil hið efra.  Gilið er djúpt og víða eru skessukatlar, fossar og gróðursælir bollar í hlíðum. Þó ég hafi séð margt af því sem notað er til kynningar á bænum hef ég ekkert séð þar sem þessi náttúruperla er kynnt eða á hana vísað. Að sumu leiti er það skiljanlegt því í áranna rás hefur bökkum gilsins og gilinu sjálfu verið misþyrmt og efnistaka hefur farið mjög illa með bakkana báðum megin ár. Nú hefur þessum skemmdarverkum linnt að mestu og sorphaugarnir sem settu ljótan svip á nánasta nágrenni gilsins eru nú horfnir og uppgræðsla og endurheimt landgæða hafin.

Blikur voru á lofti síðastliðinn vetur þegar Norðurorka fékk enn og aftur þá hugmynd að virkja Glerána með þeim hætti að taka hana í rör ofan gilsins, leiða hana eftir því niður fyrir gilið og reisa þar stöðvarhús. Þessi aðgerð hefði þýtt það að Glerárgil hið efra hefði verið vatnslaust að mestu 6 – 7 mánuði á ári. Þar með hefði náttúrvættið Glerárgil orðið skemmdarverkum mannanna á bráð eins og lengi var með bakka og nágrenni þessarar perlu í áranna rás.

Vonandi er skilningur okkar að vaxa á þeirri staðreynd að ekkert er verðmætara en fagurt umhverfi og stórbrotin náttúra.

Það sem bíður okkar Akureyringa er að ljúka endurheimt landgæða á þessu svæði, leggja göngustíga eftir gilbörunum og kynna svæðið fyrir bæjarbúum og gestum okkar. Þar með væri komin enn ein rósin í hnappagat Akureyrar og væri bænum mjög til framdráttar í markaðsetningu til ferðamanna.

Núverandi staða er að þetta er vel varðveitt leyndarmál sem fáir vita um eins og ég nefndi í upphafi, því verðum við að breyta.

Líkt og margar hefðir í þjóðfélaginu eru Þorláksmessutónleikar Bubba Morthens orðnir ómissandi liður í undirbúningi jólanna. Í yfir 20 ár hefur Bubbi haldið þessari hefð sinni á Þorláksmessunni, lengst af á Hótel Borg, undanfarin ár á NASA við Austurvöll og í  ár munu þeir verða haldnir í  Háskólabíói v/ Hagatorg, líkt og undanfarin ár. Að venju verður útvarpað frá tónleikunum á Bylgjunni. Bubbi mun halda sínar föstu hefðir með tímasetningu og hefjast tónleikarnir stundvíslega kl. 22:00.  Engum blöðum er um það að fletta að Bubbi á sér fastan sess hjá þjóðinni og margir sem líta á Þorláksmessutónleika hans sem hluta af sínum jólaundirbúningi, annað hvort með að mæta á tónleikana eða hlusta á þá í útvarpi á meðan hugað er að jólahaldinu heima fyrir.

Heimiliskötturinn Maja sem býr í Síðuhverfi

Þann 1. júní tók ný reglugerð gildi um kattarhald á Akureyri og nú rúmlega tveimur mánuðum síðar lítur út fyrir að skráning katta sé með allra minnsta móti enda voru margir gæludýra eigendur afar ósáttir með hina nýju reglugerð. Í vor fengum við sendan pistil frá Ragnheiði Gunnarsdóttir sem ekki var alls kostar ánægð með reglugerðina og hafði efasemdir um framgang og réttmæti hennar. Nú hefur þessi ágæta kona sent okkur nýjan pistil þar sem hún veltir fyrir sér hvernig þetta fer af stað.

Pistill Ragnheiðar

Nýja reglugerðin um kattahald hefur verið í gildi síðan 1. júní sl.. Samkvæmt nýjustu fréttum í Vikudegi eru nú 75 kettir skráðir á Akureyri, en talið er að kettir á Akureyri séu allt að 5 þúsund. Séu kettirnir svo margir hafa 0,15% katta í bænum verið skráðir. Þetta sýnir að kattaeigendum á Akureyri er misboðið. Undirrituð hefur ítrekað reynt að fá svör frá bæjarstjórn varðandi þessar reglur og þá aðallega útreikning þessara gjalda. Svörin hafa verið að benda á næsta mann og segjast redda þessu. Síðast heyrði ég í þeim í apríl og þá átti að redda mér þessum útreikning. Fleiri hafa beðið um þennan útreikning og það formlega. Samkvæmt reglum verður að afgreiða slík mál innan 15 daga. Nú eru liðnir næstum tveir mánuðir síðan erindið var sent. Ekkert svar hefur enn borist.

Ennþá er gamla gjaldskráin fyrir kattahald birt inn á heimasíðu Akureyrarbæjar. Þegar þeir byrjuðu að auglýsa skráningarskylduna hringdi ég á bæjarskrifstofurnar og fékk þau svör að ekki væri enn búið að ákveða árlega eftirlitsgjaldið. Næst þegar ég hringdi var mér sagt að það yrði annað hvort 6 þúsund eða 10 þúsund. Í þriðja skiptið sem ég heyrði í bæjarstarfsmönnum fékk ég svarið að það yrði 6 þúsund krónur. Þessi vinnubrögð eru langt því frá að vera traustvekjandi. Skil ég ekki hvernig bæjarstjórnin getur ætlast til að fólk skrái kettina sína og bíði svo bara eftir að einhver upphæð verði innheimt.

Vinnubrögð bæjarstjórnarinnar í þessum málum eru til skammar. Ef að þeir vilja ná einhverjum árangri í þessum málum þurfa þeir að lækka gjaldið og sleppa þessari tryggingarskyldu. Ég get ábyrgst að ef það kostaði ekki nema 3 þúsund krónur að halda kött myndu fleiri skrá kettina sína. Það er vonandi að bæjarstjórnin taki þetta til sín og sjái að þetta er ekki rétta leiðin. Hvet ég þá til að endurskoða þessar reglur, bæði að lækka gjöldin og að afnema þetta 3 dýra takmark á bæði hundum og köttum.

Ragnheiður Gunnarsdóttir

Heimiliskötturinn Maja sem býr í Síðuhverfi

Ragnheiður Gunnarsdóttir skrifar um kattarhald á Akureyri

Bæjarstjórn Akureyrar er algjörlega á villigötum þegar kemur að nýjum reglum um kattahald í bænum. Með því að okra á kattaeigendum tryggja þeir að ástandið helst óbreytt, ef ekki verra. Nú þegar eru fleiri kettir farnir að finnast á vergangi en áður og allt fullt af heimilislausum kisum því enginn tímir að taka þær að sér. Sem er í sjálfu sér skiljanlegt sé litið á staðreyndir málsins. Skráningargjald upp á 10 þúsund krónur (það hæsta á landinu), árlegt eftirlitsgjald upp á 6 þúsund krónur og trygging upp á 3200 krónur sé tryggt hjá VÍS.

Leyfisgjaldið greiðist einu sinni, við skráningu kattar. Eftirlitsgjald greiðist einnig við skráningu, þ.e. hlutfallslega miðað við þann mánuð sem skráning fer fram og síðan árlega. Ekkert annað sveitarfélag sem ég hef fundið lætur greiða eftirlitsgjaldið sama ár og kötturinn er skráður. Er þetta því langhæsta gjaldið á landinu sé tekið tillit til þess að engin þjónusta er innifalin í þessu verði. Með því að banna fólki að halda fleiri en 3 ketti á heimili tryggja þeir ennfremur fjölgun útigangskatta.

L-listinn auglýsti sig sem lista fólksins í síðustu kosningum en þeir hafa svo sannarlega ekki staðið við það. Margir bæjarbúar halda ketti og margir fleiri en einn. Góður kattaeigandi fer reglulega með köttinn sinn til dýralæknis í bólusetningu og ormahreinsun. Góður kattaeigandi lætur gelda kisurnar sínar svo meiri fjölgun eigi sér ekki stað. Góður kattaeigandi fer með kisa til læknis ef eitthvað bjátar á. Allt kostar þetta mikinn pening og í ofanálag á núna að fara að rukka kattaeigendur um rúmlega 9 þúsund krónur á ári fyrir köttinn. Fólk sem heldur fleiri en 3 ketti í dag sér fram á að þurfa að svæfa kisurnar sínar því það getur einfaldlega ekki bætt við þessum kostnaði ofan á allt annað. Listi sem vinnur í þágu fólksins ætti ekki að láta fólk þurfa að gera slíkt. Það vita allir sem eiga dýr, hvort sem það eru hundar eða kettir, að dýrin eru hluti af fjölskyldunni. Það vill enginn þurfa að svæfa dýrin sín.

Ég hef margoft sent tölvupóst til bæjaryfirvalda hér um að fá að sjá útreikning þessara gjalda. Svona gjöld eru nefnilega ekki leyfileg nema að útreikningur liggi fyrir og hver einasta króna verður að fara í kattahald bæjarbúa. Ég fékk fyrst svar frá bæjarlögmanninum um að hún skildi redda mér útreikningunum. Ég beið og beið og fékk ekkert svar, svo ég sendi henni aftur. Þá sagðist hún hafa sent beiðni mína til framkvæmdaráðs. Það var 26. apríl síðastliðinn. Ekkert svar hef ég fengið enn. Vinnubrögð bæjaryfirvalda eru til skammar. Því spyr ég bæjarstjórn Akureyrar, er þessi útreikningur yfirhöfuð til?